Жаңадан келген орта еңбек ақы төлеудің негізгі ортасы
Ел дәулетін ешбір шығынсыз арттырудың ең төте жолы қайсы десек, көпшілік алдымен туризмді атар еді. Әлемдік тәжірибе де соны дәлелдейді: алға озған мемлекеттердің басым бөлігі қазынасын әртүрлі инвестициямен толықтырғанда, көбіне осы салаға сүйенеді.
Экономиканың қарқынды дамуында туризмнің орны айрықша. Дүниежүзілік туристік ұйымның соңғы мәліметтері бойынша, туризммен айналысатын елдерге сырттан келетін инвестицияның шамамен 10%-ға жуығы осы табыс көзінің үлесіне тиеді.
Сондықтан туризмнен түсетін кіріс әлем бойынша әлі күнге дейін мұнай экспорты мен көлік сатудан кейінгі үшінші орын иеленіп келеді.
Туризм ұғымы неге бір ғана анықтамаға сыймайды?
Туризмге бір сөзбен жауап беру оңай емес. Біреулер үшін ол қолшатырын алып, түнгі от басында ән айтып, адам аяғы сирек басатын жерлерді жаяу аралау. Екіншілер үшін — тарихи орындарды көру, олардың болмысы мен тарихын зерттеу. Үшіншілер үшін — шетелге саяхаттау. Бұлардың барлығы да дұрыс, өйткені туризм — сан қырлы, жан-жақты құбылыс.
Күнделікті тәжірибе мен ғылыми көзқарастың айырмасы
Бір қарағанда, “туризм” көпшілікке түсінікті термин сияқты: бәріміз де бөтен жерге сапарлап көрдік, БАҚ-тан туризм туралы материал оқыдық, саяхат бағдарламаларын тамашаладық, демалысымызды жоспарлағанда туристік агенттіктердің кеңесіне жүгіндік.
Ал ғылым мен білім саласында туризмді халық шаруашылығының ажырамас бөлігі ретінде қарастырып, оның құрамдық элементтері арасындағы байланысты нақтылау маңызды. Осы үшін туризм ұғымын айқындауда негізгі критерийлерге сүйенген жөн.
Туризмді анықтайтын негізгі критерийлер
Орын ауыстыру
Бұл критерий күнделікті ортадан тыс жерге орын ауыстыруды білдіреді. Алайда үйі мен жұмыс орнына (немесе оқу орнына) барып-келуді “туризм” деп қарастыру — қате түсінік.
Өзге жерге келу (уақытша болу)
Саяхаттың мақсаты — барған жердің адамның тұрақты немесе ұзақ мерзімді өмір сүру ортасына айналмауы. Бұл әрекет еңбек қызметімен байланысты болмауы керек (яғни еңбекақы немесе іссапар ақысы төленетін жұмыс атқару мақсаты көзделмейді).
Сонымен қатар саяхаттаушы жаңа ортада 12 ай немесе одан да ұзақ уақыт тұрақтамауы тиіс. Белгілі бір жерде бір жылдан артық болуды жоспарлаған адам туризм критерийлері бойынша турист болып саналмайды.
Табыстың негізгі көзі жаңа орта болмауы
Саяхаттың негізгі мақсаты барған жерде арнайы қызмет атқарып, пайда табу болмауы керек. Қызметтік іссапар да, бос уақытты өткізу мақсатындағы сапар да — күнделікті өмір сүріп, жұмыс істейтін ортадан тыс жерге орын ауыстыру.
Мысалы, қала тұрғыны сол қаланың ішінде сауда-саттық мақсатымен қозғалған жағдайда, ол саяхаттаушы болып есептелмейді — өйткені ол өз “негізгі ортасынан” шықпайды.
Қорытынды
Осы үш критерий — туризм ұғымының өзегін құрайтын негізгі элементтер. Туризмді дұрыс түсіну үшін саяхаттың қайда, қанша уақытқа және қандай мақсатпен жасалғанын нақты ажырату маңызды.