КӨНЕ ДӘУІР ФИЛОСОФИЯСЫ
Көне дәуір философиясы
Жалпы адамзат тарихында қола дәуірінен темір дәуіріне өту өндіргіш күштердің ширақ дамуына ғана әкеліп соққан жоқ. Бұл үдеріс рулық-алғашқы қауымдық қоғамның ыдырауына, құлдық қоғамның орнығуына, ой еңбегінің бөлінуіне де ықпал етті. Адамның белсенді іс-әрекеті арқылы табиғат құдіреттері алдындағы әлсіздігі мен бағыныштылығын еңсеруге ұмтылысы күшейіп, табиғат құбылыстары туралы білім қалыптаса бастады. Соның нәтижесінде абстрактілі ойлау қабілеті де айқын өсті.
Осылайша жаңа қоғамдық жағдайларды түсіндіруге талпынған тың көзқарастар пайда болды. Олар күйзеліске ұшыраған, қиялға негізделген мифологиялық дүниетаным мен жаңадан қалыптасып келе жатқан білім мен ойлау қабілеті арасындағы қайшылықтарды шешу әрекетінен туды.
Дегенмен, мұндай көзқарастар әлі толық мағынасындағы философия емес еді.
Себебі дүниетанымдық көзқарастың философияға айналуы әлемнің генетикалық бастауын (субстанциясын) айқындап, сол түпнегіз ұғымын жалпы дүниетанымның негізі ретінде қабылдаумен байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, Шығыста да, Батыста да көптеген ойшылдар түрлі талпыныстар жасап, алғашқы философиялық ой-пікірлер мен ілімдердің қалыптасуына жол ашты.
Алғашқы философиялық ілімдердің әркелкі дамуы
Алайда алғашқы философиялық ілімдердің деңгейі әр жерде әр түрлі болды және олардың өзіне тән ерекшеліктері қалыптасты. Мысалы, Шығыс елдерінде (Ежелгі Қытай, Үнді, Египет, Вавилон және т.б.) қола дәуірінен темір дәуіріне өту ұзақ уақытқа созылды. Сондықтан ескі дәуірге тән әдет-ғұрыптар, дәстүрлер және рухани көзқарастар жаңа дәуірде де көп өзгеріссіз сақталып қалды.
Бұған қоса, әр халыққа тән психологиялық ерекшеліктерді ескерсек, Шығыс пен Батыс философиясының кейбір мәселелер төңірегіндегі көзқарастары жақын болғанымен, олардың айырмашылықтары мен өзіндік қырларын айқын байқауға болады.
Шығыс философиясының ерекшелігі
Ежелгі Шығыс философиясы Антика философиясындағыдай классикалық деңгейге көтеріле алмады. Мұның басты себептерінің бірі — Шығыста ежелгі өндірістік тәсілдердің баяу қалыптасуы және философиялық ой-пікірдің сол кездегі ғылыми жетістіктермен әлсіз байланысы.
Нәтижесінде Шығыс философиясы діни-мифологиялық көзқарастардан және күнделікті әдептілік санадан толық арылып кете алмады. Бұл жағдай оның тақырыптық аясын, ұғымдар жүйесін және ойлаудың жалпы бағытын айқындап отырды.