Коучинг барысында студенттер мен мұғалімдердің арасында қарым
Студенттердің білім сапасын арттырудағы бағыттылық
Студенттің білім сапасының өзгеруі оқу процесіне қатысу деңгейімен, өзіндегі өзгерістерді аңғаруымен және нәтижеге қатысты күтулерінің айқындалуымен тығыз байланысты. Сондықтан мұғалім сабақ барысында студенттің қандай өзгерістерді сезінгенін, қандай қиындыққа тап болғанын және қандай нәтиже күтетінін байқауға әрі нақтылауға міндетті.
Бұл жерде жетекші рөл мұғалімде болғанымен, тиімді оқу ортасы студент пен мұғалімнің ашық диалогына сүйенеді. Мұндай жағдайда пікір алмасу, рөлдік ойындар және нақты жағдаяттарды талқылау арқылы оқу мақсаттары мен күтілетін нәтижелер айқынырақ көрінеді.
Неліктен күту мен нәтиже маңызды?
- Студент өзінің нәтижесін күтуімен салыстырады және сол сәйкестік мотивацияға тікелей әсер етеді.
- Күтулер орындалмаған кезде қақтығыс пен қарсылық тууы мүмкін; бұл — оқу процесін басқаруды талап ететін сигнал.
- Өзіндік бағалау мен «Мен-тұжырымдамасы» әлсіз болса, студент жаңа ақпаратты қабылдағанымен, оны тәжірибеде қолдануда қиналады.
Қарым-қатынас сапасы — оқу сапасының көрсеткіші
Студенттің білім алу сапасы мұғаліммен қарым-қатынастың жан-жақтылығымен де өлшенеді. Егер өзара әрекеттесу біржақты болып, түсіндіру мен тыңдау тепе-теңдігі сақталмаса, оқу нәтижесін тұрақтандыру қиындайды.
Аналогия
Сатушы мен сатып алушы арасындағы қарым-қатынас жылы әрі сыпайы болса, сауданың нәтижелі болуы ықтимал. Сол сияқты аудиториядағы өзара сыйластық пен сенім оқу нәтижесін жақсартады.
Қақтығыс қайдан шығады?
Қақтығыс көбіне студенттің сабақтан күткен мәселелері ойдағыдай өтпеген кезде туындайды. Мұндайда күту, мақсат және бағалау критерийлерін қайта келісу маңызды.
Тәртіп және әділ талап
Оқу процесіндегі талап пен жауапкершілік алдын ала түсінікті болуы керек. Дегенмен жазалау шаралары (мысалы, сабақтан уақытша шеттету) ең соңғы амал ретінде ғана қарастырылып, педагогикалық мақсатқа сай әрі нормаға сәйкес қолданылғаны дұрыс.
Коучинг және интегративтік әдістердің рөлі
Психолог мамандарды даярлау барысында оқытудың интегративтік әдістерін, соның ішінде коучинг тәсілін практикалық кәсіби дағдыларды дамытуға бағытталған дәрістерде қолдану тиімді. Коучинг элементтерін кез келген дәрісте белсенді оқыту әдісі ретінде енгізуге болады.
Коучинг кезінде студент пен мұғалім арасындағы қарым-қатынас еркінірек құрылып, студенттің оқу ынтасы мен қызығушылығы артады. Негізгі мақсат — студенттің танымдық белсенділігін күшейту, оқу мақсаттарын нақтылау, құзыреттілікті дамыту және жетістікті жүйелі түрде бекіту.
Коучингтің тәжірибелік артықшылықтары
Дәстүрлі түсіндіруден гөрі тәжірибе арқылы үйрету нәтижені жылдам бекітеді және қолданбалы дағдыны қалыптастырады.
Топта шеттеп қалған студенттердің ашылуына көмектесіп, әр студенттің «Менін» және өзін-өзі қабылдауын күшейтеді.
Топ тек проблемамен алмасатын орта емес, өзін түсіну мен өзін дұрыс қабылдауға бағытталған қолдау кеңістігіне айналады.
Студенттің өзгелерге қатынасы, көзқарасы және әрекеті өмірлік тәжірибесіне тәуелді; коучинг осы тәжірибені саналы түрде қайта өңдеуге мүмкіндік береді.
Тренингтер туралы қысқаша ескерту
Отандық психологияда тренингтерді сапалы білім алуға ықпал ететін құрал ретінде қарастыру қалыптасты. Бұл бағыттағы алғашқы ұсыныстардың бірі М. Форверг еңбектерінде кездеседі.
