Азаматтық құқық ғылымы туралы қазақша реферат
Азаматтық құқық ғылымының мәні мен пәні
Азаматтық құқық ғылымы азаматтық құқық жөніндегі ұғымдардан, көзқарастардан, пікірлерден және ғылыми қорытындылардан тұрады. Бұл ғылым азаматтық құқық саласын, оның реттейтін қатынастарын, қалыптасу тарихын, даму болашағын және тәжірибеде қолданылуын зерттейді.
Екі мағынадағы ұғым
«Азаматтық құқық» ұғымы бір жағынан — құқықтық нормалардың жиынтығын, екінші жағынан — заң ғылымындағы білімдер жүйесін білдіреді.
Ғылым мен саланың арақатынасы
Азаматтық құқық ғылымының жүйесі құқық саласының құрылымына сәйкес келеді, бірақ толық тең емес: ғылым азаматтық заңнамада тікелей көрінбейтін бөлімдерді де қамтиды.
Ғылымның құрылымы: қандай тақырыптарды қамтиды?
Азаматтық құқық ғылымы азаматтық құқықтың «не екенін» ғана емес, қоғамдық қатынастарды тиімді реттейтін құралдар мен әдістерді де талдайды. Ғылыми жүйе көбіне азаматтық заңдарда және азаматтық кодексте тікелей бөлінбеген, бірақ теория үшін маңызды бөлімдерді қамтиды.
Қамтылатын негізгі бағыттар
- Азаматтық құқық пәні және азаматтық-құқықтық әдіс ұғымдары
- Азаматтық құқық қатынастары туралы ілімнің тарихы
- Субъектілер мен объектілер туралы ілім
- Меншік құқығы туралы жалпы ілім
- Міндеттемелер туралы жалпы ілім
- Интеллектуалдық меншік туралы ілім
- Мұрагерлік құқық қатынастары туралы жалпы ілім
Әдістеме және заңгерге қажет дағдылар
Құқықтық шындықты талдауда қолданылатын тәсілдер жүйесі ғылымда әдістеме деп аталады. Заңгер үшін азаматтық-құқықтық жағдайларда дұрыс бағдар табу маңызды: бұл ғылыми талдау жасауға және дауды шешудің ғылыми әдістерін қолдануға негізделеді.
Жалпы ғылыми әдістер
Материалистік және тарихи әдістер қоғамдық қатынастардың қалыптасуы мен эволюциясын түсіндіруге көмектеседі.
Жеке құқықтық әдістер
Салыстырмалы құқықтану, кешенді талдау және нақты социологиялық зерттеу тәсілдері (мысалы, статистикалық деректерді сараптау) кең қолданылады.
Қазақстандағы азаматтық құқық ғылымының дамуы
Егемен Қазақстан жағдайында азаматтық құқық ғылымы шығармашылық тұрғыдан одан әрі дамуға және алда тұрған міндеттерді орындауға зор мүмкіндіктерге ие. Азаматтық құқық — нормативтік-құқықтық актілер көлемі мен күрделілігі жағынан ең ауқымды салалардың бірі.
Азаматтық құқықтың жүйесі логикалық талаптарға сай құрылып, ішкі салаларға, құрылымдарға және бөліктерге бөлінеді. Қазақстан Республикасы азаматтық құқық жүйесі Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады.
Азаматтық құқық қатынастары: түсінігі және элементтері
Азаматтық құқық нормаларының талаптарына сәйкес туындайтын және сол нормаларға тәуелді болатын тараптар арасындағы қатынастар азаматтық құқық қатынастары деп аталады.
Субъектілер
Қатысушылар: жеке тұлғалар, заңды тұлғалар, әкімшілік-аумақтық бөліністер және мемлекет.
Мазмұны
Тараптардың арасында құқықтар мен міндеттер жүйесі қалыптасады. Дәл осы құқықтар мен міндеттер қатынастың мазмұнын құрайды.
Объектісі
Құқықтар мен міндеттер бағытталған игілік (мүлік, әрекет нәтижесі, материалдық емес құндылық және т.б.) қатынастың объектісі болып саналады.
Заңды фактілер: қатынастар қалай пайда болады?
Азаматтық құқық нормалары өздігінен құқық қатынасын тудырмайды. Нақты азаматтық құқық қатынастары белгілі бір жағдайлар орын алған кезде ғана пайда болады, өзгереді немесе тоқтатылады. Мұндай жағдайлар заңды фактілер деп аталады.
Оқиғалар
Қатысушы тұлғалардың еркі мен ниетінен тыс болатын фактілер. Мысалдар: адамның қайтыс болуы, белгілі бір мерзімнің өтіп кетуі, баланың дүниеге келуі.
Әрекеттер
Тұлғалардың саналы іс-әрекеттері нәтижесінде құқықтық салдар туындайды. Мысалдар: мәміле жасау, ерлі-зайыптылардың некені бұзуы, зиян келтіру.
Мәміле ұғымы
Құқықтық нәтижелер туғызу ниетімен жасалған, заңмен тыйым салынбаған әрекеттер мәміле болып танылады. Яғни бұл — азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтары мен міндеттерін белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекеттер.
Ниет тікелей бағытталмаған әрекеттер
Кейбір әрекеттер тікелей «құқық пен міндет туғызу» ниетімен жасалмаса да, құқық қатынастарының пайда болуына немесе тоқтауына негіз болады. Мысалы: некеге тұру, әдеби шығарма жазу, өнертабыс жасау.
Заңсыз әрекет және жауапкершілік
Кейбір құқықтық салдар заңсыз әрекеттен де туындайды. Мысалы, ҚР Азаматтық кодексінің 917-бабына сәйкес, басқа адамның жеке басына немесе мүлкіне, не заңды тұлғаға зиян келтірген тұлға келтірілген зиянды толық өтеуге міндетті. Бұл міндет көбіне зиян келтірушінің еркінен тыс туындайтын құқықтық салдар ретінде қарастырылады.
Қорытынды түсінік
Азаматтық құқық ғылымы азаматтық құқықтың табиғатын, құрылымын және қолданылу тетіктерін жүйелі түрде зерттейді. Ол құқық қатынастарының субъектілері мен объектілерін, құқықтар мен міндеттердің мазмұнын, сондай-ақ заңды фактілер арқылы құқықтық салдардың қалай туындайтынын талдау арқылы тәжірибелік құқық қолдануға да берік негіз қалыптастырады.