Қазақша рефераттар

Статистикаға сүйенсек, сақтандыру қызметтерінің ішінен бірінші орында

Міндетті әлеуметтік сақтандыру: қоғамдағы әлеуметтік әділеттіліктің қаржылық тетігі

Қоғам дамуының объективті факторларының бірі — белгілі бір жағдайларға байланысты қоғамдық еңбекке қатыса алмайтын, соның салдарынан тұрмыс деңгейі төмендейтін тұлғаларды материалдық тұрғыдан қамтамасыз ету қажеттілігі. Мұндай азаматтарды қолдау үшін жалпы ұлттық табыстың белгілі бір бөлігі әлеуметтік мақсаттарға бағытталады.

Негізгі идея

Тауар-ақша қатынастары жағдайында бұл қолдау арнайы ақша қорларын қалыптастыру және оларды мақсатты пайдалану арқылы іске асады.

Әлеуметтік сақтандыру — материалдық қамтамасыз етілмеген тұлғалар үшін ақша қаражаттары қорларын құру және жұмсау арқылы жүзеге асатын қатынастар жүйесі.

Жүйенің іске қосылуы және мемлекеттік саясаттағы орны

Азаматтардың еңбекке қабілетінен айырылуы, жұмысынан айырылуы немесе асыраушысынан айырылуы сияқты жағдайлар туындағанда әлеуметтік қорғауды күшейту мақсатында міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі 2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілді.

Саяси деңгейдегі басымдық

2007 жылғы 10 қаңтарда өткен Парламент палаталарының бірлескен отырысында Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев жаңа Үкіметке әлеуметтік саясаттың барлық бағыттары бойынша жұмысты жалғастыруды нақты тапсырды.

Дәйексөз мазмұны: әлеуметтік салада атқарылған істерді кеңейту және мұқтаж жандарды қолдауды одан әрі жетілдіру.

Іске асыру тетігі

Әлеуметтік саясат — халықтың әртүрлі топтарының материалдық жағдайы мен өмір сүру деңгейіне мемлекеттің мақсатты ықпал етуі. Бұл ықпалдың маңызды арналарының бірі — міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі.

2007 жылғы 22 қаңтарда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің алқа мәжілісінде жүйемен қамтуды ұлғайту міндеттері қаралды.

Қатысушылар, кезең-кезеңімен енгізу және мөлшерлемелер

Кімдер қатысады?

“Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы” Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Қазақстан аумағында табыс әкелетін қызметпен айналысатын азаматтардың басым бөлігі міндетті әлеуметтік сақтандыруға жатады. Ерекше жағдай ретінде жұмыс істейтін зейнеткерлер көрсетіледі.

Кезең-кезеңімен енгізу

2005–2007 жылдар жүйені кезең-кезеңімен енгізу кезеңі ретінде заңмен айқындалды.

Ставкалар

  • 2005 жыл — 1,5%
  • 2006 жыл — 2%
  • 2007 жыл — 3%

Кім төлейді?

  • Жалдамалы қызметкерлер үшін — жұмыс беруші қызметкер табысынан есептеп аударады.
  • Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар — өз табысынан аударады.

2005–2007: аударымдар динамикасы және қамту деңгейі

Қорға түскен түсімдер (2007 жылғы 1 қаңтарға дейін)

Әлеуметтік аударымдар
38 866 587,2 мың тг
Өсімақы (кешіктіру үшін)
204 299,7 мың тг
Орташа аударым (бір қатысушыға)
14 938,8 тг
Желтоқсанда (бір адамға, өсімақымен)
872 тг

2005 және 2006 жылдарды салыстыру

  • 2005 жылы түскен аударымдар: 13 703 377,9 мың тг.
  • 2006 жылы түскен аударымдар: 25 163 209,4 мың тг (шамамен екі есе көп).
  • 2006 жылғы өсімақы: 151 999,2 мың тг (2005 жылмен салыстырғанда айтарлықтай жоғары).

Қамту көрсеткіштері

  • 2006 жылғы желтоқсанда аударымдар 3 205,3 мың адамға жүргізілді (шамамен 64,2%).
  • Соңғы 24 айда кемінде 1 рет аударым жасалған және тәуекел жағдайы туған тұлғалар: 4 500 мың адам (2007 жылғы 1 қаңтардағы дерек).
  • Жұмыспен қамтылғандардың жүйеге қатысу деңгейі: 90,2%.

Қатысушылар саны мен төлем алуға құқы бар адамдар саны арасындағы айырмашылық аударымдардың жүйелі төленбеуімен байланысты болуы мүмкін.

Әлеуметтік төлемдер: қандай тәуекелдер жабылады және қанша төленді?

2007 жылғы 1 қаңтардағы жиынтық төлемдер

Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі іске қосылған уақыттан бастап 2007 жылғы 1 қаңтарға дейін Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан жүргізілген әлеуметтік төлемдердің жалпы сомасы 205 284,4 мың теңгені құрады.