Білім сапасын арттыруды жүйелер арқылы қарастыру
Студенттердің негізгі білім сапасын арттыру мақсатында бағыттылықты бірнеше жүйе арқылы сипаттауға болады. Төмендегі үш жүйе оқу үдерісіндегі дағдыларды нақтылауға көмектеседі.
1) Жеті өмірлік категорияға негізделген жүйе
- мәселені шешу
- қарым-қатынас
- тұрақтылық
- өзіне деген сенімділік
- ойлаудағы талдаушылық
- «Мен-тұжырымдамасы»
- өзін-өзі басқару қабілеті
2) Өмірлік біліктілікке негізделген жүйе
- тұлғааралық қарым-қатынас
- денсаулықты сақтау дағдылары
- жеке пікірдің дамуы
- мәселені шешу және шешім қабылдау
3) Тұлғааралық бақылауға негізделген жүйе
Бұл жүйе өзіндік түсініктерді нақтылауға, қауіпсіздік пен тұрақтылық сезімін күшейтуге бағытталады. Нәтижесінде студент мінез-құлқы импульсивтіден объективті бағалауға қарай ауысады.
Кері байланыс және объективтендіру
Оқу процесінің мазмұнды болуы студенттің әрекетін «объективтендірумен» байланысты. Объективтендірудің негізгі тәсілі — сапалы кері байланыс. Ол үшін тренинг тапсырмалары нақты, өлшенетін және студент тәжірибесіне жақын болуы қажет.
Коучинг кезінде қойылатын бағыттаушы сұрақтар
- 1 Коучинг арқылы білім саласында қандай жетістікке қол жеткізе аламын?
- 2 «Мен-тұжырымдамасын» қалай орынды, нақты және тұрақты қолданамын?
- 3 Мен қандай мақсатқа қол жеткіземін және бұл мақсатты қалай өлшеймін?
- 4 Осы мақсатқа жету үшін қандай тәсілдер тиімді?
- 5 Білім сапасын арттыруды қандай мақсаттар тізбегі арқылы жоспарлаймын?
- 6 Жетекші ұстазбен қарым-қатынас қаншалықты қолдаушы және нәтижеге бағытталған?
Сабақ мазмұнын байыту
- Білім сапасын арттыруға қатысты заманауи мақалаларды оқып, негізгі түйінді талқылау
- Білім туралы ұлттық тұжырымдамалар мен басымдықтарды еске алып, мақсатпен байланыстыру
- Жоспарлау: мақсаттарды кезең-кезеңімен арттыру
Ұйымдастыру шарттары
- жұмыстың мазмұнды жоспары
- топтың даму деңгейі және топ ішіндегі өзара ықпал
- қатысушылар арасында қалыптасатын қарым-қатынас мәдениеті
- әдістің сабақ мақсатына сәйкестігі және мазмұнның дәлдігі
Тренингтік әдістерді таңдау және сабақтағы қолдану
Шешім қабылдауда тренингтік әдісті дұрыс таңдау маңызды. Қазіргі таңда жиі қолданылатын жаттығуларға топтық дискуссиялар, психодрама және психогимнастика жатады. Әдісті таңдау оның танымдық әсеріне ғана емес, топтың ерекшелігі мен оқытушының мүмкіндігіне де тәуелді.
Таңдауға әсер ететін факторлар
- студенттерді коучинг мазмұнымен алдын ала таныстыру
- топтың негізгі ерекшеліктері мен динамикасы
- сабақ барысында талқыланатын ситуациялардың сипаты
- дәріс беруші-тренердің кәсіби және әдістемелік ресурстары
Психологиялық пәндердегі практикалық қағида
Дәріс кезінде топтың кез келген қатысушысы өзінің психологиялық мәселесін көтерсе, оны кәсіби этикаға сай, қауіпсіз ортада және практикалық тұрғыдан талдаудың жолы қарастырылуы қажет. Сонымен қатар оқытылып жатқан әлеуметтік-психологиялық феномендердің негізгі акценттері бекітіліп, теориялық түсінік тәжірибелік шешіммен ұштасуы тиіс.
Ең маңызды мәселе — топты дұрыс ұйымдастыру: құрылым, ережелер, кері байланыс және қолдау мәдениеті орныққанда ғана оқу нәтижесі тұрақты болады.