Жай акциялар бойынша есеп айырысу
Дивиденттер ұғымы
Дивиденттер — акционерлік қоғамның (АҚ) жылдық табысының акционерлер арасында олардың иелігіндегі акциялардың саны мен түріне қарай табыс ретінде бөлінетін бөлігі.
Негізгі қағида: дивидент мөлшері мен төлеу тәртібі акционерлердің құқықтары мен акция түрлеріне тікелей байланысты.
Дивиденттер бойынша есеп айырысулардың бухгалтерлік есебі
Дивиденттер бойынша есеп айырысуларды көрсету үшін келесі шоттар қолданылады:
3031 — «Жай акциялар бойынша есеп айырысу»
Бұл шотта жай акциялар бойынша АҚ-тың акционерлермен есеп айырысулары көрсетіледі. Әдетте жай акциялар шығарылған акциялардың негізгі үлесін құрайды (75% және одан жоғары).
3032 — «Артықшылығы бар акциялар бойынша есеп айырысу»
Бұл шотта артықшылығы бар акциялар бойынша есеп айырысулар жүргізіледі. Олардың үлесі жалпы жарғылық капиталдың 25%-ынан аспауы тиіс.
Жай акциялар: құқықтар және кезектілік
Жай акция иелері акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға және дивиденд алуға құқылы.
АҚ таратылған жағдайда жай акция иелері өз акциялары бойынша салған қаражаттарын номиналдық құны бойынша қайтаруға құқылы, алайда бұл төлемдер артықшылығы бар акция иелерінің талаптары қанағаттандырылғаннан кейін жүзеге асырылады.
Маңызды
Жай акциялар бойынша төлемдер көбіне кейінгі кезекте орындалады: алдымен — артықшылығы бар акциялар, содан соң — жай акциялар.
Артықшылығы бар акциялар: кепілдіктер және шарттар
Артықшылығы бар акция иелері дивидендті бірінші кезекте алуға құқылы. Сонымен қатар, АҚ таратылған жағдайда олар салған қаражаттарын номиналдық құны бойынша қайтарып алады.
Артықшылығы бар акциялар бойынша дивидендті алдын ала, әдетте 10% деңгейінде алу құқығы қарастырылуы мүмкін.
Мұндай кепілденген дивиденд төлемдері акцияны шығарудан бұрын әзірленетін құжаттарда алдын ала белгіленеді және дивиденд төлеудің тәртібі сол құжаттарда тіркеледі.
Төлем мөлшеріне талап
Артықшылығы бар акцияларға төленетін дивиденд мөлшері жай акцияларға төленетін дивидендтен кем болмауы тиіс.
Қаражат жеткіліксіз болса
Егер дивиденд төлеуге қаражат жеткіліксіз болса, төлем резервтік капитал есебінен жүргізілуі мүмкін.
Дивидендтерден ұсталымдар және есеп жүргізу тәртібі
Заңды және жеке тұлғаларға төленетін дивидендтерден төлем көзінен 15% мөлшерлеме бойынша табыс салығы ұсталады.
Егер Қазақстан Республикасында бұған дейін төлем көзінен дивиденд салығы ұсталған болса, оны есепке жатқызуға құқығы бар, алайда бұл жағдайды растайтын құжаттар болуы тиіс.
Жай және артықшылығы бар акциялар бойынша дивидендтер төленген кезде, әрбір акционер (жеке немесе заңды тұлға) бойынша есеп айырысу жеке тізімдеме арқылы жүргізіледі.
Тәжірибелік қорытынды
- Есеп айырысулар екі шотта жүргізіледі: 3031 және 3032.
- Артықшылығы бар акциялар дивиденд пен тарату кезіндегі төлемдерде басымдыққа ие.
- Дивидендтен 15% табыс салығы төлем көзінен ұсталады; есеп әр акционер бойынша жеке жүргізіледі.