Ұжымдық орналастыру құралдары
Қонақ үй индустриясында орналастыру құралдарын дұрыс жүйелеу — нарықты түсінудің, қызмет сапасын стандарттаудың және тұтынушы қажеттілігін дәл анықтаудың негізгі алғышарты. Төменде қонақ үйлердің ұғымы, ұжымдық орналастырудың талаптары және қонақ үй типологиясының кең тараған түрлері жинақталып берілген.
Қонақ үй ұғымы және жіктеудің негізгі белгілері
Қонақ үй — қонақтарға тұруды ұйымдастыруға және қонақ үй өнімін ұсынуға арналған, күрделі шаруашылық және мүліктік кешен. Ол ғимараттан (немесе оның бір бөлігінен), жабдықтардан және өзге мүліктен тұрады.
Сипаттау белгілері
- Нөмірлер саны (минималды талаптың болуы/болмауы).
- Көрсетілетін қонақ үй қызметтерінің түрлері.
- Ел стандарттарына сай класс және категория.
Сыйымдылыққа қарай
Қонақ үйлер сыйымдылығы бойынша бөлме санына және орын санына қарай ажыратылады. Сондай-ақ олар ұзақ мерзімге және уақытша тұруға арналған екі үлкен топқа бөлінеді.
Орналастыру құралдарының жалпы жіктелуі
Орналастыру құралдары ұжымдық және жеке болып бөлінеді. Ұжымдық түрі — құрылымы, басқаруы және қызмет көрсету тәртібі бойынша стандарттауға көбірек бағынатын сегмент.
Ұжымдық орналастыру құралдары: талаптар және қызмет көрсету тәртібі
Анықтама
Ұжымдық орналастыру құралдары — кемінде 10 орын ұсынатын, клиенттерге тұру бойынша тұрақты қызмет көрсететін және бір басқару жүйесіне бағынатын кез келген кәсіпорын.
Инфрақұрылым және ғимарат талаптары
- Ғимарат таза, қауіпсіз және талапқа сай жабдықталған болуы тиіс.
- Аумақ жарықтандырылған, жинақы, қысқа мерзімді автотұрақпен қамтамасыз етіледі.
- Кіреберіс қорғалған (жамылғымен жабылған) және атауы бар маңдайшамен белгіленеді.
- Қызмет түрлері мен жұмыс уақыты көрсетілген визуалды ақпарат орналастырылады.
Персоналға қойылатын талаптар
- Шет тілін меңгеруі және кәсіби дайындық деңгейі жоғары болуы.
- Сыпайылық, қызметтік этикет ережелерін сақтау.
- Ұқыпты сырт келбет, жеке бас гигиенасы және жүйелі медициналық тексеріс.
Қабылдау, төлем және тұру шарттары
Турист нөмірге (немесе орынға) орналасу үшін жеке құжаттарын, қажет болған жағдайда визасын және/немесе брондау құжатын ұсынады. Ұжымдық орналастыру құралдары әдетте тәулік бойы жұмыс істейді.
Бос орын болса, қонақтың қалауы бойынша кеңірек нөмір ұсынылуы мүмкін, бірақ ол үшін нөмірдің толық құны төленеді. Төлем есептеуі жергілікті уақыт бойынша жүргізіледі және көбіне өткен тәуліктің сағат 12:00 уақытына дейінгі тәртіпке негізделеді.
Балаларға қатысты шарттар
- 7 жасқа дейінгі балалар ата-анасымен бір бөлмеде тұрса, төлем алынбайды.
- Қосымша орын қажет болса, әдетте құнның 50%-ы төленеді.
Қауіпсіздік, жауапкершілік және «ұмыт қалған заттар» тәртібі
Туристің жеке заттарының сақталуына кепілдік — тұрғындардың ішкі тәртіп ережелерін сақтауына байланысты. Нөмірді босатқаннан кейін де жүк сақтайтын орынның болғаны дұрыс тәжірибе ретінде қарастырылады.
Сақтауға тапсырылмаған құнды заттар мен ақша үшін әкімшілік жауапкершілік алмайды. Зат жоғалған жағдайда бұл туралы дереу әкімшілікке хабарлау қажет.
Ұмыт қалған заттар акт арқылы қабылданып, сақтау орнына өткізіледі және иесін табуға шаралар жасалады. Иесі табылмаса, әдетте 6 ай ішінде (шетелдік туристер үшін 1 жыл) белгіленген тәртіппен рәсімделеді.
Тұрғындардың міндеттері
- Қонақ үйде бекітілген тұру ережелерін сақтау.
- Санитарлық талаптарды және өрт қауіпсіздігін қатаң ұстану.
