Су ресурстарының сарқылуы және ластануы туралы қазақша реферат
Су ресурстарының сарқылуы және ластануы: Қазақстандағы жағдай
Қазақстан су ресурстарының тапшылығы айқын сезілетін елдердің қатарына жатады. Соңғы жылдары су нысандарының ластануы күшейіп, бұл экологиялық қауіптің ушығуына әкеліп отыр. Әсіресе тау-кен өндіру, металлургия және химия өнеркәсібі, сондай-ақ қалалардың коммуналдық қызметтері су көздеріне елеулі зиян келтіреді.
Ең көп ластанған су нысандары
Ел аумағында бірқатар өзендер мен көлдер ластану деңгейі бойынша ерекше алаңдаушылық тудырады. Олардың ішінде Ертіс, Нұра, Сырдария, Іле өзендері және Балқаш көлі жиі аталады.
- Өнеркәсіптік төгінділер су сапасын төмендетіп, экожүйелердің табиғи тепе-теңдігін бұзады.
- Коммуналдық ағынды сулар тиісті деңгейде тазартылмаған жағдайда өзен-көлдерге қосымша жүктеме түсіреді.
- Жер асты суларының ластануы халықты ауыз сумен қамтамасыз етудің негізгі көзін әлсіретеді.
Жүйелік себептер: теңгерімсіздік және инфрақұрылымның тозуы
Су нысандарына түсетін антропогендік салмақ пен олардың табиғи қалпына келу қабілетінің арасындағы теңгерімсіздік экологиялық қолайсыздықты көптеген ірі өзен бассейндеріне тән құбылысқа айналдырды. Бұған қоса, су шаруашылығы саласының жеткілікті қаржыландырылмауы көптеген нысандардың техникалық жағдайын қанағаттанғысыз, кей өңірлерде тіпті апаттық деңгейге жеткізді. Соның салдарынан ауыз сумен қамту мәселесі күрделене түсті.
Мемлекеттік шаралар мен құқықтық негіз
Аталған мәселелерді шешу үшін Қазақстан Республикасы Үкіметі бірқатар бағдарламалық құжаттарды қабылдады. 2002 жылғы 21 қаңтардағы №71 қаулымен су ресурстарын сақтау және ұтымды пайдалану бағыттарын айқындайтын су секторын дамыту тұжырымдамасы (2010 жылға дейін) бекітілді. Сондай-ақ халықты жеткілікті көлемде және кепілді сападағы ауыз сумен тұрақты қамтамасыз ету мақсатында 2002 жылғы 23 қаңтардағы №93 қаулымен «Ауыз су» салалық бағдарламасы қабылданды.
Негізгі қадамдар
- Қазақстан Республикасының Су кодексі қабылданды.
- Ауылдық су пайдаланушылар кооперативтері туралы заңнамалық негіз қалыптасты.
- 2005–2010 жылдары негізгі бассейндер үшін су ресурстарын кешенді пайдалану және қорғау схемаларын әзірлеу көзделді.
Суды үнемдеу және өндірістік саясат
Қабылданған құжаттар аясында суға тәуелді өндірістердің шамадан тыс өсуін шектеу, су үнемдейтін технологияларды кеңінен енгізу, суды айналымды және тұйық жүйелер арқылы қайта пайдалану тәжірибесін дамыту қажеттілігі атап өтілді. Негізгі мақсат — өнім бірлігіне шаққандағы су тұтынуды және пайдалану шығындарын қысқарту.
Технологиялық бағыт
Су үнемдейтін технологияларды енгізу және су айналымының тұйық жүйелерін кеңейту арқылы өндірістің суға тәуелділігін төмендету.
Басқару және есеп
Су шаруашылық жүйелерін есепке алу және реттеудің заманауи құралдарымен жарақтандыру, дерекке сүйенген бақылауды күшейту.
Экономикалық тетіктер: төлем мен тариф саясаты
Су ресурстарын тиімді басқару үшін бағдарламаларда су пайдаланғаны үшін төлем ставкаларын саралау, сондай-ақ су шаруашылық нысандарын ұстау мен жөндеу қызметтері бойынша баға белгілеуді оңтайландыру жөніндегі шараларды қамту қажеттігі көрсетілді.
Өзен экожүйелерін қорғау: аймақтар, нормалар және тазарту
Өзен экожүйелеріне түсетін ауыртпалықты азайту, ластану мен қоқыстанудың алдын алу үшін пайдаланылатын су нысандары бойынша су қорғау аймақтары мен жолақтарының жобаларын әзірлеу жоспарланды. Сонымен бірге зиянды әсердің шекті нормативтері мен су жай-күйінің мақсатты көрсеткіштерін айқындауға арналған ғылыми-қолданбалы зерттеулер жүргізу, ластаушы заттар төгінділерін жеке көрсеткіштерден жиынтық нормалауға кезең-кезеңмен көшіру көзделді.
Бұл шаралар ағынды суларды тазарту құрылыстарын салу және қайта жаңғырту кезінде жаңа технологияларды енгізуді жеделдетуге мүмкіндік береді.
Тапшы өңірлер үшін шешімдер: ағынды реттеу және жер асты суы
Қолда бар су ресурстарының көлемін арттыру және сапасын жақсарту үшін су тапшылығы байқалатын өңірлерде өзен ағынын реттеу жұмыстарын, оның ішінде бассейндер арасында қайта бөлу шараларын жалғастыру маңызды. Сонымен қатар жер асты суларын тиімді әрі қауіпсіз пайдалануды жеделдету де басым бағыттардың бірі ретінде қарастырылады.