Мемлекет кірістерінің мәні
Мазмұны
Бөлімдер
- Кіріспе 3
- 1. Мемлекет кірістерінің мәні —
- 1.1 Мемлекет кірістерінің құрамы 5
- 1.2 Мемлекет кірістерінің сыныптамасы 9
- 2. Салық жүйесінің мәні мен маңызы —
- 2.1 Салықтың түсінігі, ерекшеліктері және элементтері 11
- 2.2 Салық жүйесінің түсінігі және құрылу принциптері 15
- 2.3 Қазақстан Республикасының салық жүйесінің даму кезеңдері 20
- 3. Акциз салығын Қазақстан Республикасында төлеудің ерекшеліктері —
- 3.1 Акциздің құрылу негізі 24
- 3.2 Акциз салығын алуды жетілдіру жолдары 27
- Қорытынды 33
- Қолданылған әдебиеттер 35
Қысқаша сипаттама
Бұл материал мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарының экономикалық мәнін, кірістердің негізгі көздерін және Қазақстан Республикасының Бюджет кодексінде айқындалған бюджет құрылымын түсіндіреді. Мәтін курстық жұмыс форматына негізделген (көлемі: 35 бет).
Кіріспе
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын қалыптастыру және пайдалану үдерісі бюджет арқылы жүзеге асады. Бюджеттің жұмыс істеуі ерекше экономикалық нысандар — кірістер мен шығыстар арқылы көрінеді. Олар құндық бөліністің дербес көздерін білдіреді.
Кірістер мен шығыстардың қоғамдық арналымы
- Кірістер мемлекетті қажетті ақша қаражатымен қамтамасыз етеді.
- Шығыстар орталықтандырылған ресурстарды жалпы мемлекеттік қажеттіліктерге сәйкес бөледі.
Бюджеттің түсімдері мына құрамдастардан тұрады: кірістер, бюджеттік кредиттерді өтеу, мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер, сондай-ақ мемлекеттік қарыздар. Ал бюджет шығыстарының құрамына шығындар, бюджеттік кредиттер, қаржы активтерін сатып алу және қарыздар бойынша негізгі борышты өтеу кіреді.
Кірістер мен шығыстардың құрамы мен құрылымы нақты әлеуметтік-экономикалық және тарихи жағдайларда іске асырылатын мемлекеттік бюджет және салық саясатының бағыттарына тәуелді. Осыған байланысты мемлекет белгілі бір кезеңде кірістерді қалыптастырудың және шығыстарды жұмсаудың ең қолайлы нысандары мен әдістерін қолданады.
Тарихи контекст: КСРО кезеңіндегі бюджет кірістері
Нарықтық қатынастарға көшкенге дейін КСРО-ның мемлекеттік бюджеті кірістерінің негізін мемлекеттік кәсіпорындардың ақша жинақтары құрады. Олар бюджет кірістерінің жалпы сомасының шамамен 90%-ына тең болып, негізінен екі төлемге сүйенді: айналым салығы және пайдадан алынатын төлемдер. Бұл жүйе 1930–1990 жылдар аралығында қолданылды.
1980-жылдары өндірістік қорлар, еңбек ресурстары және басқа факторлар үшін ақы түріндегі нормативті төлемдер енгізілгенімен, қолданыстағы төлемдер жүйесінің мәнін түбегейлі өзгертпеді және көбіне жекелеген кәсіпорындардың жеке нәтижелеріне бағытталды.
Тәжірибеде кірістердің негізгі көзі — салықтар немесе оларға балама төлемдер. Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті кірістерінің құрамы мен құрылымы салық төлемдерінің қолданыстағы жүйесімен, сондай-ақ салыстырмалы түрде тұрақсыз сипаттағы салықтық емес түсімдермен айқындалады.
Бюджет кодексі бойынша бюджет құрылымы
Бюджет кодексіне сәйкес бюджет құрылымы төмендегі бөлімдерден тұрады. Бұл құрылым бюджетті бекіту және бюджет атқарылуы туралы есепті қалыптастыру кезінде негізге алынады.
1) Кірістер
- Салықтық түсімдер
- Салықтық емес түсімдер
- Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер
- Ресми трансферттер түсімдері
2) Шығындар
Мемлекеттік міндеттер мен функцияларды орындауға бағытталатын шығыстар.
3) Операциялық сальдо
Кірістер мен шығындардың айырмасымен сипатталатын көрсеткіш.
4) Таза бюджеттік кредит беру
- Бюджеттік кредиттер
- Бюджеттік кредиттерді өтеу
5) Қаржы активтерімен операциялар бойынша сальдо
- Қаржы активтерін сатып алу
- Мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер
6) Бюджет тапшылығы (профициті)
Бюджет теңгерімінің нәтижесін білдіретін көрсеткіш.
7) Бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитін пайдалану)
- Қарыздар түсімі
- Қарыздарды өтеу
- Бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы
Бюджет кірістері: анықтамалар және негізгі санаттар
Бюджет кірістері
Бюджет кірістері — бюджетке есептелуге тиіс ақшалай түсімдер: салықтық және өзге міндетті төлемдер, ресми трансферттер, сондай-ақ мемлекетке өтеусіз негізде берілетін, қайтарылмайтын және мемлекеттің қаржы активтерін сатумен байланысты емес түсімдер.
Салықтық емес түсімдер
Салықтық емес түсімдер — бюджетке төленетін міндетті және қайтарылмайтын төлемдер, сондай-ақ ресми трансферттерден бөлек, бюджетке өтеусіз негізде берілетін ақша қаражаттары.
Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер
Бұл санатқа мемлекеттік мекемелерге бекітіліп берілген мемлекеттік мүлікті, мемлекеттік материалдық резерв тауарларын, мемлекет меншігіндегі жер учаскелерін жеке меншікке сатудан немесе оларды тұрақты не уақытша жер пайдалануға беруден, сондай-ақ мемлекетке тиесілі материалдық емес активтерді сатудан түсетін ақша жатады.
Ресми трансферттер түсімдері
Ресми трансферттер түсімдері — бюджет жүйесінің бір деңгейінен екіншісіне, соның ішінде Ұлттық қордан бюджетке түсетін трансферттер.
Маңызды қағида
Мақсатты ресми трансферттерді қоспағанда, бюджет кірістерінің басым бөлігінің алдын ала белгіленген нысаналы мақсаты болмайды.
Қорытындыға өтпелі түйін
Мемлекеттік бюджет кірістерінің құрылымы экономикалық саясаттың басымдықтарына тәуелді қалыптасады: салықтық түсімдер негізгі тірек болса, салықтық емес түсімдер, негізгі капиталды сатудан түсетін қаражат және ресми трансферттер бюджет теңгерімін толықтыратын маңызды арналар ретінде көрінеді.