Заң жинағы Чосон кенгук
15–16 ғасырлардағы Корея: Чосон мемлекетінің қалыптасуы
Чосон мемлекеті Ли Сонгенің таққа келуімен қалыптасты. Алайда жаңа үкімет алғашқы кезеңде толық орнығып үлгермей, біршама тұрақсыз жағдайда болды. Бұған бірнеше топтың билікке таласуы әсер етті. Бұл таласқа дәстүрлі аристократия белсенді қатыса алмады: Ли Сонге билікке келген соң оларды ықпалдан шеттеткен еді.
Бастапқы реформалар
- Орталық жиналыс — Топхеныйсаса мүшелерінің саны қысқартылды.
- 1393 жылы қызметшілерді тағайындаудың жаңа тәртібі енгізіліп, лауазымдар 7 категорияға бөлінді.
- Қызметке қабылдаудағы Кваго емтиханы күрделендіріліп, лауазымның мұрагерлік жолмен берілуіне кедергі қойылды.
- Коре елінің бұрынғы билеушілері Канхвадо және Кочжедо аралдарына жер аударылды.
Соған қарамастан, жаңа билік бұрынғы династия кезеңінде қызмет атқарған лауазым иелеріне сүйене отырып нығайтылды. Бұл үдерісте реформаторлар партиясы ерекше рөл атқарды. Олардың қатарында Чон Джон, Чо Чжун, Нам Ын және басқа тұлғалар болды. Кейін дәл осы адамдар Ли династиясы тұсында жоғары басқару орындарын иеленді.
Бұл жағдай Ли әулетін құруға еңбек сіңірген кейбір шенеуніктердің көңілінен шықпады. Нәтижесінде олар Ли Сонгенің бесінші ұлы Ли Банвонның маңына топтасты.
1398 жылғы сарай дағдарысы
1398 жылы сарайда тақ мұрагері мәселесі ушыға түсті. Чон Дочжон Ли Сонгенің сегізінші ұлы Ли Бансокқа тақты қалдыруды ұсынды. Бұған жауап ретінде Ли Банвон Чон Дочжонды Ли Сонгенің ұлдарын өлтірмек болды деп айыптап, қақтығысты сылтауға айналдырды.
Биліктің ауысуы
Осы оқиғалардың нәтижесінде Ли Банвон реформаторлар партиясын және інісі Ли Бансокты қырып-жойды. Халық наразылығын күшейтпеу үшін ол таққа өзін емес, ағасы — Ли Сонгенің екінші ұлы Ли Банкваны ұсынды. Сол жылы Ли Банква таққа отырды.
Кейін билікке Ли Сонгенің төртінші ұлы Ли Банхан келді. Ол Пак Пхо бастаған көтерілісті басып-жаншып көзге түсіп, тақ мұрагері атанды. Ли Банхан билік құрған кезеңде Чосон мемлекетінің басқару тәсілдері бір жүйеге түсе бастады.
Заң үстемдігіне сүйенген мемлекет
Чосон дәуірінде Корея тарихында алғаш рет нақты заң жинағына сүйенетін мемлекеттік жүйе қалыптасты. Бұл заң жинағы «Чосон кёнгук — чон» деп аталды.
Мемлекеттік әкімшілік басқаруда алғашқы жылдары 1400 жылы құрылған Ыйчжонбу құрылымы маңызды орын алды. Үшінші билеуші кезеңінде бұл құрылымның ықпалы тарылып, көбіне формалды сипатта сақталды. Жалпы алғанда, Ыйчжонбудың билік ауқымы билеушінің саяси бағытына қарай өзгеріп отырды.
Жоғарғы басқару және «Алты палата» (Юкчо)
Мемлекетте жоғарғы кеңес және билеушіге тікелей бағынатын алты министрлер палатасы (Юкчо) жұмыс істеді. Олар 1894 жылға дейін елеулі өзгеріссіз қызмет атқарды:
- Қызметтер палатасы
- Халық палатасы
- Әдет-ғұрыптар палатасы
- Әскерлер палатасы
- Жазалау палатасы
- Қоғамдық жұмыстар палатасы
Бұлардан бөлек, Сеул қаласында шамамен 80 әкімшілік бөлімше қызмет атқарды. Бұл құрылымдар Чосон мемлекетінің басқару жүйесін орнықтырып, орталықтандырылған биліктің қалыптасуына жағдай жасады.