Микрофон заңы

1) 00 заңы (уақытқа дәл келу)

Барлық қатысушылар алдын ала келісілген уақытта кешікпей келуі тиіс. Бұл ереже тренингтің басталу уақытына да, түскі үзілістен кейін қайта жиналуға да қатысты. Тренердің өзі де кешікпеуі қажет: тренер кешіккен жағдайда бұл қатысушыларға кері әсер етіп, кешігуді қалыпты әдетке айналдыруы мүмкін. Өз уақытында келу — тренинг тәртібінің ең негізгі қағидаларының бірі.

2) Микрофон заңы (сөз кезегін сақтау)

«Кімнің қолында микрофон болса — сол сөйлейді». Микрофон ретінде кез келген зат қолданылуы мүмкін: мысалы, ашық түсті маркер немесе шеңбер бойынша берілетін арнайы белгі. Кейде жұмсақ ойыншық та қолданылады, алайда оның бейнесі агрессивті болмауы маңызды (мысалы, азу тісі айқын, қорқынышты кейіптегі ойыншықтар жарамайды), себебі ол топтың эмоциялық жай-күйіне әсер етуі мүмкін. Егер маркер қолданылса, оның түсі көзге бірден түсетіндей ашық болғаны дұрыс.

3) Белсенділік заңы

Қатысушы кез келген жаттығуға қатыспау құқығына ие. Бірақ бұл тренингке мүлдем келмеу дегенді білдірмейді: қатыспайтын адам сырттай бақылаушы ретінде қала алады. Дегенмен тренер бір жайтқа ерекше назар аударуы керек: бір адамның «қатыспаймын» деуі топтың жалпы белсенділігіне кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан мұндай жағдайлардың алдын алу және қатысушылардың қатысуға ынтасын сақтау маңызды.

4) «Мен» пікір айту заңы

Бұл заң бойынша қатысушылар ойларын бірінші жақта жеткізеді: «менің пікірімше», «менің түсінуімше», «мен ойлаймын…». Негізгі қағида — әркім өз атынан сөйлеуі керек; топтың немесе басқа адамның атынан пікір айтуға болмайды. Сондықтан «біз…» деп жалпылап сөйлеуге жол берілмейді.

5) Барлық мүшелерге жақсылық ойлау және оң көзқараста болу заңы

Әр адамның өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Тренинг кезінде өзгелерге түсіністікпен қарап, құрметті қарым-қатынасты сақтау қажет. Егер қандай да бір қатысушының пікірі ұнамаса, оны көпшілік алдында талқыламай, тренерге жеке айту ұсынылады; ең бастысы — ешкімге зиян келтірмеу.

Әсіресе жасөспірімдермен жұмыс істегенде бұл заңға ерекше көңіл бөлінеді: қатысушыларды фамилиясы немесе лақап аты арқылы атауға алдын ала тыйым салынғаны дұрыс. Ерекше жағдай тек қатысушының өзі соған рұқсат берген кезде ғана мүмкін.

6) Есім заңы

Егер қатысушылар бір-біріне толық таныс болмаса, әр қатысушы сөз бастар алдында өз есімін айтып таныстырғаны жөн. Бұл байланыс орнатуды жеңілдетіп, топтағы сенімді күшейтеді.

7) Сыпайылық заңы

Әр қатысушыны өзі қалай аталғанын қаласа, дәл солай атау керек. Бұл қағида топ ішіндегі сыйластықты қалыптастырып, қарым-қатынасты мәдени арнада ұстайды.

8) «Қазір және осы сәтте» заңы

Тренингтегі оқиғалар «қазір» болып жатыр, сондықтан эмоциялар мен қарым-қатынасты тренингтен тыс кеңістікке тасымалдауға жол берілмейді. Бұл талап тренерге де қатысты: тренер жеке басынан өткен оқиғаларды орынсыз ұзақ айтып, қатысушылардың назарын бөлмеуі тиіс.

Сонымен бірге бұл заң қатысушыларға болып жатқан үдерісті тереңірек түсінуге және өмірдің әр сәтінің құндылығын сезінуге көмектеседі.

9) Құпиялылық заңы

Тренинг барысында айтылған кез келген әңгіме, оқиға немесе жеке ақпарат сол ортада қалуы тиіс. Қатысушылар оны сырт жерде талқыламауы керек. Құпиялылық сақталған жағдайда адамдар өздерін қауіпсіз сезініп, ашық пікір алмасуға мүмкіндік алады.

10) Тек өзінің қатысуы заңы

Кейде қатысушылар ыңғайсыз жағдайдан қорқып, өз орнына басқа біреудің қатысқанын қалауы мүмкін. Егер бұл әдетке айналса, жаттығуларға қатысу төмендеп, тренингтің тиімділігі күрт азаяды. Сондықтан әр қатысушы тек өзі қатысатыны, өз орнын басқа адаммен алмастырмайтыны алдын ала нақты ереже ретінде бекітілуі тиіс.