Еңбекке қабілетінен айырылу

135 142,4 мың тг

Асыраушысынан айырылу

67 513,3 мың тг

Жұмысынан айырылу

2 628,7 мың тг

2006 жылғы төлемдер және алушылар құрылымы

2006 жылы қордан 9 595 алушыға 195 070,4 мың теңге көлемінде әлеуметтік төлемдер төленді. Бұл 2005 жылмен салыстырғанда едәуір жоғары (мәтіндегі дерек бойынша — 19 есе).

Еңбекке қабілетінен айырылу

7 056 алушы

128 761,6 мың тг

Асыраушысынан айырылу

2 324 алушы

63 737,5 мың тг

Жұмысынан айырылу

215 алушы

2 571,3 мың тг

Желтоқсандағы орташа төлем мөлшері

  • Еңбекке қабілетінен айырылу — 2 883 тг (бір алушыға).
  • Асыраушысынан айырылу — 4 148 тг (бір алушыға).
  • Жұмысынан айырылу — 11 410 тг (бір алушыға).

2006 жылы 8 215 алушыға төлем қайта тағайындалып, 322 алушыға әртүрлі себептер бойынша төлем тоқтатылған. Алушылар саны ай сайын орта есеппен 17% өсіп отырғаны көрсетілген.

Міндетті әлеуметтік сақтандыру — әлеуметтік саладағы мемлекеттік саясаттың ажырамас бөлігі. Ол еңбек процесіне тартылмаған немесе әлеуметтік тәуекелге ұшыраған топтардың өмір сүру деңгейін жақсартуға және қоғамдағы әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етуге бағытталған маңызды шарттардың бірі.

2008–2009: сақтандыру нарығының көрінісі және “Евразия” компаниясы туралы деректер

Нарықтың жиынтық көрсеткіші (2008 жылдың 3 тоқсаны)

RP Newsline дерегіне сәйкес, 2008 жылдың үш тоқсанының қорытындысы бойынша Қазақстанның сақтандыру нарығындағы жиынтық сыйлықақы көлемі 125,1 млрд теңгені құрады. Өсім 0,6% деңгейінде ғана болған.

Сыйлықақы жинаудың топ-5 үлесі

Жиынтық көлемнің 54%-ы нарықтағы бес көшбасшы компанияға тиесілі.

  • Евразия — 14,4%
  • Виктория — 13,4%
  • Қазақшетсақтандыру — 10,4%
  • Альянс-Полис — 7,8%
  • Казкоммерц-Полис — 7,6%

Қайта сақтандыру және резидент еместерден түсім

2008 жылдың 9 айында резидент емес тұлғалардан қайта сақтандыру шарттары бойынша қабылданған сақтандыру сыйлықақыларының мөлшері 9 167 млн теңгені құрады. Оның 8 972 млн теңгесі (97,87%) “Евразия” СК АҚ үлесінде көрсетілген.

Компания қызметін әлемнің 75-тен астам елінде жүзеге асыратыны айтылады.

Активтер, капитал және рейтинг

  • 2008 жылғы 1 қазанда активтер: 43,739 млрд тг (алдыңғы жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда +50%).
  • Капитал: 25,274 млрд тг (+30%).
  • Компания 1995 жылы құрылған.
  • A.M. Best: қаржылық тұрақтылық рейтингі B++, кредит рейтингі bbb, болжам — тұрақты.

Қызмет құрылымы және 2009 жылға қатысты күтулер

Статистикаға сүйенгенде, сақтандыру қызметтерінің ішінде бірінші орында қаржылық сақтандыру, одан кейін азаматтық-құқықтық және мүліктік сақтандыру түрлері аталады. Сонымен қатар, келесі жылы сақтандыру компанияларының біріктірілген активтері 2 млрд АҚШ долларына жетуі мүмкін деген болжам келтірілген.

2009 жылғы 1 қаңтар (мәтіндегі дерек)

  • Активтер: 41,086 млрд тг (көрсетілген бағам: 150,43 тг = $1).
  • Капитал: 26,568 (мәтінде өлшем бірлігі толық нақтыланбаған; мәні капитал ретінде берілген).

2008 жылғы сыйлықақы және төлем

  • Жиынтық сыйлықақы: 19,857 млрд тг (+7,8%).
  • Қайта сақтандыру шарттары бойынша төлем: 2,594 млрд тг (2007 жылдағы деңгейге шамалас).

Редакциялық ескерту

Бастапқы мәтінде кейбір жолдар қайталанған және бірқатар сандар мен тіркестер (мысалы, капиталдың мәні, соңындағы “94 млрд теңге төледі” фрагменті) контекстсіз немесе толық емес берілген. Осы бөлімде деректер мағынасы сақталып, сөйлем құрылымы ықшамдалды.