МАЗМҰНЫ КІРІСПЕ

Қазіргі қоғамда тек ауыр қылмыс деңгейінің артуы ғана емес, құқық бұзушылықтың алуан түрі байқалады. Солардың ішінде ерекше қауіпті бағыт ретінде тонау мен қарақшылықтың жаңа нысандары пайда болып, жиілей түсті.

Өндірістің қысқаруы, кәсіпорындардың жабылуы, жаппай жұмыссыздық, адамгершілік нормаларының әлсіреуі және заңсыздық үрдістерінің тоқтамауы тонау мен қарақшылықтың әлеуметтік негізін тереңдетіп отыр. Соңғы жылдары ұйымдасқан ұрлық, контрабанда, тонау және қарақшылық кең таралуда.

Әлеуметтік-экономикалық қатынастар өзгеріп, ғылым мен техниканың жаңа жетістіктері белсенді енгізіліп жатқан кезеңде құқық қорғау жүйесі қызметкерлерінен криминалистика жетістіктерін қылмыспен күресте кеңінен қолдану талап етіледі. Қылмысты ашу, тергеу және алдын алу үшін криминалистік техника, тактика және тергеу әдістемесін жеткілікті меңгерген, кәсіби білікті заңгер мамандарды даярлау қажет.

Мұндай мамандар материалдық түрде бейнеленген іздерді (заттардың, құралдардың іздерін) анықтау, бекіту, алу және сақтау жұмысын сапалы ұйымдастырып, тергеудің мүмкіндігін едәуір кеңейтеді. Қазіргі тергеуші қылмыспен күресті нәтижелі жүргізу үшін «үнсіз куәларды» — қылмыстың іздері мен айғақтарын — тез тауып, оларды дәлелдеме жүйесіне сауатты енгізе білуі тиіс.

Криминалистика басқа ғылымдар сияқты объективті құбылыстар заңдылықтарының жиынтығына сүйенеді. Оның ерекшелігі — қылмысты тиімді ашуға, тергеуге және алдын алуға қажетті заңдылықтарды нақты қолданбалы мақсатта зерделеуінде. Бұл заңдылықтар әрбір қылмыстың қоршаған ортамен байланысына, сондай-ақ материалдық әлемдегі заттардың, жағдайлардың және іс-әрекеттердің өзара байланыстылығы туралы диалектикалық қағидаға негізделеді.

Осы қағида бойынша қылмыс міндетті түрде қоршаған ортада із қалдырады. Қылмыс объективті болмыста екі түрде бейнеленеді: идеалдық (адам санасында сақталған бейне, ақпарат) және материалдық (заттай іздер, өзгерістер, объектілердің күйі).

Қарақшылықты топтың немесе қылмыстық қауымдастықтың жасауы — ұйымдасқан қылмыстылықтың айқын көрінісі. Бұл мәселе бүгінде тек заңгер мамандарды ғана емес, жалпы қоғамды да алаңдатып отыр. Оған қайта құру кезеңінің алғашқы жылдарынан бастап-ақ назар аударылған. Мәселен, сол кезеңде КСРО халық депутаттарының екінші съезі бұл жағдайға байланысты арнайы қаулы қабылдаған.

Алайда одан кейінгі жылдары ұйымдасқан қылмыстылықпен күрес одан әрі күрделене түсті. Пайдакүнемдік сипаттағы қылмыстылық нарықтық экономика жағдайында да өз өзектілігін жоғалтқан жоқ.