Ауызша есептеуге үйрету тәсілдері туралы қазақша реферат
Бастауыш сынып математикасы • әдістемелік реферат
Бастауыш сынып математикасын оқыту үдерісінде есеп шығара білу шеберлігін қалыптастыру, жетілдіру және дамыту — мұғалім жұмысының өзегі. Төменде ауызша есептеуге үйретудің, оқушының дербестігін арттырудың және көрнекілік пен дидактикалық құралдарды тиімді қолданудың негізгі қағидалары жүйеленіп берілді.
Есеп шығаруға үйретудің шешуші бағыттары
Есеп шығаруға үйрету — математиканы оқытудағы ең күрделі міндеттердің бірі. Бұл үдеріс баланың жас ерекшелігі мен психологиялық мүмкіндіктеріне сәйкес салыстыру, жан-жақты талдау, қарама-қарсы қою, жалпылау, түрлендіру, зерттеу, түрлі категорияларға біріктіру, қорытындылау және абстракциялау сияқты ойлау әрекеттерін меңгеруді талап етеді. Алайда бұл қабілеттер барлық оқушыда бірдей деңгейде бір мезетте қалыптаса бермейді.
1) Күрделілік табиғаты
Бір есептің өзінде бірнеше ойлау амалдары қатар жүреді: талдау, жоспарлау, тексеру, қорытындылау. Бұл — жүйелі қолдауды қажет ететін дағды.
2) Жеке айырмашылық
Оқушылардың қабілеті, қарқыны, тәжірибесі әртүрлі. Сондықтан «бәрі бірдей үйренеді» деп күту нәтижені төмендетеді.
3) Ерте бастау
Есеп шығаруға үйрету алғашқы сабақтардан басталып, сынып жоғарылаған сайын біртіндеп тұрақты шеберлікке айналады.
Ауызша есептеу: тиімділік пен ойлау икемі
Ауызша есептеуге үйрету бастауыш сыныптан басталады және уақытты үнемдеудің тиімді жолы саналады. Бір мысалдың нәтижесін бірнеше тәсілмен есептегенде түсіндіру, аралық нәтижелерді шығару және ақтық нәтижені негіздеу ауызша орындалады — бұл жазуға кететін уақытты қысқартады әрі оқушының ойлау жылдамдығын арттырады.
Сабақта қалыптастырылатын негізгі дағдылар
- Амалдарды орындау жолын алдын ала ойша жоспарлау.
- Әртүрлі тәсілдердің ішінен ең тиімдісін таңдауға үйрену.
- Нәтижені тексеру және өз ойын дәлелді жеткізу.
Сонымен қатар ауызша есептеу дағдыларын тексерудің қолайлы тәсілдерінің бірі — арифметикалық диктант. Диктанттан кейінгі тексеруді ауызша ұйымдастыру оқушының қателігін бірден талдауға және дұрыс тәсілді бекітуге мүмкіндік береді.
Өзіндік жұмысты ұйымдастыру: дербестікке бастайтын жүйе
Бастауышта математика тек білім беріп қана қоймайды — оқушының логикалық ойлауын дамытады. Ойлаудың нақтылығы мен тереңдігін арттыру үшін оқушының белсенді іс-әрекетімен қатар өз бетінше жұмысын дұрыс ұйымдастыру қажет.
Ынта мен дербестік байланысы
Пәнге қызығушылық пен өз бетінше ойлай білу өзара тығыз байланысты. Сабақ қызықты әрі түсінікті өткенде оқушы белсенділігі артып, дербес жұмысқа ынтасы күшейеді — бұл өз кезегінде пәнге құлшынысты өсіреді.
Оқулықпен жұмыс — негізгі тірек
Білімнің маңызды көзі — кітап, оның ішінде оқулық. Оқушыны оқулықпен жүйелі жұмыс істеуге үйрету — мұғалімнің басты міндеттерінің бірі. Оқулықтағы жаттығулар, есептер, практикалық тапсырмалар мен суреттер оқу әрекетін жоспарлауға көмектеседі.
Өзіндік жұмысқа қойылатын негізгі талаптар
- 1 Әр жұмыстың нақты мақсаты болуы және орындалу тәртібі түсінікті болуы керек.
- 2 Танымдық қабілет пен шығармашылық ойлауды дамытуға жағдай жасауы тиіс.
- 3 Мазмұны оқушының қызығушылығын оятып, соңына дейін ынтасын сақтауы қажет.
- 4 Еңбек дағдылары мен әдістерін біртіндеп меңгертетіндей болып құрылуы керек.
Құралдар
Үлестірмелі материал, баспа дәптерлері, карточкалар, кестелер.
Тапсырма беру
Тақтада, «қалталы полотнода», немесе әр оқушыға жеке, деңгейлеп.
Кері байланыс
Мұғалім тексеріп, бағалап, жақсы үлгіні көрсетіп, қате түзетуге бағыттайды.
Н.К. Крупская өздігінен жұмыс істеуге үйретудің ерекше қажет екенін атап көрсеткен: ғылым мен техниканың дамуы адамнан жаңа мәселелерді ойланып шешуді, үздіксіз үйреніп, білімін толықтырып отыруды талап етеді.
