Оқушыларды эстетикалық тәрбиеге баулу туралы қазақша реферат
Бастауыш мектепте эстетикалық тәрбие берудің өзектілігі
Қазіргі таңда бастауыш мектептегі маңызды мәселелердің бірі — оқушылардың эстетикалық талғамын дамыту. Эстетикалық талғамды жүйелі қалыптастыру арқылы баланың бойында адамгершілік, мейірбандық, имандылық сияқты құндылықтарды орнықтыруға болады. Сонымен қатар әр баланың көркемдік ойлау қабілетін дамытып, шығармашылық пен қиял әлемін кеңейту — бастауыш кезеңнің негізгі міндеттерінің бірі.
Өкінішке қарай, бұл мәселе мектеп тәжірибесінде әлі де толық шешімін таппай келеді. Соның салдарынан кейбір оқушылардың сабаққа қызығушылығы төмендеп, енжарлық байқалады.
Назардағы түйін
- Эстетикалық талғам — мейірбандық, имандылық, адамгершілік құндылықтарының тірегі.
- Шығармашылық пен қиялды дамыту — бастауыш жастан басталуы тиіс ұзақ үдеріс.
- Эстетикалық тәрбиенің нәтижесі оқушының оқу ынтасына тікелей әсер етеді.
Мұғалімнің рөлі және іске асыру жолдары
Бастауыш сыныпта эстетикалық тәрбиені кітап оқу, ән тыңдау, бейнелеу өнері, театр, кино және басқа да өнер түрлері арқылы жүргізуге болады. Мұғалім тек мүмкіндіктерді білуімен шектелмей, оны жүзеге асырудың әдіс-тәсілдерін жан-жақты меңгеріп, үздіксіз жетілдіруі қажет.
Эстетикалық тәрбие көбіне балаларға өнер түрлерін меңгерту арқылы нәтижелі іске асады. Оқушы өзін қоршаған ортадан әсемдікті сезінуге, оны бағалай білуге талпынған сайын оның ішкі жан дүниесіне, эмоциялық әлеміне ықпал күшейеді. Дегенмен, көркем өнерге қабілеттің дамуы баланың жеке ерекшеліктерін ескеріп, тәрбиені нақты мақсатқа бағыттап, ерте жастан жүйелі ұйымдастыруға байланысты.
Бейнелеу өнері пәнінің мүмкіндігі
Оқушылардың көркем білімге ұмтылысын арттырып, қиялын ұштап, сергектік сыйлап, әсемдік әлеміне ынтасын күшейтуде бастауыш мектептегі бейнелеу өнері пәнінің орны ерекше. Бұл пән оқушыны дүниені түсінуге, көрген-білгені мен алған ұғымын көркем образ арқылы бейнелеуге үйретеді.
Төменгі сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие берудің табысты болуы мұғалімнің көркем талғамды қалыптастыру және көркем білімді меңгертудің тиімді әдістерін дұрыс қолдануына байланысты. Қазіргі кезеңде эстетикалық тәрбиені халқымыздың озық дәстүрлерімен сабақтастыра отырып жүргізу маңызды.
Зерттеу бағытындағы міндеттер
- 1 Бейнелеу өнері арқылы оқушылардың әсемдікке деген сезімін жетілдіріп, эстетикалық мәдениетін жаңа сапалық деңгейге көтеру.
- 2 Бейнелеу өнері пәні арқылы эстетикалық тәрбие берудің тиімді жолдарын айқындау.
- 3 Бастауыш мектеп кезеңінде эстетикалық тәрбиені ұйымдастыру деңгейін анықтау.
- 4 Оқушылардың көркем өнерге қызығушылығының шығармашылықпен ұштасуына ықпал ету.
- 5 Бастауыш сынып мұғалімдерінің эстетикалық тәрбиелеу жолдарын жүйелеу және нақтылау.
