Қаржылық инвестицияларды жіктеудің дұрыстығын тексеру
Қаржылық инвестициялардың есебі
Қаржылық инвестициялар есебі 1100–1150 бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі. Бұл топқа акциялар, облигациялар және өзге де қаржылық инвестициялар шоттары кіреді. 1100–1150 шоттары активті сипаттағы негізгі шоттар болып табылады: дебетінде ай басы мен ай аяғындағы қалдықтар және инвестициялардың ұлғаюы көрсетілсе, кредитінде қаржылық инвестициялардың кему операциялары көрсетіледі.
Талдамалы есеп
Талдамалы есеп инвестициялар салынған объектілер бойынша жүргізіледі. Бұл тәсіл әрбір инвестицияның құнын, түрін және қозғалысын нақты бақылауға мүмкіндік береді.
Бастапқы бағалау
Қаржылық инвестициялар сатып алу кезінде сатып алынған бағасымен бағаланады. Бұл бағаға сатып алуға тікелей байланысты шығыстар кіреді: брокерлік сыйақы, банк қызметі үшін төленетін пайыздар, қор биржасының комиссиялық төлемдері.
Бағалы қағаздар құны және амортизация
Бағалы қағаздар бойынша өтелу құны мен сатып алынған құн арасындағы айырма (сатып алу кезіндегі жеңілдік немесе сыйақы) инвестор бағалы қағазды иеленген кезең ішінде амортизацияланады.
Маңызды ұғымдар
- Өтелу құны
- Бағалы қағаздың өтеу сәтіндегі (номиналға немесе шартқа сай) құны.
- Сатып алу құны
- Нақты төленген баға және сатып алуға тікелей байланысты шығыстардың жиынтығы.
Қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар
Қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар бухгалтерлік баланста ағымдағы құнымен немесе сатып алу құнымен, не сатып алу құны мен ағымдағы құнның ең төменгісі бойынша көрсетіледі.
Құн өзгерісі: табыс немесе шығыс
Егер қысқа мерзімді инвестицияның құны өссе, ол табыс ретінде танылады. Құн төмендесе, баланстық құн белгіленген тәсілдердің бірімен айқындалады.
Баланстық құнды анықтау тәсілдері
- Жалпы қоржын (портфель) жиынтығы бойынша.
- Инвестиция түрлері бойынша қоржындық жиынтықпен.
- Жеке инвестициялар бойынша (әрбір инвестиция бөлек).
Жеке инвестиция бойынша сатып алу бағасы ағымдағы (нарықтық) бағадан жоғары болса, айырма шығыс ретінде танылады; керісінше жағдайда — табыс ретінде танылады.
Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар
Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар бухгалтерлік баланста төмендегі тәсілдердің бірімен бағаланады: сатып алу құнымен, қайта бағалау ескерілген құнмен, немесе сатып алу құны мен ағымдағы құнның ең төменгісі (қоржындық бағалы қағаздар негізінде).
Қайта бағалау нәтижесі
Қайта бағаланған сома меншік капиталының өсіміне жатқызылады.
Құнның төмендеуі
Құн төмендеген жағдайда азайту, әдетте, сол инвестиция бойынша қалыптасқан үстеме бағалау сомасы есебінен жүргізіледі. Үстеме сома болмаса, төмендеу зиян ретінде танылады.
Бұрынғы зиянды өтеу
Егер осы инвестиция бойынша құн бұрын төмендеп, зиян танылған болса, кейінгі үстеме бағалау алдымен сол зиянды өтейді, содан кейін ғана меншік капиталының өсіміне жатқызылады.
Инвестицияларды қайта жіктеу
- Ұзақ мерзімді инвестиция қысқа мерзімдіге ауысса, ол сатып алу және баланстық құнының ең төменгісі бойынша аударылады.
- Қысқа мерзімді инвестиция ұзақ мерзімдіге ауысса, ол сатып алу және ағымдағы құнның ең төменгісі бойынша немесе (егер бұрын ағымдағы құнмен көрсетілсе) ағымдағы құнымен бағаланады.
1100 шоты: қысқа мерзімді қаржы инвестициялары және акциялар
1100 «Қысқа мерзімді қаржы инвестициялары» шотында кәсіпорынның басқа ұйымдардың, банктердің және өзге субъектілердің акцияларын сатып алуға жұмсаған сомалары есепке алынады.
Акцияның анықтамасы
Акция — акционерлік қоғам капиталына белгілі бір соманың салынғанын куәландыратын және оның иесіне дивиденд түрінде табыстың бір бөлігін алуға құқық беретін бағалы қағаз.
Акцияларды сатып алу кезіндегі бухгалтерлік жазбалар
Акцияларды алған кезде 1100 шоты дебеттеліп, төмендегі шоттар кредиттеледі (сатып алу құнына):
- 3310 — Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысулар
- 3390 — Өзге де қысқа мерзімді кредиторлық берешек
- 4120 — Еншілес ұйымдарға берілетін ұзақ мерзімді кредиторлық берешек
- 4130 — Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдарға берілетін ұзақ мерзімді кредиторлық берешек
- 4140 — Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелерге берілетін ұзақ мерзімді кредиторлық берешек
Кей жағдайларда есеп айырысу шоттарын айналып өтіп, ақша қаражаттары шоттары тікелей пайдаланылуы мүмкін.
Қаржылық инвестициялар аудиті
Аудит объектілері аудитордың алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерге сәйкес айқындалады. Инвестициялар аудитінде аудиттелетін саладағы өзара қатынастарды реттейтін заңнамалық және нормативтік-құқықтық актілерді мұқият зерделеу қажет. Аудит бағдарламалары ұйымның ерекшелігіне қарай нақтыланады (мысалы, ипотекалық операциялар бойынша).
Аудиттің негізгі объектілері
- Ұзақ мерзімді инвестициялар (оның ішінде еншілес және тәуелді ұйымдарға).
- Ұзақ және қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар, өзге инвестициялар.
- Инвестицияларды қайта бағалаудан түскен төленбеген қосымша капитал.
- Негізгі емес қызметтен түскен табыс.
Тексеру бағыттары және ақпарат көздері
| Тексеру | Құжаттар |
|---|---|
| Инвестицияны баланста көрсетудің дұрыстығын тексеру | Баланс, Бас кітап |
| Аналитикалық және синтетикалық есеп деректерінің сәйкестігін тексеру | Бас кітап, 12 журнал-ордер, бастапқы құжаттар |
| Қаржылық инвестицияларды жіктеудің дұрыстығын тексеру | Бастапқы құжаттар |
| Бағалы қағаздардың бар болуы және сақталуын анықтау | Бағалы қағаздар есеп кітабы, акционерлер реестрі, сатып алу-сату актілері, төлем тапсырмалары, акциялар, сертификаттар, облигациялар, куәліктер, жүкқұжаттар |
| Инвестиция құнын бағалаудың дұрыстығын тексеру | Шарттар, сатып алу-сату актілері, төлем тапсырмалары, жүкқұжаттар |
| Бағалы қағаздар алу бойынша бухгалтерлік жазбалардың дұрыстығын тексеру | Журнал-ордерлер, Бас кітап |
| Сату бағасы мен номинал құн арасындағы айырманы есептен шығарудың дұрыстығын тексеру | Журнал-ордерлер, Бас кітап |
| Қаржылық инвестициялардың істен шығуын есепте көрсетудің дұрыстығын тексеру | 12 журнал-ордер, Бас кітап |
| Басқа заңды тұлғаларға қарыз берудің заңдылығын тексеру | Шарттар, есеп айырысу-төлем құжаттары |