2008 - 2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының жергілікті атқарушы органының орта мерзімді фискалдық саясаты
Салық саясатын жаңғырту және ынталандырушы тетіктер
Қазақстан Республикасы Президентінің экономиканы орнықты дамытудың іргетасы ретінде экономиканы одан әрі жаңғырту және әртараптандыру жөніндегі Жолдауына сәйкес салық жүйесінің ынталандырушы сипатын күшейту бағытында өзгерістер енгізілді. 2007 жылдан бастап салықтық жүктемені жалпы төмендетуге, экономиканың жекелеген секторларының әлеуетін іске асыруға және бірқатар әкімшілік мәселелерді шешуге бағытталған салықтық босаңсулар кешені қарастырылды.
2007 жылдан кейінгі негізгі салықтық жеңілдіктер
- 2007 жылдан бастап — 14%
- 2008 жылдан бастап — 13%
- 2009 жылдан бастап — 12%
Барлық жеке тұлғалар үшін жеке табыс салығының 10% мөлшеріндегі тіркелген ставкасы енгізілді.
2008 жылдан бастап әлеуметтік салық мөлшері орта есеппен 30%-ға төмендетілді.
Патент және жеңілдетілген декларация негізіндегі арнаулы салық режимдерінде шағын бизнес субъектілері үшін салық ставкалары төмендетілді.
Ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеуші кәсіпорындар үшін ҚҚС төлеудің ерекше тәртібі енгізілді: төленетін сома 70%-ға дейін қысқартылатын механизм қарастырылды.
Дивидендтерге қосарланған салық салу алынып тасталды. Бұл өзгеріс Дүниежүзілік Банк тарапынан оң бағаланды.
Бұл шаралардың барлығы экономиканың шикізат емес секторын дамытуға және әртараптандыруды жеделдетуге нақты ынталандыру ретінде қарастырылды. Дегенмен, бұл сценарий негізінен жеңілдіктерді жоймай және салық салынатын базаны кеңейтпей, салықтық жүктемені төмендету есебінен іске асырылды.
Әлемдік үрдістер және саясаттың келесі бағыты
Қазіргі уақытта дамыған елдердің салық саясаты экономикаларды жаһандандыру және салықтық бәсекені күшейту жағдайында капиталдан алынатын кірістерге салық салуды төмендету үрдісімен, ал салық ауыртпалығын ұтқырлығы төмен объектілерге — тұтыну мен материалдық меншікке — ауыстыруымен сипатталады. Осыған байланысты салық саясатын одан әрі дамыту оның халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және жаһандық үдерістердің ықпалдарына төзімділігін күшейтуге бағытталуы тиіс.
Жаңа ұстаным: ынталандыру, оңтайландыру, ашықтық
Алдағы кезеңде салық саясаты шаруашылық жүргізуші субъектілердің іскерлік белсенділігінің өсуін ынталандыруға, экономикадағы салықтық жүктемені оңтайландыруға, рәсімдерді одан әрі жеңілдетуге және олардың ашықтығын арттыруға бағытталған жаңа, заманауи тәсілге көшуді көздейді.
Әлемдік тәжірибені ескере отырып, жүйелік түзетулерді жоспарлау.
- Қолданыстағы жүйені талдау және бағалау негізінде экономика секторларындағы жеңілдіктер мен преференцияларды қайта қарау; тиімсіз, өз мақсатына жеткен немесе салық жүйесінің бейтараптығын бұзатын жеңілдіктерді жою бойынша ұсыныстар әзірлеу.
- Кәсіпкерлік орта үшін маңызды салықтардың бірі ретінде корпорациялық табыс салығын төмендету.
- Халықтың әлеуметтік топтарына түсетін жүктемені сақтауды ескере отырып, орта мерзімді кезеңде салық ауыртпалығын заңды тұлғалардың кірісінен жеке тұлғалардың кірісіне кезең-кезеңімен қайта бөлу бойынша ұсыныстар тұжырымдау.
- Инвестициялық преференцияларға қолжетімділікті жеңілдету.
- Салықтық және кедендік рәсімдерді одан әрі оңайлату және ашықтық деңгейін арттыру.
Көрсетілген қадамдар Қазақстанның халықаралық деңгейдегі салықтық бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге, сондай-ақ экономиканың шикізат емес секторы қызметінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Қорытынды: фискалдық басқаруды ықшамдау және бюджет сапасын арттыру
Алдағы кезеңдерде мемлекеттің фискалдық саясат функцияларын бір органға шоғырландыру қажеттілігі атап көрсетіледі. Осы мақсатта Кедендік бақылау агенттігін комитет ретінде қайта құрып, оны Қаржы министрлігінің құзырына беру ұсынылады. Мемлекеттік сатып алу жөніндегі агенттіктің заңнамалық міндеттері де Қаржы министрлігіне беріліп, бақылау қызметі жаңадан құрылатын Қаржы бақылау және мемлекеттік сатып алу комитетіне жүктеледі.
Қаржы министрлігінің басым міндеті
Министрлік өз құзыреті шеңберінде республикалық және жергілікті бюджеттер түсімдерінің ұйымдастырылуын және әдістемелік басшылығын қамтамасыз етуі тиіс.
Басқарушылық құрылымды жаңарту
Орталық аппаратты ықшамдап, оған жалпы әдістемелік және талдамалық функцияларды шоғырландыру орынды.
Орта мерзімді бюджеттік жоспарлау мәдениеті
Қаржыландыру саласындағы реформалардың негізгі мақсаты — мемлекеттік қызметтер мен функциялардың сапалы орындалуын және халық мұқтаждығын барынша қанағаттандыруды қамтамасыз ететін айқын, тиімді әрі теңгерімді бюджетке қол жеткізу. Бюджеттік жүйені жетілдіру бойынша тұрақты жүргізілетін жұмыс маңызды рөл атқарды: бюджет мақсатты құжат ретінде қарастырылып, ол тек ағымдағы жылды ғана емес, орта мерзімді кезеңді қамтитын жоспарлау құралына айналды. Бұл тәсіл болашақ нәтижелер мен тиімділікті бағалау және болжау арқылы әлеуметтік-экономикалық міндеттерді орындауға бағдарланады.
Орта мерзімді фискалдық саясаттың практикалық әсері
- Алдын ала қаржыландыруды қамтамасыз ету және жоспарлауды күшейту.
- Бюджеттік үдерістің айқындығы мен тиімділігін арттыру.
- Үдерістің сабақтастығын күшейту және фискалдық тәртіптің артуына жағдай жасау.
Фискалдық саясаттың механизмі жалпы мемлекеттік деңгейде қала үшін де өзекті. Өткен қаржы жылындағы бюджеттің орындалуына және экономикалық көрсеткіштерге талдау жүргізу негізінде фискалдық саясаттың негізгі бағыттары жыл сайын нақтыланып отырады. Болашақта фискалдық саясаттың рөлі осы құжатты әзірлеу кезінде қойылған мақсаттардың қаншалықты орындалғаны арқылы бағалануы мүмкін.