Мақта мүшесі
Кіріспе
Ауыл шаруашылығы дақылдары топырақтан жыл сайын көптеген қоректік элементтерді алып шығады, бұл уақыт өте келе қоректік заттардың тапшылығына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар өсімдік мүшелерінде элементтердің жиналу деңгейі біркелкі болмайды: әр органда микроэлементтердің мөлшері әртүрлі болады.
Осы жұмыста мақтаның өсіп-жетілу кезеңінің соңында мыс (Cu) элементінің мақта мүшелерінде таралуын және оның топырақтан негізгі әрі қосымша өніммен бірге шығарылу динамикасын бағалау мақсат етілді.
Зерттеу нысаны және бағалау тәсілі
Негізгі өлшемдер
- Мақта мүшелеріндегі Cu мөлшері (құрғақ затқа шаққанда)
- Топырақтан Cu шығарылуы (негізгі және қосымша өніммен)
- Өнім құрылымы (терімдер бойынша үлес) және жалпы өнім
Ескерілген ерекшелік
Мақта жинауға дейін жапырақтың төгілуі байқалатындықтан, мыс элементінің алқаптан шығарылуын есептегенде бұл фактор да назарға алынды.
Өнімді есептеу
Өнімді анықтау кезінде әр нұсқада қорғаныс қатары ретінде екі шеткі қатар қалдырылып, ортадағы төртінші қатардың мақтасы қолмен терілді. Әр нұсқаның өнімі бөлек жиналып, барлық терімдер осы тәртіппен жүргізілді.
Нәтижелер: мыс элементінің мақта мүшелерінде таралуы
Негізгі қорытынды
Алынған деректер бойынша мыс ең көп мөлшерде мақта тұқымында жиналған (14,0 мг/кг құрғақ зат). Екінші орында жапырақ, ал ең төмен көрсеткіш мақта талшығында байқалды (0,97 мг/кг).
| № | Мақта мүшесі | Бақылау | Аммофос + Cu | Мочевина + Cu |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Жапырақ | 10,7 | 14,8 | 15,5 |
| 2 | Сабағы | 6,1 | 7,5 | 7,7 |
| 3 | Қауашағы | 2,5 | 3,6 | 3,7 |
| 4 | Тұқымы | 14,0 | 17,2 | 17,8 |
| 5 | Талшығы | 0,97 | 1,5 | 1,8 |
| 6 | Барлығы | 34,3 | 44,6 | 46,5 |
| 7 | Алқаптан шығады | 23,6 | 29,8 | 31,0 |
Бақылау
Жылына топырақтан мыс шығарылуы: 23,6 г/га.
Аммофос + Cu
Жылына топырақтан мыс шығарылуы: 29,8 г/га.
Мочевина + Cu
Жылына топырақтан мыс шығарылуы: 31,0 г/га.
Қоректендіру элементтерінің өзара әсері
Азот пен фосфордың маңызы
Азот пен фосфордың арақатынасын қалыпты деңгейде қолдану өсімдіктің өсіп-өркендеуіне, сабағының бойлап өсуіне және тұқымының өніп шығу көрсеткішінің артуына ықпал етеді (Колоярова, 1970; Чуманов, 1989; Деревицкий, 1988; Усманов, 1989 және т.б.).
Азотты-фосфорлы қоректендіру мақтаның вегетативтік дамуына, өнімділігі мен сапасына әсер етеді (Малигин, 1957; Белоусов, 1985).
Калийдің рөлі
Көптеген зерттеулер калийдің өсімдік тіршілігіндегі рөлінің жоғары екенін көрсетеді. Калиймен қоректенуді реттеу арқылы биохимиялық процестер өзгеріп, алынатын өнімнің сапасын жақсартуға мүмкіндік туады.
Сонымен бірге фосфор жетіспеген жағдайда азот мөлшерінің артуы өсімдіктің бойы өскенімен, даму фазаларының келу уақытын созып, өсімдік ішінде минералды азоттың шамадан тыс жиналуына әкелуі мүмкін.
Практикалық тұжырым
Деректерді сараптай отырып, топырақтағы мыс мөлшеріне қарай Cu тыңайтқышын 4–5 жылда бір рет қолдануға болады деген болжам жасауға негіз бар.
Мыс қосылған тыңайтқыштардың өнімге әсері
Өнім құрылымы және қосымша өнім
Мыс аммофос пен мочевина құрамында берілген нұсқаларда бірінші терім үлесі 70–80% деңгейінде болды. Жалпы өнім көрсеткіші мыс аммофоспен бірге берілгенде 35,5 ц/га, ал мыс мочевина құрамында берілгенде 37,0 ц/га болды. Бұл бақылаумен салыстырғанда тиісінше 1,7 және 3,2 ц/га қосымша өнім алуға мүмкіндік бергенін көрсетеді.
| № | 1-терім, % | 2-терім, % | 3-терім, % | Жалпы, ц/га | Қосымша, ц/га |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 24,8 | 6,2 | 2,8 | 33,8 | — |
| 2 | 26,6 | 5,9 | 3,0 | 35,5 | 1,7 |
| 3 | 27,9 | 5,9 | 3,2 | 37,0 | 3,2 |
Жалпылама қорытынды
Мыс элементін жай және күрделі тыңайтқыштармен бірге қолдану мақта өнімін арттыруға ықпал етеді. Бұл деректер бойынша дұрыс мөлшерлеу мен агрохимиялық жағдайды ескере отырып, гектарына 1,5–3,5 ц аралығында қосымша өнім алуға болады деп тұжырымдауға негіз бар.