Сабақтағы тәжірибе: ұжымдық жұмыс, ойын және көрнекілік
Бейнелеу өнері сабағында оқушылармен бірлесе отырып, өнердегі әсемдік пен әдемілікті түсіну, байқау қабілетін дамыту үшін ұжымдық жұмыстарды жүйелі ұйымдастыру тиімді. Сабақ барысында ойындар мен көрнекіліктерді орынды қолдану (мысалы, «Түстерді ажырат», «Кім алғыр?», «Үйлестіре біл» сияқты тапсырмалар) балалардың табиғат сұлулығын және өнер туындыларын эстетикалық мәнде қабылдауын күшейтеді.
Сапалы ұйымдастырылған сабақ нәтижесінде оқушылардың эстетикалық танымы, білімі, талғамы артып қана қоймай, әрбір жұмысы шығармашылықпен ұштасады.
Эстетикалық тәрбиенің ауқымы және ғылыми негіздері
Эстетикалық тәрбие — дүниежүзілік және ұлттық мәдениет негізінде көркемдікке, әсемдікке, сезімталдыққа баулитын кең ауқымды үдеріс. Ол терең зерттеуді және жүйелі меңгеруді талап етеді. Эстетикалық тәрбие мәселелері әртүрлі ғалымдардың еңбектерінде қарастырылғанымен, көп жағдайда оның нақты әдіс-тәсілдері толық көрсетіле бермейді. Сондықтан бұл бағыттағы практикалық жолдарды жан-жақты нақтылау қажет.
Әдеби-ғылыми ізденіс бағыты
Эстетикалық тәрбие, ұлттық мәдени мұра, қолөнер және ұлттық тәлім-тәрбие дәстүрлерін оқу-тәрбие үдерісіне енгізу мәселелері көптеген зерттеулерде қозғалған. Бұл еңбектер педагогтің ұлттық құндылықтарды сабақ мазмұнымен байланыстыра қолдануына теориялық негіз болады.
Неліктен эстетикалық тәрбиені ерте бастау керек?
Оқушы эстетикалық тұрғыдан дамып, жетілуі үшін тәрбиені мүмкіндігінше ерте — балалық шақтан бастау қажет. Себебі балалық сезім — саналы өмірдің іргетасы. Өнер арқылы бала өзінің көңіл күйін тереңірек ұғынып, айқын ойлауға, нәзік сезінуге үйренеді. Өнердің игілікті әсері адамның рухани қалыптасуына ықпал етіп, жеке өмірде де, қоғамдық ортада да кездесетін мәселелерді түсінуге және шешім табуға көмектеседі.
Жазушы, ақын, суретші, композитор еңбектеріндегі сұлулықты танып-білу бастауыш мектеп оқушысының рухани қорын байытып, мәдени мұраларды терең түсінуге тәрбиелейді.
Эстетикалық тәрбие ұғымы және бейнелеу өнерінің түрлері
Эстетикалық тәрбие — музыка, сурет, кескіндеме, мүсін, қолөнер арқылы оқушылардың көркемдік танымын және сезім мәдениетін тәрбиелеу. Бейнелеу өнерінің негізгі түрлері — графика, кескіндеме, мүсін, сәулет өнері, сәндік-қолданбалы өнер — барлығы эстетикалық тәрбиенің берік негізін құрайды.
Өнер туындыларын түсініп қабылдау, образдық мазмұнын сезіну, өнер тілін меңгеру оқушының эстетикалық талғамын дамытады. Қоршаған ортамен таныстыру арқылы талғамды қалыптастыру бейнелеу өнері сабақтарының әртүрлі тақырыптары мен тапсырмаларында жүзеге асырылады.
Табиғат — әсемдіктің қайнар көзі
Әсемдіктің таптырмас бұлағының бірі — табиғат. Ол эстетикалық сезімнің, байқампаздықтың, қиялдың дамуына зор ықпал етеді. Түрлі түстер, жарық пен көлеңке, кеңістік үйлесімі балаларды әсерленгіштікке, талғампаздыққа тәрбиелейді. Табиғатқа серуен кезінде баланың көріністі эстетикалық тұрғыда қабылдауы күшейіп, рухани серпіліс пен сүйсіну сезімі пайда болады, ойы мен қиялы дамиды.
Серуен кезіндегі тапсырмалар
- Затқа қарап сурет салу, пішін мен пропорцияны байқау.
