Семинар сұрақтары
Топырақ гумусы (1 сағат)
Бұл семинар сабақта топырақтағы табиғи органикалық заттардың шіруі, қарашіріндінің (гумустың) түзілуі және топырақ құнарлылығын арттыруға бағытталған негізгі шаралар қарастырылады.
Сабақтың мақсаты
Топырақтағы табиғи органикалық заттардың ыдырауы мен қарашіріндінің түзілу үдерістерін түсіндіру, сондай-ақ топырақ құнарлылығын арттырудың тиімді тәсілдерін талдау.
Семинар сұрақтары
- Топырақ құнарлылығын арттырудағы органикалық заттардың маңызы.
- Топырақтағы қарашірінді (гумус) және оның рөлі.
- Егіншілік жұмыстарындағы топырақты құнарландыру шаралары.
Әдістемелік нұсқаулар
Негізгі ұғым: гуминдену үдерісі
Семинарға дайындық барысында басты назар гуминдену үдерісіне аударылады. Бұл — күрделі биологиялық, физикалық және химиялық үдерістердің бірлігі. Органикалық қалдықтарды ұсақ ағзалар ыдыратып қана қоймай, сонымен қатар топырақ қарашіріндісінің жаңа органикалық қосылыстарын синтездейді және өз бойында ақуыз түзеді.
Минералдану және тұрақты органикалық қосылыстардың түзілуі
Минералданумен қатар органикалық қалдықтар биохимиялық өзгерістерге ұшырап, нәтижесінде жаңа тұрақты органикалық қосылыстардың жиынтығы — топырақ қарашіріндісі (гумус) қалыптасады. Топырақтағы гумустың синтезделу үдерісі гуминдену деп аталады.
Қарашірінді (гумус) — өсімдіктер мен жануарлар қалдықтарының биологиялық және биохимиялық ыдырауы нәтижесінде түзілетін органикалық қоспа.
Гумустың топырақ түзілуі мен құнарлылыққа әсері
Семинар сұрақтарына дайындалғанда гумустың топырақ түзілу үдерістеріне, оның құнарлылығына тигізетін ықпалы мен маңызын ерекше атап өткен жөн.
Табиғи шірінді заттар және қышқылдардың түзілу жолдары
Топырақтың табиғи шірінді заттарының құрамына ульмин, гумин және крен қышқылдары жатады. Бұл қышқылдар табиғи органикалық заттардың әртүрлі шіру жолдары нәтижесінде пайда болады:
- Ульмин қышқылы
- Қарақошқыл шірінді қышқыл; анаэробтық шірумен байланысты.
- Гумин қышқылы
- Қарашірінді қышқылы; аэробтық бактериялық шіру нәтижесінде түзіледі.
- Крен қышқылы
- Түссіз шірінді қышқыл; саңырауқұлақтар арқылы шірумен байланысты.
Сондықтан бұл қышқылдардың түзілу табиғатын, топырақтағы салыстырмалы мөлшерін және қасиеттерін жақсы білу маңызды.
Құнарландырудың қазіргі тәсілдері: агротехника және рекультивация
Соңғы сұрақты талдау барысында студенттер топырақты агротехникалық шаралар арқылы жақсартудың заманауи технологияларымен танысады. Одан кейін топырақ құнарлылығын арттыру және дақылдардың өніп-өсуіне қолайлы жағдай жасау үшін механикалық әсер ету мен топырақты рекультивациялау жұмыстарының ерекшеліктері қарастырылады.