Бастауыш сыныптағы дарындылықтың ерекшеліктері
Кіріспе
Бұл мәтін дарындылық феноменін бастауыш мектеп оқушылары контексінде түсіндіруге және зерттеудің ғылыми негізін нақтылауға бағытталған.
Негізгі фокус
Дарындылықты анықтау және дамыту
Зерттеу өзектілігі
Дарындылық дегеніміз не: сирек кездесетін жеке-дара қасиет пе, әлде әлеуметтік шындық па? Дарынды балаларға көзқарас қандай болуы керек? Олар ерекше бағыт, ерекше даму траекториясы мен педагогикалық қолдауды қажет ете ме?
Қоғамдық мәні
Дарынды балаларға бүгінгі қамқорлық — ертеңгі ғылым, мәдениет және әлеуметтік өмірдің дамуына салынған инвестиция. Ең маңыздысы — дарындылықты дер кезінде байқау, анықтау, дамыту және әлеуметтік тұрғыда жүзеге асыруға жағдай жасау.
Қазіргі жағдай
Қазіргі таңда дарынды балаларды анықтаудың тәсілдері мен қабілетін жүзеге асыруға көмектесетін бағдарламалар бар. Соған қарамастан, дарынды және талантты балаларды анықтау мен дамыту мәселесі өзектілігін сақтап отыр: балалардың өз дарындылығын түсінуі және оны шығармашылық тұрғыда жүзеге асырудағы жеке жауапкершілігі әлі де толық қалыптаса бермейді.
Зерттеудің мақсат-міндеттері
Мақсат
Бастауыш мектеп оқушылары дарындылығының психологиялық ерекшеліктерін бейімделген және өңделген әдістемелер көмегімен анықтау және нақтылау.
Болжам
Дарынды балаларды диагностикалау негізінде олардың танымдық мүмкіндіктерін ажыратып, дамыту арқылы мектепте жекелей жұмыс ұйымдастыруға болады. Бұл жұмыс дарынды оқушылардың жан-жақты дамуына ықпал етуі мүмкін.
Объект
Бастауыш сынып оқушылары
Пән
Дарындылықты анықтау үдерісі
Құрылымы
Кіріспе, екі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі және қосымшалар
Зерттеу міндеттері
-
1
Дарынды балалардың ерекше қасиеттері туралы әдебиеттерге толық теориялық талдау жүргізу.
-
2
Дарынды балалардың ақыл-ой ерекшеліктерін және жеке тұлғалық қасиеттерін зерттеу.
-
3
Дарынды балалармен жұмыс істеуге арналған арнайы бағдарламаны құрастыру.
Зерттеу әдістері
Бақылау
Балалардың дарындылық белгілерін жүйелі түрде бақылау.
Психодиагностика
Дарындылық ерекшеліктерін психологиялық әдістер арқылы анықтау.
Сұхбат және сауалнама
Ата-аналармен және балалармен сұхбат жүргізу, сауалнама алу.
Дарындылық психологиясының теориялық қағидалары
Әдіснамалық негіз
- Л.С. Выготский — мәдени-тарихи даму тұжырымдамасы.
- А.М. Матюшкин — шығармашылық дарындылық тұжырымдамасы.
- С. Юркевич — дарындылықты диагностикалау және болжау мәселелері.
- С.М. Джакупов — танымдық іс-әрекет психологиясы.
Зерттеулердің бағыттары
Дарындылық мәселесімен шетелдік және отандық психологтар жүйелі түрде айналысты. Әсіресе шығармашылық дарындылық психологиясы саласында ауқымды зерттеулер жүргізілгені белгілі.
АҚШ зерттеушілері
Дж. Гилфорд, П. Торренс, Ф. Баррон, К. Тейлор
Оқыту әдістемелері
Дж. Кэрол, Б. Блум идеялары негізінде
Ерекше дарындылық
Ж. Брюно еңбектерімен байланыстырылып қарастырылады (дереккөзде: [18, 197])
Дарындылық туралы жалпы түсінік
Дарындылық — жеке қабілеттердің айрықша көрінуі ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік ортада байқалып, қолдауға мұқтаж болатын құбылыс. Сондықтан оны анықтау, дамыту және нәтижесін қоғам игілігіне бағыттау — мектеп, отбасы және мамандардың бірлескен міндеті.
Дарындылық проблемасын зерттеу тарихынан
Дарындылықты зерттеу дәстүрі бірнеше ғылыми мектептің тоғысында қалыптасты. Отандық зерттеушілер ішінде А. Матюшкин “Шығармашылық дарындылықтың тұжырымдамасында”, Н.Б. Шумакова еңбектерінде, Г.Д. Чистякова “Танымдық құрылымды дамытудағы шығармашылық дарындылық” мақаласында, С. Юркевич “Практик психолог жұмысындағы дарындылық диагностикасы мен оны болжау проблемалары” еңбегінде маңызды тұжырымдар ұсынды.
Дарындылықтың жас кезеңдеріне сай дамуы
Дарындылықтың көрінуі жас ерекшеліктеріне байланысты өзгеріп отырады. Бастауыш сынып кезеңінде ол танымдық қызығушылықтың тұрақтылығымен, жылдам меңгерумен, шығармашылық тапсырмаларға бейімділікпен және өзіндік ой қорытуға ұмтылыспен сипатталуы мүмкін. Бұл кезеңде дәл әрі нәзік диагностика, сондай-ақ оқушының ішкі уәжін қолдайтын оқу ортасы ерекше маңызды.
Қорытынды және ұйымдастыру деректері
Практикалық бағыт
Диагностика нәтижелеріне сүйене отырып, дарынды оқушылармен жекелей жұмыс формаларын жоспарлау және дамытуға бағытталған қолдау бағдарламасын құрастыру көзделеді.
Әдебиеттер мен қосымшалар
Жұмыс құрылымында пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалар қарастырылған. Бұл бөлімдер зерттеудің теориялық негізін және қолданылған құралдарды нақтылауға мүмкіндік береді.
Құжат құрылымы
- Кіріспе, I бөлім (теория), II бөлім (практика)
- Қорытынды, әдебиеттер тізімі, қосымшалар
- Жалпы көлемі: 36 бет