Сыртқы қаржыландыру көздері
Кәсіпорынның қаржы ресурстарының құралу көздері
Бұл материалда кәсіпорынның қаржы ресурстары қалай қалыптасатыны, негізгі кіріс көздері, өндірістік көрсеткіштер және бидайды өңдеп сату арқылы табысты арттыру мүмкіндігі қарастырылады. Негізгі қызмет бағыты — бидай өндіру және оны өңдеу нәтижесінде алынатын табыс.
Жер қоры
7 158 га
Серіктестіктің иелігіндегі жер көлемі.
Мемлекеттік жерді пайдаланғаны үшін төлем
76 065 ₸
Жыл сайын төленетін төлем.
Патент негізіндегі жеңілдікпен төлем
15 213 ₸
Салық төлеу режиміне байланысты жылдық сома.
Өндірістік база: сорттар, өнімділік және егістік алқабы
Өсірілетін бидай сорттары
- «Астана»
- «Светланка» (кей деректерде: Ақмола-2)
Бір гектардан орташа өнімділік (ц/га)
| Жыл | Өнімділік |
|---|---|
| 2005 | 13,3 |
| 2006 | 10,5 |
| 2007 | 11,0 |
| 2008 | 7,3 |
Соңғы төрт жыл бойынша орташа өнімділік шамамен 1,0525 т/га ретінде алынады.
Егістік алқабы (га)
| Жыл | Алаң |
|---|---|
| 2005 | 5 005 |
| 2006 | 4 950 |
| 2007 | 5 105 |
| 2008 | 5 025 |
| 2009 | 5 220 |
Көрсеткіштер егістік көлемінің жыл сайын салыстырмалы түрде тұрақты екенін көрсетеді.
Бидайды өңдеуден өткізу көлемі (т)
| Жыл | Өңделген көлем |
|---|---|
| 2005 | 5 350,3 |
| 2006 | 5 104,5 |
| 2007 | 5 168,2 |
| 2008 | 2 292,5 |
Өңдеп сату ма, әлде өңдемей сату ма: табыс айырмасы
Негізгі идея
Бидайды ұнға айналдырып (өңдеп) сатқанда, өңделмей сатумен салыстырғанда табыс айтарлықтай жоғары болады. Есептеулер 4 жылдық орташа бағаларға сүйенеді.
4 жылдағы орташа өткізу бағалары
- 1 т өңделмеген бидай
- 16 385 ₸
- 1 т өңделген өнім (ұн)
- 29 837,5 ₸
Нарықтық баға туралы бастапқы деректе 1 тонна бидай 110 доллар деп көрсетіледі, ал кестелік есептеулер теңгемен берілген.
4 жылдағы жиынтық түсім (салыстыру)
| Өнім күйі | Көлем (т) | Түсім (₸) |
|---|---|---|
| Өңделмеген | 3 222,4 | 51 067 178,00 |
| Өңделген (ұн) | 17 915,5 | 461 337 441,35 |
| Жалпы | 21 137,9 | — |
Бұл мәліметтер өнімді сату алдындағы күйіне (өңделген/өңделмеген) байланысты табыс құрылымының қалай өзгеретінін көрсетеді.
Табыстың ұлғаюын есептеу (4 жылдық орташа бағалармен)
| Көрсеткіш | Көлем (т) | Орташа баға (₸/т) | Есептік түсім (₸) |
|---|---|---|---|
| Өңделмей сату | 21 137,9 | 16 385 | 346 344 491,5 |
| Өңдеп сату (ұн) | 21 137,9 | 29 837,5 | 630 702 091,3 |
Өңдеудің тиімділігі
182,10%
Өңдеп сатқандағы түсім өңдемей сатудан 1,8 есе жоғары.
Артықшылық
+82,1%
Өңдеу есебінен түсімнің салыстырмалы өсімі.
Қорытынды
Қосылған құн
Өңдеу өнімнің нарықтық құнын айқын арттырады.
Шығындарды есепке алу және өзіндік құн
Кәсіпорын шығындарды есепке алуға ерекше көңіл бөледі. Шығындар жүйеленіп, тұрақты бақылауда ұсталады. Әдетте олар келесі топтарға бөлінеді:
- Тура өндірістік шығындар (өнім өндіруге тікелей қатысты).
- Көмекші өндірістер шығындары.
- Жанама шығындар (әкімшілік, қызмет көрсету және т.б.).
Дайын өнімге кеткен шығынды есептеу кезінде калькуляция әдісі қолданылады. Өнімнің өзіндік құны шығындардың алгебралық қосындысы арқылы анықталады.
Салықтар және мемлекетпен экономикалық қатынас
Мемлекетке салық төлеу — кәсіпорынның мемлекетпен экономикалық қатынасының маңызды бөлігі. Салықтар өнімнің өзіндік құны мен жалпы қаржылық нәтижеге ықпал етеді.
2007–2008 жылдардағы талдау кезеңінде төленетін негізгі салық түрлері:
- корпоративтік табыс салығы;
- қосылған құн салығы (ҚҚС);
- жер салығы;
- мүлік салығы;
- көлік салығы;
- әлеуметтік салық (әлеуметтік қамтамасыз ету төлемдері);
- жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемдер.
Салықтар бойынша деректерді кемінде екі кезеңмен салыстыру серіктестіктің даму қарқынын және табыстылық динамикасын бағалауға мүмкіндік береді.
