Оғыз қаған дастанының біздің заманымызға жету жолы, зертелуі туралы қазақша реферат
Оғыз қаған дастанының бізге жетуі
Оғыз қаған жыры XIII–XIV ғасырларда хатқа түскен деп көрсетіледі. Дегенмен, одан да ертерек жазбаға түскен болуы мүмкін деген пікірлер бар.
Бізге жеткен негізгі нұсқалар
- Ұйғыр нұсқасы — кең тараған әрі жиі талданатын мәтіндік негіздердің бірі.
- Араб нұсқасы — дастанның тағы бір негізгі жеткен тармағы.
Қосымша нұсқалар туралы
Бұл екі нұсқадан бөлек те мәтіндік варианттар кездеседі. Алайда олардың негізгі сипаты мен желісі көбіне осы екі ірі нұсқамен сабақтас келеді.
Мәтіннің көшірмелері және ғылыми айналымға түсуі
Түркімен шежіресінің түпнұсқасы толық сақталмаған. Соған қарамастан, бізге жеті көшірме нұсқасы жеткен. Осы көшірмелердің негізінде түрколог А. Н. Кононов мәтінді бір ізге түсіріп, орыс тіліне аударған.
Бастапқы кезең
Дастанды ғылыми тұрғыда зерттеу XIX ғасырдан басталады.
Аудармалар
Алғашқы аудармалардың бірі Диц тарапынан неміс тіліне жасалған. Кейін В. В. Радлов жолма-жол аударма жасап, мәтінге түсіндірмелер берген.
Жанрлық ерекшелік
Ұйғыр нұсқасы тарихи шежіреге қарағанда көркем шығармаға жақынырақ сипатталады.
Шығарманың шығу тегі туралы пікірлер
Кейбір зерттеушілер дастанның түп-төркінін қазақ сахарасымен байланыстырады. Мәселен, В. В. Бартольд, А. М. Щербак, сондай-ақ Ф. Р. Фелльо сияқты ғалымдар оны қазақ даласында туған шығарма деп есептейтін пікір білдірген.