Келес өзенінің бойында
Сарыағаш ауданы: жалпы мәлімет
Сарыағаш ауданы — облыстың оңтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Аудан 1928 жылы Келес ауданы ретінде құрылған, ал 1939 жылдан бастап Сарыағаш атауын иеленді.
Жер аумағы — 7,7 мың км². Халқы — 226,7 мың адам. Аудандағы 154 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік және 24 ауылдық округке біріктірілген. Әкімшілік орталығы — Сарыағаш қаласы.
Жер бедері, табиғи ресурстар және климат
Жер бедері
Аудан жері негізінен төбелі, қырқалы жазық. Солтүстігінде Белтау жотасы (592 м) орналасқан. Батысында Ызақұдық құмы мен Қауынбай молда жотасы, ал оңтүстігінде Шардара бөгені шектеседі.
Пайдалы қазбалар
- мәрмәр
- құм
- бентонит балшығы
- шипалы минералды су
Климат көрсеткіштері
- Қаңтар орташа
- −2…−3 °C
- Шілде орташа
- 24…28 °C
- Жауын-шашын
- 200–300 мм/жыл
Өзендер, топырақ және тірі табиғат
Су жүйесі
Ауданның батысымен Сырдария ағып өтеді. Оңтүстік-шығыс бөлігінде Келес, Құркелес, Ащысай өзендері бар.
Топырақ
Негізінен сұр топырақ және құмды алқаптар таралған.
Өсімдіктер
Бетеге, жусан, жүзгін, баялыш өседі. Өзен бойында қамыс, бұта аралас ағаштар кездеседі.
Жануарлар
Қасқыр, түлкі, қоян, саршұнақ, күзен, сондай-ақ жылан мен кесірткенің түрлері кездеседі.
Халық және қоныстану
Ұлттық құрамы
- Қазақтар 86,9%
- Өзбектер 4,1%
- Тәжіктер 2,7%
- Әзербайжандар 1,2%
- Орыстар 1,1%
- Татарлар 0,9%
Ауданда басқа да ұлт өкілдері тұрады.
Ірі елді мекендер
Қалған елді мекендер (толық тізім) — көрсету
Экономика және ауыл шаруашылығы
Аграрлық мамандану
Ауданда мақта, жүзім, көкөніс, астық, жеміс-жидек, бақша дақылдары және картоп өсіріледі. Мал шаруашылығында қаракөл қойы, биязы жүнді қой, сүтті-етті бағыттағы ірі қара, сондай-ақ шошқа өсіру дамыған.
Құрылымдар мен өндіріс
Агроқұрылымдардың ішінде 101 заңды тұлға бар.
Егістік құрылымы және өңірлік үлес
Облыс көлеміндегі өнім үлесі
Сарыағаш — облыста темекі өсіретін бірден-бір аудан.
Мал шаруашылығы көрсеткіштері
- Мүйізді ірі қара — облыс көлемінің 10,4% (оның ішінде сиыр — 12,5%)
- Қой мен ешкі — 13,7%
- Шошқа — 3,7%
- Жылқы — 8,4%
Бұл деректер аудан шаруашылығындағы мал басының шоғырлануын сипаттайды.
Кәсіпорындар, туризм және курорттық әлеует
Шипажайлар мен демалыс орындары
- «Сарыағаш шипажайы» АҚ
- «Арман» демалыс орны
- «Алтын бұлақ-R» демалыс орны
- Балалар шипажайы
Өндірістік бағыттар
- «Alex» ЖШС — Қазақстан–Польша бірлескен кәсіпорны.
- «Демеу», «Әсем-ай», «Курорт-Барс-2030» ЖШС — Сарыағаш шипалы суын құятын кәсіпорындар.
- «Мырзакент» АҚ және «Айша бибі» ӨК — мақта тазарту зауытында мақта талшығын өндіреді.
- «Сенім» ЖШС — тігін және тоқыма бұйымдарын шығарады.
Жүзім шаруашылығы және шарап өндірісі
Жүзім шаруашылығын дамыту мақсатында «Жүзім» бағдарламасы әзірленген. Бұл бағытта «Қабыланбек» шарап өндіру компаниясы, «Дербісек-Бахус» ЖШС, «Назико» ЖШС, «Ақжол» АҚ-ның шарап зауыттары және жүзімді өңдейтін 6 цех жұмыс істейді.
Энергетика, білім, мәдениет және денсаулық сақтау
Энергетика
Келес өзені бойында «Келес» ӨК-нің су электр станциясы электр энергиясын өндіреді.
Білім беру
Жалпы білім беретін 137 мектеп бар: 94 орта, 15 орталау, 28 бастауыш. Сондай-ақ 2 спорт және музыка мектебі жұмыс істейді.
Мәдениет
290 мәдениет орталығы және 36 кітапхана халыққа қызмет көрсетеді.
Денсаулық сақтау
2 емхана, 4 аурухана, 24 отбасылық дәрігерлік амбулатория, 104 фельдшерлік-акушерлік пункт және туберкулезге қарсы диспансер жұмыс істейді.
Көлік, логистика және шекара
Өзбекстанмен шекаралас Жібек жолы ауылында кеден бекеті орналасқан.
Автомобиль жолы
Шымкент–Термез халықаралық автомобиль магистралі аудан аумағынан өтеді.
Темір жол
Орынбор–Ташкент темір жолы аудан арқылы өтеді.