Өтпелі экономика үшін нарықтың инфрақұрылымының дамымағандығы тән, бұл шағын кәсіпкерліктің дамуын тежейді
Өтпелі экономикаға нарық инфрақұрылымының жеткіліксіз дамуы тән. Бұл жағдай шағын кәсіпкерліктің өсуін тежеп, әсіресе өндірістік секторда жаңа бастамалардың кеңеюін қиындатады.
Тежегіш факторлар
- 1998 жылға дейінгі өндірістің құлдырауы бизнес белсенділігін әлсіретіп, инвестициялық тәуекелді арттырды.
- Инфляция және бағаның өсуі тұрғындардың номиналды табыстарының өсуінен айқын басым болды, соның салдарынан сұраныс пен жоспарлау тұрақсызданды.
- Өндірістік саладағы шағын бизнестің маңыздылығы толық бағаланбады, бұл кәсіпкерлікті жүйелі қолдаудың баяулауына әкелді.
Негізгі ой
Нарық инфрақұрылымы дамымайынша және өндірістегі шағын бизнестің рөлі мойындалмайынша, экономиканы әртараптандыру мен тұрақты өсімге қол жеткізу күрделене түседі.
Еркін бәсеке, қолжетімді қаржыландыру және институционалдық қолдау — өтпелі кезеңдегі ең маңызды тіректер.
Халықаралық тәжірибе: көзқарастың өзгеруі
1970–1980 жылдары дамыған елдердегі кәсіпкерлік бум шағын бизнеске қатысты бұрынғы пікірлерді қайта қарауға мәжбүр етті. Бұрын «шағын кәсіпорындар өміршең емес, сондықтан олар жойылуы немесе ірі компаниялардың маңында ғана құрылуы тиіс» деген ұстаным кең тараған еді.
Сандық дәлел
Нақты көрсеткіштер бойынша 1990–2000 жылдары шағын кәсіпорындардың саны екі есеге артты.
Дәстүрлі салалар
Сауда және қызмет көрсету салаларында шағын кәсіпорындар санының өсуі айқын байқалды.
Прогрессивті бағыттар
Электроника, биотехнология және ақпараттық қызметтер сияқты салаларда шағын кәсіпорындар елеулі рөл атқарды.
Өтпелі экономикада шағын кәсіпкерлікті дамытуға қажетті жағдайлар
-
Бағдарламалық негіз
Еркін бәсекені қалыптастырудың іргетасы ретінде шағын кәсіпкерлікті дамытудың кешенді, ғылыми негізделген мемлекеттік бағдарламаларын әзірлеу.
-
Қаржы базасы және жеңілдіктер
Дамуды жеделдету үшін қаржылық инфрақұрылымды құру: жеңілдетілген несиелер, жеңілдетілген салықтар, қайтарымсыз қолдау төлемдері.
-
Ғылыми-техникалық басымдық
Бағдарламада ғылыми-техникалық прогрестің басым бағыттарында шағын кәсіпкерліктің орны нақты айқындалуы тиіс.
-
Аймақтық қолдау орталықтары
Елдің әртүрлі өңірлерінде шағын кәсіпорындарды ұйымдастыру мен сүйемелдейтін арнайы орталықтардың рөлін күшейту.
-
Ірі және шағын бизнес ынтымақтастығы
Ірі кәсіпорындардың ресурстарын (инфрақұрылым, логистика, өткізу арналары, тәжірибе) тарту арқылы, әсіресе сауда мен қызмет көрсету салаларында, шағын бизнесті дамытуға бағытталған тұрақты ынтымақтастық жүйесін қалыптастыру.
Қазақстандағы мемлекеттік қолдау және нәтижелер
1997 жылғы қаулының рөлі
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті дамытуда Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылғы 6 наурыздағы «Шағын кәсіпкерліктің дамуын жандандыру және мемлекеттік қолдауды күшейту жөніндегі шаралар туралы» қаулысының маңызы зор болды. Бұл құжат мазмұны жағынан өтпелі экономика жағдайындағы шағын кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік бағдарламасы ретінде қарастырылды.
Көрсеткіштер (2001 жыл басы)
- Тіркелген субъектілер
- 348 мың
- Жұмыспен қамтуды ұлғайту мақсаты
- 500 мың
- Жұмыс істейтіндердің үлесі
- 40%
Қорытынды
Шағын кәсіпкерліктің тұрақты дамуы үшін инфрақұрылымды күшейту, қаржылық қолжетімділікті кеңейту және ғылыми-техникалық басымдықтармен байланысты саясат жүргізу шешуші мәнге ие. Бұл бағыттар өндірістік сектордағы шағын бизнестің әлеуетін толық іске асырып, экономиканың орнықты өсуіне негіз болады.