Өзіндік жұмыстар карточкалар арқылы, қысқа мерзімді (5–10 минуттық) өздік бақылау арқылы, тоқсандық бақылаулар арқылы, есептер шығарту және кестелер толтыру сияқты әрекеттер арқылы жүзеге асады. Бұл жұмыстар оқушының танымдық белсенділігін, сабаққа қызығушылығын және ешкімнің көмегінсіз дербес жұмыс істеу қабілетін дамытады.
Көрнекілік принципі: түсінуді жеңілдететін көпір
Математика сабағында білім берудің негізгі принциптері өзара байланыста іске асады: саналылық, көрнекілік, жүйелілік, беріктік, шамаға лайықтылық және басқа да қағидалар. Бастауышта көрнекілік принципінің рөлі ерекше. Дегенмен көрнекі оқытуды тек құрал көрсетумен шектеуге болмайды: оның мәні — оқушының бақылауына сүйеніп, түсінікті нақтылау және ой қорытындысын өздігінен жасатуға бағыттау.
Теориялық негіз
Көрнекілік принципін теориялық тұрғыдан алғаш негіздеген — Я.А. Коменский. Ал К.Д. Ушинский көрнекіліктің психологиялық қырын тереңдетіп, қабылдауға көру ғана емес, бірнеше сезім мүшесі қатар қатысқанда білімнің берік сақталатынын көрсеткен.
Көпарналы қабылдау
Сабақта көру, есту, айту, жазу сияқты әрекеттерді үйлестіру есте сақтауды күшейтеді. Мұғалімнің мақсаты — оқушының материалды тек көріп қана қоймай, оны айтып, жазып, әрекет арқылы бекітуіне жағдай жасау.
Көрнекі құралдардың оқу үдерісіндегі рөлі
Заттық-бейнелік көрнекілік
Суреттер, фотосуреттер, диафильмдер, киноүзінділер, табиғи объектілер — ұғым мен түсінікті сезімдік қабылдауға сүйеніп қалыптастырады.
Таңбалы (схемалық) көрнекілік
Сызбалар, схемалар, модельдер — күрделі байланыстарды ықшамдап көрсетіп, жалпылауға және құрылымды түсінуге көмектеседі.
Маңызды ескерту
Көрнекілікті ретсіз және шамадан тыс қолдану оның тиімділігін төмендетеді: оқушының зейіні шашырап, қызығушылығы бәсеңдеуі мүмкін. Сондықтан құралды мақсатқа сай, қажетті мөлшерде және әртүрлі тәсілмен үйлестіріп қолданған дұрыс.
Арифметиканы оқытудың алғашқы күнінен бастап көрнекі құралдар жүйелі қолданылады: сан ұғымын меңгеруде сурет, зат, жағдай арқылы көрсету баланың «амал идеясын» түсінуіне көмектеседі. Мысалы, екі мысыққа үшінші мысықтың қосылғанын көргенде, бала «2+1» әрекетіне табиғи түрде келеді.
Дидактикалық материалдар мен ойын: сабақтың қозғалтқышы
Оқыту үдерісінде оқулықтар, көрнекі құралдар және техникалық құралдар өзара байланыста қолданылғанда нәтиже күшейеді. Солардың ішінде әр сыныпқа арналып шығарылатын дидактикалық материалдар ерекше орын алады: олар жаттығуларды жоспарлауға, топтық және жеке-дара жұмысты ұйымдастыруға, үлгерімі әртүрлі оқушылармен мақсатты жұмыс жүргізуге көмектеседі.
Жеке қолдау
Үлгерімі төмен оқушымен нақты қиындықты анықтап жұмыс істеуге, ал алғыр оқушыға кеңейтілген тапсырма беруге мүмкіндік жасайды.
Бақылау мен бағалау
Бақылау жұмысын ұйымдастыруды жеңілдетіп, оқу мақсаттарына сай өлшемді тексеруге жағдай жасайды.
Ойын арқылы бекіту
Дидактикалық ойындар оқушының қызығушылығы мен белсенділігін арттырып, тақырыпты берік меңгеруге ықпал етеді.
Сабақта оқушылар ойын үстінде де ойлау, өлшеу, есептеу, табу, зерттеу әрекеттерімен шұғылданады. Осы дағдыларды ұштап, жүйелі жетілдіру — мұғалімнің кәсіби міндеті. Математика — ұлы ғылым, ал сапалы білім беру нәтижесі көп жағдайда мұғалімнің әдісті дұрыс таңдап, әр сабақта мақсатқа сай жұмыс түрлерін тұрақты қолдануына байланысты.
Қорытынды
Бастауыш сыныпта математикадан білім деңгейін арттырудың негізгі жолдары ретінде: ауызша есептеуге үйрету, өзіндік жұмыс машықтарын қалыптастыру, көрнекі құралдарды жүйелі пайдалану және дидактикалық материалдарды орынды қолдану ерекше мәнге ие.
Осы тәсілдердің бәрін оқушы санасына дәл жеткізу мұғалімнің кәсіби шеберлігі мен іскерлігіне тікелей байланысты. Оқушыларға математика негіздерін берік меңгертіп, оны басқа ғылым салаларымен ұштастыру — ұстаздың басты міндеті екенін әрдайым есте ұстаған жөн.