Активтердің балансы
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау және оған баға беру
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау — ұйымның ағымдағы мүмкіндіктерін объективті бағалап, әлсіз тұстарын анықтауға, тәуекелдерді төмендетуге және төлем қабілеттілігін арттыруға бағытталған жүйелі жұмыс. Талдаудың өзегі — деректерге сүйеніп бақылау жүргізу, өзгерістердің себеп-салдарын түсіндіру және нақты жақсарту шараларын ұсыну.
Талдаудың негізгі мақсаттары
Объективті бақылау
Қаржылық жағдайды қазіргі талаптарға сай, жүйелі түрде өлшеп, нақты көрсеткіштермен бақылау.
Әлсіз тұстарды анықтау
Осал бағыттарды табу, олардың пайда болу себептерін ашу және жою жолдарын ұсыну.
Тұрақтылықты күшейту
Төлем қабілеттілігін және қаржылық тұрақтылықты арттыруға арналған шешімдерді қарастыру.
Болжау және алдын алу
Қаржылық өзгерістерді мүмкіндігінше алдын ала бағалап, тәуекелді төмендету.
Ақпарат көзі
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудағы негізгі мәлімет көзі — бухгалтерлік баланс. Тәжірибеде талдау көбіне горизонтальді (динамика) және вертикальді (құрылым) талдаудан басталады.
Қаржылық жағдайдың мүмкін күйі
Тұрақты
Төлемдерді уақытында жүргізу, өзін-өзі дер кезінде қаржыландыру мүмкіндігі бар.
Тұрақсыз
Жоспарлы көрсеткіштерден ауытқулар байқалады, өтімділік пен капитал құрылымына қысым түседі.
Кризистік
Міндеттемелерді жабуда күрделі қиындықтар туындап, қарыз жүктемесі күшейеді.
Қаржылық жағдайдың деңгейі кәсіпорынның коммерциялық және қаржылық қызметтерінің жоспарға сай орындалуына тікелей байланысты.
Баланс динамикасы (кесте 10)
Төмендегі деректер есепті кезеңдегі баланс баптарының жыл басы мен жыл соңы арасындағы өзгерісін және баланстағы үлесін көрсетеді.
| № / Көрсеткіш | Жыл басы, мың тг | Үлесі, % | Жыл соңы, мың тг | Үлесі, % | Өзгеріс, мың тг | Өзгеру қарқыны, % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| I. Айналымдағы активтер | 269640,16 | 42,61 | 218837,53 | 30,52 | -50802,6 | -18,84 |
| II. Айналымнан тыс активтер | 363226,58 | 57,39 | 498270,61 | 69,48 | 135044 | 37,18 |
| Активтердің балансы | 632866,7 | 100 | 717108,1 | 100 | 84241,4 | 13,31 |
| I. Қысқа мерзімді міндеттемелер | 112095,46 | 17,72 | 122489,94 | 17,08 | 10394,48 | 9,27 |
| II. Ұзақ мерзімді міндеттемелер | 96209,83 | 15,20 | 179888,65 | 25,09 | 83678,82 | 86,97 |
| III. Жарғылық және резервтік капитал | 424561,45 | 67,08 | 414729,55 | 57,83 | -9831,9 | -2,32 |
| Пассивтердің балансы | 632866,7 | 100 | 717108,1 | 100 | 84241,4 | 13,31 |
Жинақталған баланс деректерін салыстыру нәтижесінде есепті кезеңде жалпы активтер 84241,4 мың теңгеге немесе 13,31%-ға артқан. Есепті кезең соңында айналымнан тыс активтер 135044 мың теңгеге (37,18%) өскен, ал айналымдағы активтер 50802,6 мың теңгеге (18,84%) азайған.
Қорытынды құрылымдық бағалау
Капитал үлесі
Жыл соңында жарғылық және резервтік капиталдың пассивтегі үлесі 57,83%. Бұл көрсеткіш төлем қабілеттілігі мен тұрақтылықтың бар екенін білдіреді.
Динамикадағы әлсіреу
Үлестің 67,08%-дан 57,83%-ға төмендеуі қаржылық тұрақтылықтың салыстырмалы түрде әлсірегенін көрсетеді. Дегенмен абсолют мәнде капитал 9831,9 мың теңгеге ғана кеміген.
