Регенерантты өсімдіктердің саны
Өсімдіктердің in vitro жасуша және ұлпа мәдениетінің селекциядағы маңызы
Өсімдіктердің in vitro жасуша және ұлпа мәдениеті қазіргі уақытта қарқынды дамып, ауыл шаруашылығы ғылымы мен тәжірибесінде кеңінен қолданылып келеді. Бұл әдістер селекциялық-генетикалық зерттеулерде өнімділікті арттыруға және кейбір ауыл шаруашылығы дақылдарының сапасын жақсартуға қатысты бірқатар мәселелерді шешуге мүмкіндік берді. Әсіресе, дәстүрлі селекция мен генетика тәсілдері тиімсіз немесе айтарлықтай қиындық тудыратын жағдайларда in vitro технологияларының маңызы ерекше.
Негізгі ұғым: каллустың біркелкілігі туралы қате түсінік
Каллус ұлпаларының бәрі бірдей, біркелкі болады деп түсіну дұрыс емес. Каллустар морфологиялық белгілері, өсу қарқындылығы және көгеру қабілеті бойынша айтарлықтай әртүрлі болуы мүмкін.
Селекциялық бағдарламалардағы практикалық міндет
Кез келген селекциялық бағдарламаның басты практикалық міндеті — өсірілетін ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарын іріктеп алу немесе қажетті белгілерін жақсарту үшін генетикалық өзгергіштіктің диапазонын кеңейту. Бұл тұрғыда регенерант-өсімдіктер (ұлпа/жасуша мәдениетінен қайта қалпына келген өсімдіктер) өзгергіштіктің қолда бар шегін кеңейтіп, селекциялық жұмыста тиімді пайдаланылуы мүмкін.
Сонымен қатар in vitro дақылында ерекше жағдайлардың әсерінен in vivo ортада әдетте байқалмайтын жасушалар пайда болып, диплоидты таңдаудың нәтижесінде табиғи жағдайда сирек немесе мүлде кездеспейтін мутация түрлері алынуы ықтимал.
Каллус клондарынан алынған регенеранттардың тіршілікке қабілеттілігі мен өнімділігі
| Сорт | In vitro уақыты (тәулік) | Топыраққа отырғызылды (дана) | Адаптацияланды (дана) | Тірі қалуы (%) | Жалпы тұқым саны |
|---|---|---|---|---|---|
| Неосыпающийся 1 | 90–360 | 8 | 4 | 50,0 | 32 |
| Неосыпающийся 1 | 361–720 | 15 | 6 | 40,0 | 42 |
| Таловец 50 | 90–360 | 21 | 6 | 28,6 | 30 |
| Таловец 50 | 361–720 | 13 | 4 | 30,8 | 24 |
Бақылау: адаптация кезеңі — негізгі «әлсіз буын»
Кестеден көрінгендей, регенерантты өсімдіктердің басым бөлігі стерильді емес ортада адаптациядан өту кезінде тіршілігін тоқтатқан. Соның салдарынан өсімдіктердің тіршілікке қабілеттілігі 28–50% аралығында ауытқыды.
Нәтижелерді талдау
- Тіршілік ету қабілетіне генотиптің де, регенерант алынған каллусты ұзақ өсірудің де айқын әсері байқалмады.
- Неосыпающийся 1 сорты in vitro жағдайында 90–720 тәулік өсірілген үлгілерде 50% тіршілікке қабілеттілік көрсетті.
- Ұзақ қайталап өсірілетін каллус дақылдарында регенерантты өсімдіктердің максималды саны Неосыпающийся 1 сортынан алынды, алайда алынған өскіндердің жалпы көлемімен салыстырғанда регенерант өсімдіктер саны аз болды.
- Тұқым түзу көрсеткіші бойынша Неосыпающийся 1 сорты Таловец 50 сортына қарағанда жоғары болды: 90–360 тәулікте бір өсімдікке шамамен 8 тұқым (Таловец 50 — 5), 361–720 тәулікте 7 тұқым (Таловец 50 — 6).
Регенерант өсімдіктердің морфологиялық ерекшеліктері
Тірі қалған және өсуін жалғастырған регенерант өсімдіктер морфологиялық тұрғыдан бір-бірінен айқын ерекшеленді. Бұл айырмашылықтар сабақ ұзындығына, жапырақ тақтасына, аралық буынаралық санына, бұршақ санына, өсімдіктегі тұқым салмағына байланысты болды.
Жиі кездескен фенотип
- Төмен сабақты, буынаралығы шамамен 10–15 см.
- Ерте гүлдеді; көбіне 1–2 өнімді буын қалыптасты.
- Өсімдікте 2–3 бұршақ түзілді.
- Жалпы бұршақ саны көбіне 5–8 аралығында болды.
- Тұқымдар жиі солғын, толық қалыптаспаған.
Басқа байқалған типтер
- Кейбір регенеранттар өскенімен, мүлде гүлдемеді немесе стерильді болды.
- Бірқатар өсімдіктер морфологиялық жағынан жақсы дамып, қуатты өсіп, мол гүлдеп, тұқым байлады.
- Тұқымдық ұрпақтағы регенеранттар фенотипі бастапқы генотиптен айқын ерекшеленбеді; тозаңдану мен тұқым байлануы жоғары болды.
Түсіндіру: морфоз ықтималдығы
Байқалған морфологиялық өзгешеліктер өсіру жағдайының күрт өзгеруімен байланысты морфоз (орта әсерінен болатын фенотиптік өзгеріс) болуы мүмкін.
Қорытынды
Ұзақ ауыстырылып өсірілетін бұршақ каллусынан тамыр жүйесі дамыған регенерант өсімдіктерді алу мүмкіндігі көрсетілді. Қарастырылған сорттардың ішінде Неосыпающийся 1 сорты адаптациялануы және тұқым түзуі бойынша басымдық танытты.