Қазақша рефераттар

Жалпы мағынасында, франчайзинг

Франчайзингтің маңыздылығы

Франчайзингтің маңыздылығы — жүйелі келісімге негізделген шарттық қатынастардың қалыптасуында. Жасалған келісімшарт бойынша франчайзер (франшиза ұсынушы) франчайзиға (франшизаны сатып алушы) өз технологиясын және бизнес үлгісін пайдалануға құқық береді, оны белгілі бір (шектеулі) аумақта қолдану тәртібін айқындайды және қойылған талаптардың орындалуын қадағалайды.

Заңнамалық түсінік және негізгі ұғымдар

Қазақстан Республикасының «Кешенді кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) туралы» заңына сәйкес, франчайзинг — лицензиялық кешеннің құқық иеленушісі осы кешенді басқа тұлғаға өтемді негізде пайдалануға беретін кәсіпкерлік қызмет.

Ал лицензиялық кешен — санаткерлік меншік объектілеріне берілетін құқықтардың жиынтығы. Оған, әдетте, тауар таңбасы, фирмалық атау, қызмет көрсету таңбасы, патент, ноу-хау және өндірістік құпиялар жатады.

Кең мағынасында франчайзингті тауарлар мен қызметтерді өткізу арқылы нарықты жаулап алу және дамыту тәсілі, сондай-ақ материалдық және қаржылық ресурстарды кооперациялау негізіндегі шағын және орта бизнестің интеграциясы ретінде қарастыруға болады.

Франчайзер мен франчайзидің рөлі

Франчайзер

лицензияр

Танымал тауарлық белгісі бар ірі компания. Ол өткізу нарықтарын кеңейту мақсатында белгілі бір төлем негізінде өз атынан бизнес жүргізу құқығын береді және ноу-хауды ұсынады.

Франчайзи

лицензиат

Шағын фирма немесе кәсіпкер. Ол өндірістік және қызмет көрсету операцияларының технологиясын қолдана отырып, сапа стандарттарын сақтау міндеттемесін қабылдайды және франчайзер жүйесі бойынша жұмыс істейді.

Франчайзер мен франчайзи арасындағы қатынас франшиза деп аталатын лицензиялық келісім арқылы реттеледі.

Франшизаның мазмұны: негізгі талаптар мен міндеттер

  • 1 Франчайзиге франчайзерге тиесілі тауарлар мен қызметтердің айрықша атауын пайдаланып, келісілген мерзім ішінде белгілі бір кәсіпті (бизнесті) жүргізуге рұқсат береді немесе міндеттейді.
  • 2 Франчайзерге бизнесті жүргізу процесін бақылауға құқық береді (стандарттар, талаптар, аудит, мониторинг).
  • 3 Франчайзерге кәсіпорынды ұйымдастыру, персоналды оқыту, сатуды басқару және басқа да бағыттар бойынша франчайзиге қолдау көрсету міндетін жүктейді.
  • 4 Франчайзидің міндеті ретінде франшиза үшін бастапқы жарнаны және жүйелі төлемдерді (роялти) төлеуді бекітеді.

Қарапайым тілмен айтқанда, франчайзер — тауар белгісі бар компания: өз атауы мен белгісін басқа кәсіпорынға белгілі шарттармен ақылы түрде қолдануға береді. Ал франчайзи — компания немесе жеке тұлға: осы белгі мен атауды келісімшарт негізінде ақылы түрде пайдаланып, бекітілген стандарттарға сай қызмет етеді.

Франчайзингтің артықшылықтары және экономикалық тиімділігі

Франчайзинг кәсіпорынға өз өнімін өткізу нарығын қысқа мерзімде кеңейтуге мүмкіндік береді және бұл көбіне ірі қаржылық салымдарды талап етпейді. Франчайзи франчайзердің сауда белгісімен жұмыс істей отырып, брендтің танымалдылығы мен қалыптасқан стандарттарына сүйенеді, ал франчайзер өз бренді мен өнімінің нарықта кеңінен таралуын қамтамасыз етеді.

Франчайзер үшін

  • Нарықты жылдам кеңейту және бренд ауқымын ұлғайту.
  • Роялти және басқа төлемдер арқылы тұрақты табыс ағындарын қалыптастыру.
  • Бизнес үлгісін стандарттау және сапаны бақылау мүмкіндігі.

Франчайзи үшін

  • Танымал брендпен бастау арқылы сенім мен сұранысты тез қалыптастыру.
  • Технология, ноу-хау және басқару тәжірибесіне қол жеткізу.
  • Оқыту, консультация және әдістемелік қолдау арқылы тәуекелді төмендету.

Екі тарап үшін де өзара тиімділіктің өзегі — франчайзи тарапынан лицензия үшін, консультациялық қолдау үшін және сауда маркасын пайдаланғаны үшін жүйелі түрде төленетін роялти.

Ұйымдастырушылық мәдениет және басқару қағидалары

Бизнесті ұйымдастырудың франчайзингтік нысаны кәсіпкерлердің іскерлік белсенділігін арттырады. Бұл өз кезегінде серіктестер арасында басқару функцияларын үлестіруді, өзара қатынас мәдениетін қалыптастыруды және бірлескен қызметтің барлық кезеңдерінде ақпараттық қамтамасыз ету жүйесін әзірлеуді талап етеді.

Франчайзингтің табысты болуы көбіне стандарттарды сақтауға, ашық коммуникацияға және жүйелі бақылауға сүйенеді. Сондықтан франчайзер мен франчайзи арасындағы келісім тек құқықтарды берумен шектелмей, ортақ нәтижеге бағытталған басқару тетіктерін де қамтуы тиіс.