Әл - Фараби шығармаларының зертелуі, аударылуы туралы қазақша реферат
Әл-Фараби шығармаларының зерттелуі мен аударылуы
Жан-жақты оқымысты, Аристотельден кейінгі «екінші ұстаз» — әл-мұғаллим ас-сани атанған Әл‑Фарабидің өмірі ұзақ уақыт бойы толық зерттелмей келді. Көп ғасырлар бойы оның мұрасы өзі шыққан түркі халықтарына да кеңінен таныс бола қойған жоқ.
Деректер мен ортағасырлық мәліметтер
Әл‑Фараби туралы мәліметтер бірқатар ортағасырлық еңбектерде сақталған. Оның өмірі мен ғылыми беделін сипаттайтын деректерді Әбу Әли ибн Сина (980–1037), XII–XIII ғасырлардағы тарихшы Заһир ад‑Дин Әбу әл‑Хасан әл‑Байһақи (1099–1170), Ибн Әби Усайбиға (1203–1270), Шамс ад‑Дин Әбу‑л‑Аббас Ахмад Ибн Халликан (1211–1282), Ибн Сайд әл‑Қифти (1167–1248) еңбектерінен кездестіруге болады.
Әл‑Фараби жайлы кең мәлімет берген ғалымдардың бірі — әл‑Байһақи. Оның пікірінше, Әл‑Фараби айрықша тұлға болған: ислам өркениетінде Әбу Насырға тең келер адам туған жоқ деп, ғұламаның білімін өте жоғары бағалайды.
Египет кезеңі туралы зерттеуші болжамдары
Фарабидің Мысырға келу кезеңіне қатысты зерттеулерде түрлі болжамдар айтылады. Кейбір зерттеушілер оның Египетте сол тұста әміршілік еткен түркі текті Мұхаммед ибн Тұғұн әл‑Ихшидпен байланысы болуы мүмкін деген пікірді алға тартады.
Зерттелуі және қазақ тіліне аударылуы
Әл‑Фараби шығармаларының зерттелуіне және қазақ тіліне аударылуына А. Машанов, А. Көбесов, Ә. Дербісалиев, А. Нысаналы сияқты ғалымдар мен қаламгерлер елеулі үлес қосты.
А. Ирисов Братислава университетінің кітапханасынан табылған араб тіліндегі ғылыми еңбек — «Өлең кітабын» өзбек тіліне аударып, 1975 жылы жеке кітап ретінде жариялады. Ал Әл‑Фарабидің өлеңдерін қазақ тіліне 1971 жылы ақын Аян Нысаналы тәржімалады.
Түйін
- Қазақша зерттеу мен аудармаға бірқатар ғалымдар жүйелі үлес қосты.
- «Өлең кітабы» мен өлең аудармалары 1970-жылдары ғылыми айналымға кеңірек енді.
Мұрасының көлемі және XX ғасырдағы жариялануы
Қазіргі қолда бар мәліметтерге қарағанда, Әл‑Фарабидің шамамен алпысқа жуық туындысы болған. Сол еңбектердің бір бөлігі сақталып, бүгінгі күнге дейін жетті.
XX ғасырдың 1970–1990 жылдары аралығында осы мұраның кейбірі толық, кейбірі үзінді түрінде орыс және қазақ тілдеріне аударылып, жарық көрді. Бұл кезең Әл‑Фараби мұрасын кеңінен тануға және ғылыми тұрғыдан жүйелеуге мүмкіндік берген маңызды уақыт болды.