Міндеттемелердің өзгерісі
Қысқа мерзімді міндеттемелердің үлесі айтарлықтай өзгермеген (17% шамасында), бірақ сомасы 10394,48 мың теңгеге өскен. Ұзақ мерзімді міндеттемелер 83678,82 мың теңгеге (86,97%) артқан.
Жалпы түйін
Есепті жылғы баланс динамикасында өсім де, кему де байқалады. Кему — айналым активтері мен жарғылық/резервтік капитал сомаларында, ал өсім — айналымнан тыс активтерде және қысқа әрі ұзақ мерзімді міндеттемелерде орын алған.
Төлем қабілеттілік және өтімділік
Төлем қабілеттілік ұғымы
Төлем қабілеттілік — кәсіпорынның өзіне алған міндеттемелерін уақытылы өтеу қабілеті. Талдау құрамына:
- баланстың өтімділігін талдау;
- өтімділік коэффициенттерін талдау.
Өтімділік қалай анықталады?
Баланстың өтімділігі — міндеттемелерді активтермен жабу мүмкіндігі. Активтердің өтімділігі — олардың ақша қаражатына айналу уақыты мен мүмкін болатын сомасына байланысты.
Өтімді баланс шарттары
Өтімді баланс үшін келесі теңсіздіктер орындалуы қажет: A1 ≥ P1; A2 ≥ P2; A3 ≥ P3; A4 ≤ P4.
Активтер мен пассивтер топтастыруы (есепті кезең соңы)
Активтер (A)
- A1 — ең өтімді активтер
- 1248 мың тг
- A2 — жылдам өтімді активтер (қысқа мерзімді дебиторлық қарыз)
- 36231,7
- A3 — өтімділігі төмен активтер
- —
- Запастар
- 173873,2
- ҚҚС
- 5844,6
- Басқа айналымдағы активтер
- 1640 мың тг
- A4 — қиын өтімді активтер (ұзақ мерзімді активтер)
- 498270,6
Пассивтер (P)
- P1 — қысқа мерзімді міндеттемелер (кредиторлық қарыз)
- 115669,2
- P2 — қысқа мерзімді пассивтер
- —
- Басқа да қысқа мерзімді пассивтер
- 5468,1
- Міндетті және ерікті төлемдер
- 1352,7
- P2 жиыны (есепте қолданылған мән)
- 6820,8
- P3 — ұзақ мерзімді міндеттемелер
- 179888,6
- P4 — тұрақты пассивтер (капитал, резервтер)
- —
- Жарғылық қор
- 103 мың тг
- Резервтік қор
- 63366,2 мың тг
- Бөлінбеген табыс
- 351260,3 мың тг
- P4 жиыны (кесте бойынша)
- 414729,5
Теңсіздіктердің орындалуы және қорытынды
A1 ≥ P1 шарты орындалған: ең өтімді активтер қысқа мерзімді міндеттемелерден жоғары. Бұл кәсіпорынның төлем қабілеттілігін қолдайды.
A2 ≥ P2 шарты да орындалады: A2 = 36231,7 және P2 = 6820,8, айырма 29410,9.
A3 ≥ P3 шарты бойынша өтімділігі төмен активтер ұзақ мерзімді міндеттемелерден 1469,2 мың теңгеге жоғары болғандықтан, теңсіздік орындалған.
A4 ≤ P4 шарты орындалады: тұрақты пассивтер қиын өтімді активтерден 112350,9 мың теңгеге жоғары, бұл капиталдың ұзақ мерзімді активтерді жабу қабілетін көрсетеді.
Қорытынды баға
Жүргізілген талдау нәтижелері кәсіпорынның қаржылық жағдайына жалпы алғанда оң баға беруге мүмкіндік береді. Зерттеу барысында қаржылық жағдай, төлем қабілеттілік, несие қабілеттілік, активтер мен мүлік құрылымы, сондай-ақ баланстың өтімділігі қарастырылды. Кәсіпорын несие және төлем қабілетті, қабылдаған міндеттемелерін уақытында өтеуге мүмкіндігі бар.