Сынаптың антропогендік шығу көзі жер қыртысының табиғи газдануы

Мышьяк көбіне мыс және қорғасын кендерін балқыту кезінде түзіледі. Мышьяк қосылыстарының уыттылығы оның химиялық және физикалық түріне байланысты. Ағзаға сіңген мышьяк мөлшері адамның шаш талшықтарынан анықталуы мүмкін.

Суда мышьяк элементтік күйде емес, көбіне мышьяктың қышқылдары мен олардың тұздары түрінде кездеседі.

Шаруашылық пен өндірісте хромды қолдану атмосфералық ауаның, топырақтың, судың және тағам өнімдерінің хроммен ластануына әкелуі мүмкін. Жоғары дозаларда хром ас қорыту жүйесі обырының (қатерлі ісік) қауіп факторларының бірі ретінде қарастырылады.

Хромның жоғары дозаларымен ұзақ жұмыс істейтін қызметкерлерде өкпе обырының даму қаупі жоғары болады.

Кадмий асқазан-ішек жолынан және өкпе тінінен қанға жақсы сіңеді. Оның сіңірілу деңгейі жас ерекшеліктеріне және қоректік тапшылықтарға тәуелді болуы мүмкін.

Атап айтқанда, кальций, темір, мырыш және ақуыз тапшылығы кадмийдің ағзаға сіңуіне қолайлы жағдай туғызады және уытты әсерін күшейтуі ықтимал.

Соңғы жылдары биосфера антропогендік қорғасынмен жедел ластануда. Қорғасын көбіне өнеркәсіп орындарының шаң тәрізді, газ тәрізді, бу түріндегі және сұйық қалдықтарынан, әртүрлі отын түрлерін (көмір, мұнай, газ) жағудан, сондай-ақ автокөлік шығарындыларынан бөлінеді.

Қоршаған ортада сынаптың табиғи негізгі көзі — жер қыртысының газдануы. Ал антропогендік көздеріне отын жағу, электромеханикалық өндірістер және целлюлоза-қағаз өнеркәсібі жатады.

Сынаптың едәуір бөлігі су қоймаларының түбіне шөгеді де, онда ондаған жылдар бойы сақталуы мүмкін. Бұл ортада микроорганизмдердің әсерінен сынап қосылыстары органикалық, жақсы еритін түрге (метилсынап) айналып, суды қайта ластайды.

Ауыз судағы темір тотығы құбырлар ішінде темір бактерияларының өсуін жеделдетуі мүмкін. Бұл су сапасының төмендеуіне, иіс пен дәмнің өзгеруіне және техникалық мәселелерге әкеледі.

Марганец те су сапасына әсер ететін элементтердің қатарына жатады және мөлшері артқан жағдайда санитарлық-гигиеналық тәуекелдерді күшейтуі мүмкін.

Судағы барий жүрек бұлшықетіне және асқазан-ішек жолына әсер етуі мүмкін. Кей деректер бойынша, оның жоғары деңгейлері жүрек-қан тамыр ауруларынан болатын өлім-жітім көрсеткіштерінің артуымен байланыстырылады.

Асбест талшықтары тағам өнімдерімен, сумен және сусындармен бірге жұтылуы мүмкін. Сонымен қатар деммен кірген асбест талшықтарының едәуір бөлігі тыныс жолдарынан қайта шығарылғанымен, бір бөлігі жұтылып, асқазан-ішек жолына түседі.

Асбест тыныс алу жолдарына түскен жағдайда да қауіп төндіреді. Тәжірибелік зерттеулерде егеуқұйрықтардың асқазанына асбестті тікелей енгізгенде, талшықтардың ішек қабырғасынан өтіп, қанға, іш майына, миға және басқа да ұлпаларға таралуы байқалған.