Нормативтік құқықтық актілер туралы
Реферат
Азаматтық заңдардың құрамы
Қазақстан Республикасының азаматтық заңдары жалпы республикалық заңдар болып табылады. Азаматтық заңнама Азаматтық кодекстен, соған сәйкес қабылданған Қазақстан Республикасының өзге де заңдарынан, Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар жарлықтарынан, Парламенттің қаулыларынан, Парламент Сенаты мен Мәжілісінің қаулыларынан (заң актілерінен), сондай-ақ Азаматтық кодекстің 1-бабының 1 және 2-тармақтарында аталған қатынастарды реттейтін Президент жарлықтары мен Үкімет қаулыларынан тұрады.
Өзек
Азаматтық заңнаманың негізі — Азаматтық кодекс.
Құрам
Заңдар, заң күші бар жарлықтар, Парламент пен палаталардың қаулылары, Үкімет қаулылары.
Мақсат
Азаматтық-құқықтық қатынастарды жүйелі және бірізді реттеу.
Азаматтық-құқықтық актілердің деңгейлері
Азаматтық-құқықтық актілер иеленетін заң күшінің арақатынасына қарай бірнеше деңгейге бөлінеді.
1) Заң
Қоғамдық қатынастарды реттейтін, Қазақстан Республикасы Конституциясының 61-бабының 3-тармағында көзделген түбегейлі қағидаттар мен нормаларды белгілейтін, Қазақстан Республикасының Парламенті (ал Конституцияның 53-бабы 4)-тармақшасында көзделген жағдайларда — Қазақстан Республикасының Президенті) қабылдайтын құқықтық акт.
2) Заң актісі
Конституциялық заң, Президенттің конституциялық заң күші бар жарлығы, кодекс, Президенттің заң күші бар жарлығы, Парламенттің қаулысы, Сенат пен Мәжілістің қаулылары.
3) Заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілер
Үкімет қаулылары, министрлердің, мемлекеттік комитеттердің және өзге де орталық мемлекеттік органдардың бұйрықтары мен нормативтік қаулылары, сондай-ақ мәслихаттар мен әкімдердің нормативтік шешімдері.
Нормативтік құқықтық актілер: негізгі және туынды
Нормативтік құқықтық актілер негізгі және туынды актілер болып бөлінеді.
Негізгі актілердің түрлері
- Конституция, конституциялық заңдар, кодекстер, заңдар.
- Президенттің конституциялық заң күші бар және заң күші бар жарлықтары, өзге де нормативтік жарлықтары.
- Парламент пен оның палаталарының нормативтік қаулылары.
- Үкіметтің нормативтік қаулылары.
- Конституциялық Кеңестің, Жоғарғы Соттың, Орталық сайлау комиссиясының нормативтік қаулылары.
- Министрлер мен өзге де орталық мемлекеттік органдар басшыларының нормативтік бұйрықтары.
- Мемлекеттік комитеттердің және өзге де орталық мемлекеттік органдардың нормативтік қаулылары.
- Мәслихаттар мен әкімдердің нормативтік құқықтық шешімдері.
Туынды актілердің түрлері
Туынды нормативтік құқықтық актілерге регламент, ереже, қағида, нұсқаулық жатады.
Бұл актілер негізгі түрдегі актілер арқылы қабылданады немесе бекітіледі және олармен біртұтастық құрайды. Туынды актінің құқықтық актілер жүйесіндегі орны оны бекіткен негізгі актінің деңгейімен айқындалады (мысалы, «Нормативтік құқықтық актілер туралы» Заңның 3-бабы).
Азаматтық кодекстің жүйедегі орны
Қазақстан Республикасы азаматтық заңының тұғыры мен арқауы — Азаматтық кодекс. Ол екі бөлімнен тұрады: Жалпы және Ерекше.
Қабылдануы
Жалпы бөлім: 1994 жылғы 27 желтоқсан (күшіне енуі — 1995 жылғы 1 наурыз).
Күшіне енуі
Ерекше бөлім: 1999 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді.
Құрылымы
Бөлімдер, бөлімшелер, тараулар, параграфтар, баптар, тармақтар, тармақшалар, бөліктер.
Кодекстің жаңашылдығы және нарықтық қатынастар
Жаңа Кодексте кеңестік азаматтық заңнамада болмаған көптеген ұғымдар мен институттар бар. Бұл жаңалықтар, ең алдымен, нарықтық қатынастардың ерекшеліктерін ескеруге бағытталған.
Кодекс азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушылардың мәртебесін нақтылайды, мәмілелердің жалпы ережелерін жүйелейді, меншік құқығын иелену мен қорғаудың жаңа тәсілдерін, міндеттемелерді қамтамасыз етудің заманауи тетіктерін, шарттардың озық түрлерін және басқа да құқықтық құралдарды бекітеді.
Кодекстің басымдығы (3-баптың 2-тармағы)
Азаматтық кодекстің 3-бабының 2-тармағына сәйкес, Азаматтық кодекстің 1-бабының 3-тармағында аталғандарды қоспағанда, заң актілеріндегі азаматтық құқық нормалары Кодекс ережелеріне қайшы келсе, Кодекс нормалары қолданылады. Ал Кодекске қайшы келетін өзге заң нормалары Кодекске тиісті өзгерістер енгізілгеннен кейін ғана қолданылуға жатады.
Артықшылығы
Азаматтық заңнаманың бірізділігі артады: өзге нормативтік актілер азаматтық-құқықтық нормаларды енгізгенде Кодекс талаптарына сай болуға міндетті.
Тәжірибелік түйткіл
Жалпы және арнайы заңдардың арақатынасын айқындайтын құқықтық тетік Кодексте жеткілікті деңгейде нақтыланбаған деген пікір бар. Бұл кей жағдайда құқық қолдану тәжірибесінде қиындық туғызуы мүмкін.
Қорытынды
Жалпы алғанда, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі қазіргі заман талаптарына жауап береді және азаматтық айналымдағы негізгі қатынастарды кешенді түрде реттеуге мүмкіндік береді.
Басқа азаматтық заңдар және арнайы актілер
Азаматтық құқықтың дереккөздері қатарында Азаматтық кодекстен бөлек азаматтық-құқықтық заң актілері де бар. Кодекс бірқатар нормаларында тиісті актілерді, кодекстерді және арнайы заңдарды қабылдауды тікелей көздейді.
Мысал ретінде арнайы заңдар
- «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» заң
- «Тұрғын үй қатынастары туралы» заң
- «Жер туралы» және өзге де арнайы заңдар
Банк саласын реттеу және Азаматтық кодекс
Азаматтық кодекстің 3-бабының 3-тармағына сәйкес, банктерді құру, қайта ұйымдастыру, банкроттық және тарату, банк қызметін бақылау және аудиторлық тексеру жүргізу, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін лицензиялау банк қызметін реттейтін заң актілеріне қайшы келмейтін бөлігінде Азаматтық кодекспен реттеледі.
Банктер мен олардың клиенттері арасындағы қатынастар, сондай-ақ банк арқылы клиенттер арасындағы қатынастар Азаматтық кодекстің 3-бабының 2-тармағында белгіленген азаматтық заңнама тәртібімен реттеледі.
Негізгі түйін
Қаржы саласындағы арнайы заңдар банк қызметінің ерекшеліктерін нақтыласа, Азаматтық кодекс азаматтық-құқықтық қатынастардың жалпы қағидаларын сақтауды қамтамасыз етеді.