Табиғи ресурстар үнемі
Мазмұны
- Кіріспе
-
1-тарау. Табиғи ресурстар және оларды тиімді тұтыну мәселелері
- 1.1 Табиғи ресурстар: мәні мен түрлері
- 1.2 Табиғи ресурстарды үнемді пайдалану мәселелері
-
2-тарау. Қазақстан экономикасында табиғи ресурстарды тиімді тұтыну
- 2.1 Табиғи ресурстардың экономикадағы орны
- 2.2 Табиғи ресурстарды үнемдеу
- 2.3 Табиғатты қорғау мен тиімді пайдалануға ынталандыру
- Қорытынды
- Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру және соның нәтижесінде халықтың тұрмыс деңгейі мен әл-ауқатын жақсарту еңбек, материалдық және табиғи қорларды ұқыпты әрі нәтижелі пайдаланумен тікелей байланысты.
Қазіргі кезеңде де, болашақта да экономиканың даму қарқынын күшейту үшін өндіріс қорларының барлық түрін кешенді және үнемді пайдалану мәселесін жүйелі түрде шешу қажет. Бұл міндет, ең алдымен, табиғи ортаның қалыпты жағдайын сақтаумен және ресурстарды тиімді тұтынумен тығыз байланысты.
Неге бұл тақырып маңызды?
- Табиғат — өндірістік қорлардың негізгі көзі әрі өндірісті орналастырудың табиғи ортасы.
- Өндіріс көлемі артқан сайын табиғи байлықтарды пайдалану мөлшері де өседі.
- Қалпына келмейтін ресурстар қорының азаюы мен сапасының төмендеуі шығындардың ұлғаюына әкеледі.
Өндіріс қарқыны күшейген сайын табиғат байлығын пайдалану ауқымы да кеңейеді. Соның салдарынан, әсіресе қалпына келмейтін ресурстардың тиімді қоры азаяды немесе сапасы төмендейді. Бұл үрдіс қоғамның өндіріске жұмсайтын шығындарын арттырып, жалпы тиімділікке кері әсер етеді.
Табиғи қорлар сапасының төмендеуінен туындайтын өндіріс тиімділігінің құлдырауын ғылыми-техникалық жетістіктердің өзі толық өтей алмай отыр. Сондықтан табиғатты тиімді пайдалану мәселесінде экономика ғылымының рөлі айрықша.
Экономика ғылымының міндеттері
Табиғатты қорғау мен ресурстарды тиімді пайдалануды басқару және жоспарлау, экономикалық ынталандыру тетіктерін қалыптастыру, табиғи байлықтарды игеру мен қоршаған ортаны қорғауға жұмсалған шығындардың тиімділігін бағалау — экономика ғылымының тікелей атқаратын қызметтері.
Негізгі бағыттар
Басқару және жоспарлау
Қоршаған ортаға әсерді есепке ала отырып, шешім қабылдау.
Экономикалық ынталандыру
Үнемді тұтынуды және қорғау шараларын қолдау тетіктері.
Шығын–тиімділік талдауы
Қорғау мен игеруге кеткен шығындардың нәтижесін бағалау.
Қоғамдық қажеттілікті теңгеру
Даму мүддесін экологиялық шектеулермен үйлестіру.
Заңдылықтар және үйлесімділік
Табиғи ортаны қорғау және табиғат байлықтарын тиімді пайдалану табиғат пен қоғамның даму заңдылықтарына сүйеніп жүргізілуі тиіс. Негізгі талап — қабылданған шаралардың осы заңдылықтарға сәйкес келуі және олардың өзара үйлесімділігі.
Екі заңдылық тобы
Жалпы заңдылықтар
Табиғат пен қоғам арасындағы қатынастағы ең тұрақты, іргелі байланыстарды сипаттайды.
Арнайы заңдылықтар
Өндірістік қатынастар аясында шектелетін, нақты салаларға тән заңдылықтарды қамтиды.
Табиғатты қорғау және оның байлықтарын тиімді пайдалану — бір-бірімен ажырағысыз байланыстағы кешенді мәселе. Осы міндеттердің жиынтығын табиғат пайдалану деп атаймыз. Яғни ресурстарды тұтыну міндетті түрде оларды қорғау шараларымен қатар жүруі тиіс.
Халықаралық өлшем және алдын ала бағалау
Табиғат пайдалану — тек бір елдің шеңберіндегі мәселе емес. Ол халықаралық, мемлекеттік, аймақтық және жергілікті деңгейлерде қатар қарастырылатын жаһандық міндет. Сондықтан табиғат пайдалану дәрежесін бағалау әдістері барлық деңгейлерді қамтып, алдын алу сипатына ие болуы қажет.
Табиғатқа ықтимал әсерді, оның сипаты мен зиянын алдын ала бағалау — зиянды салдардың алдын алу және тиімді шараларды уақтылы ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік және жергілікті деңгейдегі мәселелерді шешуде экономикалық механизмдерді жетілдіру шешуші мәнге ие. Бұл курстық жұмыс табиғи ресурстарды және оларды тиімді пайдаланудың негізгі мәселелерін қарастырады.
Ескерту: Курстық жұмыс көлемі — 28 бет.