Шағын және орта бизнес туралы
Мазмұны
- І. Кіріспе
- ІІ. Негізгі бөлім
-
А) Экономикалық және әлеуметтік прогрессӘ) Тікелей инвестиция тарту бағдарламасыБ) Шағын және орта бизнес туралы
- ІІІ. Қорытынды
- Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Бұл тақырыпты таңдаудағы мақсат — елімізде нарықтық қатынастар кеңейген жағдайда мемлекеттің экономикалық функцияларын жүзеге асырудың мәнін ашу, олардың рөлін күшейту қажеттігін көрсету, сондай-ақ тәуелсіз Қазақстан үшін маңызын нақтылау. Материал кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Негізгі ұғымдар
- Транзит
- Жолаушыларды немесе жүктерді жөнелтілген жерден жеткізілетін жерге дейін аралық бекеттерде қайта отырғызбай және қайта тиемей тасымалдау.
- Транзит операциялары
- Жүк жөнелтушінің жеткізушімен жасасқан шартқа сәйкес шикізатты, материалдарды, отынды және басқа да материалдық құндылықтарды жүк алушыға тікелей жөнелтуімен байланысты операциялар.
- Транзиттік тауар айналымы
- Көтерме сауда айналымының бір түрі: көтерме кәсіпорын тауарды өз қоймасына әкелмей, өндірушіден немесе жеткізушіден тікелей сатып алушыға жөнелту арқылы сатады.
- Нарықты мемлекеттік реттеу
- Қоғамдық өндірісті дамытуға, әлеуметтік мәселелерді шешуге, халықаралық беделді және сыртқы экономикалық байланыстарды нығайтуға ықпал ету үшін салық, бюджет, құрылымдық-инвестициялық және валюталық-қаржы саясаты арқылы іске асырылатын ықпал ету жүйесі.
- Нарықтық экономика
- Нарықпен қатар тауарлар мен қызметтерді өндіру, тұтыну, бөлу, жоспарлау және реттеу салаларын қамтитын экономикалық жүйе.
Мемлекеттік реттеудің орны
Экономикалық реттеу екі нысанда жүзеге асады: өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу. Мемлекеттік реттеу, әсіресе, қаржылық реттеу арқылы макроэкономикалық тепе-теңдікті сақтау мен экономиканың нақты кезеңдердегі үдемелі дамуын қолдауға бағытталады.
Мемлекеттік реттеу — экономикалық процестердің мемлекеттің экономикалық саясатына бағындырылуы. Нарықтық экономикасы дамыған елдердің тәжірибесі мемлекеттің белсенді қатысуының объективті қажетті екенін көрсетеді.
Тиімді реттеу үшін қажет алғышарттар
- 1 Экономика, қаржы, заң шығару, ішкі және сыртқы саясаттағы стратегиялық бағыттарды қалыптастыру және негізгі тетіктерді мемлекеттің өзінде сақтау.
- 2 Мемлекеттік сектордың болуы (қорғаныс өнеркәсібі, көлік, байланыс сияқты тікелей реттеу объектілері).
- 3 Мемлекет функцияларын орындау үшін аймақтық, салалық және әлеуметтік бағыттар бойынша орталықтандырылған қорлар арқылы елеулі қаржы ресурстарын шоғырландыру.
Экономикалық өсім және халықаралық интеграция
Қазақстан ТМД елдерінің ішінде тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз ету және сыртқы қолайсыз факторларға тәуелділікті азайту мақсатында Ұлттық қор құрған алғашқы елдердің бірі. Сондай-ақ сыртқы сауда құрылымында Еуропалық одақ елдері, Ресей, Швейцария және Қытай негізгі орындарға шықты. Бұл Қазақстанның жаһандық бәсекелестік кеңістігіне біртіндеп еніп келе жатқанын көрсетеді.
Негізгі бөлім
А) Экономикалық және әлеуметтік прогресс
Бүкілдүниежүзілік банктің жіктемесіне сәйкес, Қазақстан қазіргі таңда кірісі орта деңгейдегі елдер тобына жатады. Соңғы он жылда өмір сапасының негізгі көрсеткіштері айтарлықтай жақсарды: халықтың орташа ақшалай кірісі бірнеше есе артты, орташа айлық жалақы өсті, ең төменгі жалақы мен зейнетақы мөлшері көтерілді, сондай-ақ жеке тұлғалардың банк депозиттері мен бір адамға шаққандағы салым көлемі едәуір ұлғайды.
Әлеуметтік шығыстардың кеңеюі
Экономиканың қарқынды өсуі мемлекеттік шығыстарды әлеуметтік бағытта кеңейтуге мүмкіндік берді. Бұл экономиканың белгілі бір деңгейде орныққанын аңғартады.
Диверсификация бағыты
Индустриялық-инновациялық стратегия экономиканы әртараптандыруға және бәсекеге қабілетті салаларды дамытуға бағытталды.
Кластерлік даму және инновациялық жүйе
Бәсекеге қабілетті экономика моделін таңдай отырып, Қазақстан экономикалық әлеуеті жоғары басым салаларды анықтап, кластерлік жүйені дамытуға бет бұрды. Туризм, мұнай-газ машина жасау, тамақ және тоқыма өнеркәсібі, көлік-логистика, металлургия және құрылыс материалдары сияқты бағыттарда кластерлерді қалыптастыру жоспарланды.