- Нөмірден шыққанда есікті жауып, кілтті тапсыру.
- Басқа тұрғындардың тыныштығын бұзбау.
- Қонақ үй мүлкіне залал келтірсе, заңнамаға сай шығынды өтеу.
Қоғамдық орындар мен нөмірлердегі тазалықты әкімшілік тұрақты бақылайды. Кейбір қызметтер кезектен тыс ұсынылуы мүмкін, ал бір бөлігі әкімшілік бекіткен тарифтер бойынша ақылы түрде көрсетіледі. Тіркеу орнында және мейрамханада ұсыныстар мен шағымдарға арналған кітаптың болғаны жөн.
Орналасуына қарай қонақ үй түрлері (Бүкіләлемдік туристік ұйым тәсілі)
Қонақ үй кәсіпорындары орналасуына, қызмет көрсету деңгейіне және қызметтердің ауқымына қарай жүйеленеді. Орналасуына байланысты кең тараған түрлер:
Қалалық қонақ үйлер
- Қала орталығында орналасқан қонақ үйлер.
- Қала шетінде және әуежай маңындағы қонақ үйлер.
Жол бойындағы қонақ үйлер
Автотрасса бойында орналасатын, көбіне аз қабатты, ашық автотұрағы бар қонақ үйлер. Бұл формат транзиттік және автотуризм сұранысымен тығыз байланысты.
Жүзбелі отельдер
Жүзбелі отельдер — теңіз, өзен немесе көл жағалауында (не су айдынында) туристерді орналастыруға бейімделген жүзу құралдары. Бұл санатқа стационарлы кемелер де, ірі форматтағы су үсті кешендері де кіруі мүмкін.
Қонақ үй типологиясы: нарық сегменттері мен форматтар
Люкс қонақ үйлері
Люкс қонақ үйлері фешенебельді интерьерімен, жоғары сапалы жиһазымен, жақсы жабдықталған қоғамдық кеңістіктерімен және нөмір санына сай жеткілікті персоналымен ерекшеленеді. Әдетте бұл сегмент жоғары төлем қабілеті бар қонақтарға бағытталады.
Жоғарғы класты қонақ үйлер
Көбіне 400–2000 нөмір аралығында болады, қала шетінде орналасуы мүмкін. Қызметтер ауқымы кең: бизнесмендерге, конференция қатысушыларына және жеке туристерге арналған. Бағасы — орташадан жоғары.
Орта деңгейлі қонақ үйлер
Кең аудиторияға бағытталған, нөмірлер түрі әр алуан. Орташа баға саясатын сақтай отырып, эксплуатациялық шығынды азайту және заманауи технологияны қолдану арқылы тиімділікті арттыруға ұмтылады.
Апарт-отель
Әдетте 100–400 аралығында жиһазбен жабдықталған, тұрмысқа бейімделген нөмірлері болады. Бағасы маусымға және орналастыру шарттарына байланысты өзгеріп отырады. Ұзақ мерзімге қалатын туристер мен бизнес-сапар иелеріне қолайлы.
Мотель
Автокөлікпен саяхаттайтын туристерге арналған. Көбіне 150–400 нөмірге дейін, автотрассаға жақын орналасады. Персонал штаты шағын, бағасы қолжетімді. Көп жағдайда тамақтану қызметі ұсынылмайды.
Бунгало
Жеңіл материалдан тұрғызылған шағын құрылыс. Халықаралық жастар туристік орталықтарында кең тараған форматтардың бірі.
Акватель
Стационарлы кеме форматындағы орналастыру құралы. Су туризмімен байланысты аймақтарда қолданылады.
Курортты қонақ үйлер
Әдетте 100–500 нөмір аралығында болады, қаладан оқшау, су қоймалары маңында немесе табиғи аймақтарда орналасады. Қызметтің толық жиынын ұсынады: спорт инфрақұрылымы, балалар алаңдары және демалыс аймақтары. Бағасы — орташадан жоғары, туристердің әртүрлі категориясына бағытталады.
Таймшер
Көбіне 50–250 нөмір, кейде бөлек ғимараттары да болады. Пәтер типтес нөмірлер мен курортқа тән жағдай ұсынады. Құны маусымға тәуелді: сұранысы жоғары кезеңдерден тыс уақытта бағалар төмендейді.
Дерек ретінде жиі келтірілетін мәліметтер: Еуропада таймшер сатылымы 1991 жылы 3,74 млрд АҚШ долларына бағаланған; 2002 жылы 30 млрд долларға дейін өскен. Таймшер иелері 157 елде тіркелген, ал таймшерлік курорттар 75 елде бар.