- Ұнаған көріністерді фотоға түсіру немесе шағын эскиз жасау.
- Түс үйлесімін бақылап, табиғи палитра құрастыру.
Экологиямен байланысы
Эстетикалық тәрбие экологиялық тәрбиемен тығыз байланысты. Табиғатты қорғауға қатысу (күнделік жүргізу, табиғат бұрышы, оқу-тәжірибе алаңы, жануарларды қорғау, мектеп ауласын көгалдандыру) табиғаттың эстетикалық ықпалын арттырып, қоршаған ортаға жауапкершілік қалыптастырады.
Оқушылардың эстетикалық талғамын бекіту үшін сабақ барысында табиғат көріністері суреттелген көркем шығармаларды көбірек қолданған тиімді. Мысалы, Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасы, Абайдың табиғат лирикасы, Ілияс Жансүгіровтың Жетісу көріністері — табиғат сұлулығын сезіндіруге ықпал ететін құнды материалдар.
Ұлттық өнер мен дәстүрді сабақта қолдану
Қазақ халқы ерте заманнан-ақ сұлулық пен әсемдікті талғай да, талдай да білген. Халық шеберлерінің ою-өрнек, қолөнер, сәндік-қолданбалы өнер салаларындағы тәжірибесі — бастауыш мектептегі эстетикалық тәрбиенің мазмұнын байытатын қуатты ресурс.
Сондықтан қолөнерден туған бұйымдарды тек мұражайлар мен көрмелерде сақтаумен шектелмей, күнделікті сабақта көрнекілік және шығармашылық тапсырма ретінде кеңінен қолдану қажет. Бұл тәсіл ұлттық дәстүрге құрметті күшейтіп, эстетикалық қабылдауды тереңдетеді.
Сурет салуды үйретудегі практикалық мазмұн
Бейнелеу өнері ежелден бар және барлық дәуірде дамып келе жатқан өнер. Ол кескіндеме, графика, мүсін, сәулет өнері және сәндік-қолданбалы өнер сияқты түрлерге бөлінеді. Оқыту әдістемесінде натюрморттың орны ерекше: ол қозғалмайтындықтан, оқушыға асықпай бақылап, қол икемділігін дамытуға, сурет техникасын меңгеруге мүмкіндік береді.
Ал жануарларды бейнелеу жаңа үйреніп жүрген оқушыға күрделірек, өйткені жануарлар үнемі қозғалыста болады. Сондықтан тапсырмалардың күрделілігін біртіндеп арттыру — нәтижелі оқытудың шарты.
Педагогтің тілдік-эмоциялық ықпалы
Тапсырманы түсіндіру кезінде бейнеленетін объектінің эстетикалық мазмұнын нақты ашу маңызды. Мұғалім құбылыстағы немесе заттағы әсемдікті әсерлі тілмен, сезіммен жеткізе алғанда ғана бала назарын оятып, ынтасын арттырады. Егер ашық түсті, әсем қойылымды бірсарынды талдап, әсерлі сөз табылмаса, оқушының сезімі қозғалысқа түспей, жұмысқа ықыласы төмендеуі мүмкін.
Қорытынды: эстетикалық талғамды қалыптастыруға бағытталған сабақ құрылымы
Бейнелеу өнері сабағында эстетикалық тәрбие беруде халық дәстүрлері мен ұлттық өнер түрлерін көбірек қолдану қажет. Бастауыш жастағы балаларды халқымыздың өнері, ұлттық ойындар, халық ертегілеріндегі кейіпкерлер бейнесі ерекше қызықтырады. Осы қызығушылықты сабақ мақсатына ұтымды бағыттау оқыту сапасын арттырады.
Нақты іс-әрекеттер
- Жаңа сабақты түсіндіруде көрнекілікті түрлендіріп, сұрақ-жауап және әңгімелесу әдістерін қолдану.
- Сабақты ұлттық әдет-ғұрып үлгілерімен және мәдени контекспен байыту.
- Ұжымдық жұмыс, ойын, бақылау және шығармашылық тапсырмаларды жүйелі үйлестіру.