Жаңа технологиялар әлеміне енуге мүмкіндік беретін түбегейлі жаңа басқару тетігі ретінде Ұлттық инновациялық жүйе аталады. Индустриялық-инновациялық дамудың инфрақұрылымы кезең-кезеңімен қалыптасып, мемлекеттік даму институттары арқылы инвестициялық жобалар портфелі ұлғайды.
Инвестицияның экономикалық өсімге ықпалы
Қазақстанның ішкі өнімін ұлғайтуға және нарықтық экономиканы қалыптастыруға инвестицияның ықпалы жоғары болды. Мемлекет басшысының жолдауларында тікелей шетел инвестициясын тарту Қазақстанның тұрақты және сенімді әріптес ретінде танылуына әсер еткені атап өтілді. Инвестиция — табыс табу және капиталды ұлғайту мақсатында өндірістік және өзге қызметке қаржы жұмсау, яғни қаражаттың тұрақты түрде экономикалық айналымда жұмыс істеуі.
Өңірлік динамика және салалық құрылым
Кейбір кезеңдерде негізгі капиталға салынған инвестиция өсімі өңірлер арасында әркелкі болды: бірқатар облыстарда өсім айқын байқалса, кейбір өңірлерде төмендеу тіркелді. Салалық құрылымда мұнай өндіру және табиғи газ жетекші орын алды; жылжымайтын мүлік операциялары, өңдеу өнеркәсібі, көлік және байланыс сияқты салалардың үлесі де назар аударарлық.
Басым бағыт
Мұнай және газ
Инвестициялар құрылымында ең ірі үлесті құрайтын сектор.
Қолдаушы сектор
Өңдеу өнеркәсібі
Металлургия сияқты салаларда инвестиция шоғырланды.
Инфрақұрылым
Көлік және байланыс
Құбыр, әуе көлігі және электр байланыс бағыттары маңызды болды.
Кедергілер және саясаттың қажеттілігі
Шетелдік инвестицияны тарту барысында бірқатар қиындықтар да байқалады: нарықтағы іскерлік белсенділіктің төмендігі, реттеуші шаралар мен заңнаманың жетілмеген тұстары, өтімді қаржы құралдарының тапшылығы, төлем тәртібінің әлсіздігі және шынайы ақпараттың жеткіліксіздігі. Сонымен қатар, бақылаудың әлсіздігі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін күшейтіп, келісімшарт талаптарының орындалмауына және зияткерлік меншік құқықтарының жеткіліксіз қорғалуына әкелуі мүмкін.
Негізгі қорытынды
Құрылымдық жаңғырту мемлекеттік ғылыми-техникалық, өндірістік және инвестициялық саясатсыз толық іске аспайды. Ұлттық мүдде мен қоғамдық басымдықтарды стратегиялық тұрғыдан қорғау — озық технология нәтижесін тұрақты көруге мүмкіндік беретін маңызды шарт.
Инновацияны қолдау тетіктері
Инновациялық саясатты іске асыруда тәуекел инвестициялары (венчурлық қаржыландыру) маңызды рөл атқарады. Алғашқы кезеңде ғылыми және өндірістік әлеуеті жоғары ірі қалаларда ғылыми-технологиялық бизнес-инкубаторлар мен технопарктер желісін құру көзделеді. Біртіндеп экономика құрылымы жақсарып, жаңа технологиялық қалыптардың негізі қаланады.
- Инновациялық қорлар мен технологиялық инкубаторлар құру.
- Кіші және шағын өндірістерді технология енгізуге ынталандыру.
- Кадр базасын қалыптастыру, патент пен технология сатып алу, экспортқа шығу.
Ә) Тікелей инвестиция тарту бағдарламасы
Қазақстанда 1997 жылғы 28 ақпанда қабылданған «Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы» заңда инвестициялық қызмет инвестицияларды жүзеге асыру процесімен байланысты кәсіпкерлік қызмет ретінде айқындалған.
Мемлекеттік қолдаудың негізгі құралдары
- Инвестициялық қызметті қамтамасыз ететін заңнамалық кепілдіктер.
- Жеңілдіктер мен артықшылықтар жүйесі (қолайлы жағдай жасау мақсатында).
- Инвесторлар алдында мемлекеттің мүддесін білдіретін уәкілетті бірыңғай орган.
Қолдаудың мақсаты
Экономиканың басым секторларында тауар өндіруді, жұмыс пен қызмет көрсетуді жедел дамыту үшін қолайлы инвестициялық климат қалыптастыру.
Міндеттер
Институционалдық тетік
Тікелей инвестицияларды қолдауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган инвестициялар жөніндегі уәкілетті құрылым ретінде қарастырылады. Оның міндеттері: тікелей инвестицияларды тарту жұмыстарын ұйымдастыру, жобаларды іске асыруда мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру, келісу және рұқсат құжаттарын алуға жәрдемдесу, сондай-ақ жобалардың орындалуын бақылау.
Бағдарлама нәтижелеріне қысқаша шолу
2002–2004 жылдарға арналған тікелей инвестиция тарту бағдарламасының логикасы 1999–2000 жылдардағы тәжірибені талдауға сүйенді. 1993–2002 жылдар аралығында Қазақстанға тартылған тікелей шетел инвестициясының жалпы көлемі 16,98 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл көрсеткіштер Қазақстанның инвестиция үшін тартымды бағытқа айналғанын дәлелдейтін факторлардың бірі ретінде қарастырылады.