Транзиттік қонақ үйлер
Қысқа уақытқа тоқтауға арналған және әртүрлі контингентке қызмет көрсетеді. Әдетте ірі көлік тораптарында: теміржол вокзалдарында, әуежайларда, теңіз/өзен вокзалдарында, автовокзалдарда орналасады. Қызметтер ассортименті минималды, тамақтану көбіне ұсынылмайды.
Мақсатына қарай: іскерлік және демалыс қонақ үйлері
Іскерлік мақсаттағы қонақ үйлер
- Қаладағы әкімшілік және қоғамдық орталықтарға жақын орналасуы.
- Нөмірлік қорда бір орындық нөмірлердің болуы.
- Нөмірде толыққанды жұмыс орны: үстел, жарық, орындық, жазу құралдары, оргтехникаға қолжетімділік.
- Сыртқы шудан оқшаулау.
- Келіссөз, жиналыс, семинар өткізуге арналған кеңістіктер.
- Бизнес-орталық және қаржылық қызмет (есеп айырысу) мүмкіндігі.
Демалысқа арналған қонақ үйлер
- Қала шетінде, көгалдандырылған аймақтарда орналасуы.
- Көгалданған территория, спорт және демалыс алаңдарының болуы.
- Нөмірлік қорда екі орындық нөмірлердің жеткілікті үлесі.
- Ойын-сауық аймақтары және балалар алаңының міндетті түрде қарастырылуы.
Маманданған ерекшеліктер
Курортты қонақ үйлер үшін емдік-сауықтыру жабдықтары, арнайы бөлмелер, кейде диеталық тамақтану да қарастырылады.
Отбасылық демалысқа бейім стационарлы қонақ үйлерде балалар ойын бөлмелері және спорт-сауықтыру сабақтарына арналған орындар қажет.
Туристік-экскурсиялық қонақ үйлерде гид, топ жетекшісі, спорт нұсқаушысы қызметтері және туристік трассаларға жақын орналасу өзекті.
Арнайы қонақ үйлер және ауылдық туризм
Арнайы форматтар
Кемпинг
Қала сыртында немесе демалыс аймақтарында орналасатын, автотуристерге арналған формат (жаздық үйлер, палаткалар және т.б.).
Ротель
Қозғалмалы қонақ үй: екі немесе бір орындық нөмір ұсынады. Күндіз саяхат, түнде жол үстінде қону мүмкіндігін береді.
Ботель
Су үстіндегі шағын қонақ үй форматы.
Флотель
«Судағы курорт» ретінде сипатталатын ірі қонақ үй. Жоғары жайлылықтағы нөмірлер ұсынады және соңғы жылдары бизнес-турлар мен конгресс-круиздерде жиі қолданылады.
Круиздік туризмге қызығушылықтың өсуі флотель форматтарының дамуын жеделдетті. Мысалы, 1996 жылы теңіздік туристер саны 6,5 млн адамға жеткені туралы деректер кездеседі.
Ауылдық туризм: әлеуеті және не үшін таңдалады?
Соңғы жылдары ауылдық туризм табысты әрі ауқымы кең бағыттардың бірі ретінде қарастырылады. Ол круиздік саяхаттармен толық бәсекелесе алмаса да, туристік бизнесте зерттеуді қажет ететін маңызды сегмент саналады. Қазақстанда бұл бағытты дамытуға табиғи және әлеуметтік алғышарттар жеткілікті.
Таңдау себептері
- Қымбат теңіз курорттарына бару мүмкіндігінің шектеулі болуы.
- Ауыл тұрғындары үшін қосымша табыс көзінің қажеттілігі.
- Табиғатқа жақындық: таза ауа, орман, көл жағалауы.
- Экологиялық таза өнімдерді тұтыну мүмкіндігі.
- Жергілікті мәдениетпен, дәстүрмен және тұрмыспен танысу.
Финляндия тәжірибесі (мысал)
Финляндияның Солтүстік Карелиясында (көлдер көп аймақтарда) отбасыларға арналған 2–8 адамдық шағын коттедждер кең тараған. Олар әдетте бірнеше жатын және қонақ бөлмеден тұрады.
- Су және ыстық су, шағын асүй (электр пеш, тоңазытқыш, микротолқынды пеш, кофеқайнатқыш).
- Камин, сауна (көп коттеджде).
- Қайық, балық аулау құралдары, шаңғы жабдықтарын жалға беру.
Ауылдық туризмнің тұрақты дамуы үшін қызмет көрсету сапасын қамтамасыз ететін, қауіпсіздік пен логистиканы реттейтін, жергілікті кәсіпкерлерді қолдайтын жақсы ұйымдастырылған индустрия қажет.