Активтер құрылымы: қысқа және ұзақ мерзімді ресурстар
Активтердің негізгі жіктелуі
Қысқа мерзімді активтер
Ақша қаражаты, қысқа мерзімді дебиторлық берешек, запастар, басқа қысқа мерзімді активтер.
Ұзақ мерзімді активтер
Ұзақ мерзімді дебиторлық берешек, негізгі құралдар, биологиялық активтер, басқа ұзақ мерзімді активтер.
Монетарлы және монетарлы емес активтер
Монетарлы активтер — ақша қаражаттары және қысқа мерзімді қаржылық салымдар. Әдетте оларға қайта бағалау жүргізілмейді.
Монетарлы емес активтер — ақшалай нысанда емес, бірақ нақты ақшалай құны бар активтер. Нақты құны қайта бағалау нәтижесінде нақтылануы мүмкін.
Кәсіпорын мүлкінің құрылымы және өзгерісі (2007–2008)
| Көрсеткіш | Жыл басы (мың ₸) | Үлес, % | Жыл соңы (мың ₸) | Үлес, % | Өзгеріс (мың ₸) | Қарқын, % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ақша қаражаттары | 15 502,13 | 2,45 | 1 247,96 | 0,17 | -14 254,17 | -91,95 |
| Қысқа мерзімді дебиторлық берешек | 34 698,74 | 5,48 | 36 231,70 | 5,05 | 1 532,96 | 4,42 |
| Запастар | 216 574,56 | 34,22 | 173 873,17 | 24,25 | -42 701,39 | -19,72 |
| Ағымдағы салықтық активтер | 284,32 | 0,04 | 5 844,65 | 0,82 | 5 560,33 | 1 955,66 |
| Басқа қысқа мерзімді активтер | 2 580,41 | 0,41 | 1 640,05 | 0,23 | -940,36 | -36,44 |
| I. Айналымдағы активтер | 269 640,16 | 42,61 | 218 837,53 | 30,52 | -50 802,63 | -18,84 |
| Негізгі құралдар | 336 669,73 | 53,20 | 449 064,09 | 62,62 | 112 394,36 | 33,38 |
| Биологиялық активтер | 14 036,03 | 2,22 | 24 444,78 | 3,41 | 10 408,75 | 74,16 |
| Басқа ұзақ мерзімді активтер | 12 520,82 | 1,98 | 24 761,74 | 3,45 | 12 240,92 | 97,76 |
| II. Айналымнан тыс активтер | 363 226,58 | 57,39 | 498 270,61 | 69,48 | 135 044,03 | 37,18 |
| Барлық мүлік құны | 632 866,74 | 100,00 | 717 108,15 | 100,00 | 84 241,40 | 13,31 |
Қысқа мерзімді активтер
-18,84%
Жыл соңында 50 802,63 мың ₸-ге төмендеген.
Ұзақ мерзімді активтер
+37,18%
Негізгі өсім айналымнан тыс активтер есебінен.
Жалпы активтер
+13,31%
2008 жылы мүлік құны 84 241,40 мың ₸-ге артқан.
Қаржыландыру көздері: ішкі және сыртқы
Кәсіпорынның жылдық пайдасы — жылдық кірістер мен жылдық шығындардың айырмасы. Қаржылық талдауда өндірісті қаржыландыру көздері ерекше мәнге ие және әдетте екіге бөлінеді:
- Ішкі қаржыландыру көздері — кәсіпорынның өз қаражаты.
- Сыртқы қаржыландыру көздері — банктік несиелер, заңды тұлғалардан алынған қарыз қаражаттары, инвестициялар және т.б.
Серіктестіктің ерекшелігі: соңғы 10 жылда банктерден екі рет қысқа мерзімді несие алып, олардың барлығын уақытылы қайтарған. Соңғы жылдары өндіріс негізінен өз қаражаты және серіктес заңды тұлғалардан тартылған қарыз капиталы арқылы жүргізіледі.
Өндірістің қаржы ресурстарының құралу көздері (2007–2008)
| Көрсеткіш | 2007 (мың ₸) | Үлес, % | 2008 (мың ₸) | Үлес, % | Өзгеріс (мың ₸) |
|---|---|---|---|---|---|
| Өзін-өзі қаржыландыру | 246 965,47 | 93,62 | 292 972,36 | 87,47 | 46 006,89 |
| Банктерден алынған кредиттер | 0 | 0,00 | 0 | 0,00 | 0 |
| Заңды тұлғалардан алынған қарыз қаражаты | 16 820,23 | 6,38 | 41 966,30 | 12,53 | 25 146,07 |
| Барлығы | 263 785,70 | 100,00 | 334 938,60 | 100,00 | 71 152,96 |
Негізгі қорытындылар
- Өндірісті қаржыландырудың негізгі үлесі — өз қаражаты (2007: 93,62%; 2008: 87,47%).
- Банктік несие пайдаланылмаған (2007–2008: 0%).
- Заңды тұлғалардан алынған қарыз қаражатының үлесі артқан (2007: 6,38% → 2008: 12,53%).
- Жалпы қаржыландыру көлемі 2008 жылы 71 152,96 мың ₸-ге өскен.
Жалпы алғанда, кәсіпорынның өндірісті жүргізуге өз қаражаты жеткілікті, сондықтан банктік несиеге тәуелділігі төмен. Өткен жылдардағы статистикалық мәліметтер бұл тұжырымды растайды.