Алатын жалақысы
Еңбек және оның төлем есебі
Шаруашылық үдерістері әдетте жабдықтау, өндіру және сату кезеңдерінен тұрады. Өнім өндіру үшін еңбек заттары, еңбек құралдары және жұмыс күші қажет. Осыған байланысты еңбекке ақы төлеу және оны есептеу тәртібі ұйымның қаржылық тәртібінің маңызды бөлігі болып табылады.
Еңбекақының негізгі түрлері
Жұмысшылар мен қызметкерлерге есептелетін еңбекақы негізгі және қосымша болып екіге бөлінеді.
Негізгі еңбекақы
Нақты жұмыс істеген уақытына, атқарған қызметіне және орындалған жұмысына төленеді.
- Мерзімді және кесімді еңбекақы
- Сыйлықтар мен сыйақылар
- Үстеме сыйлықақылар
Қосымша еңбекақы
Еңбек заңнамасына сәйкес белгіленген жағдайларда қызметкердің жұмыс істемеген, қызмет атқармаған уақытына төленетін төлемдер жатады.
Жұмыс беруші еңбек және ұжымдық келісімшартқа, сондай-ақ заң талаптарына сәйкес жұмыстың көлемі, сапасы және күрделілігін ескере отырып, қызметкерге еңбекақы төлеуге міндетті.
Еңбекақыны белгілеу және есептеу тәртібі
Еңбекақы төлеу шарттары жеке еңбек келісімшартында міндетті түрде көрсетіледі. Еңбекақы мөлшерін жұмыс беруші белгілейді, алайда ол заңмен бекітілген ең төменгі жалақыдан кем болмауы тиіс.
Есептеу әр ұйым бекіткен штаттық кесте, еңбекақы төлеу жүйесі мен нысаны және жұмыс уақыты табелі негізінде жүргізіледі.
Қызметкерді жұмысқа қабылдау, жұмыстан босату немесе іссапарға жіберу үшін ұйым басшысының бұйрығы қажет.
Ұсталымдар және аударымдар
Қызметкерден ұсталады
- Міндетті зейнетақы жарнасы: 10%
- Жеке табыс салығы (ЖТС): белгіленген тәртіппен есептеледі
- Қажет болған жағдайда: несие ұсталымдары және өзге міндеттемелер
Ұйым есептейді және төлейді
- Әлеуметтік салық
- Әлеуметтік қамсыздандыру жарналары
Төлеу ведомосы және кассалық тәртіп
Міндетті ұсталымдар ұсталғаннан кейін еңбекақы төлем ведомосы бойынша төленеді. Төлем уақыты көрсетілген ведомосты ұйым басшысы бекітеді. Ведомость жабылған кезде кассир немесе бухгалтер төленбей қалған сомаларды тексеріп, тиісті белгі соғады. Ведомость бойынша төленген сома кассалық шығыс ордеріндегі және кассалық кітаптағы сомамен сәйкес келуі тиіс.
Бухгалтерлік есеп: шоттар және регистрлер
Еңбекақы бойынша есеп айырысу 3350 “Еңбекақы бойынша қысқа мерзімді кредиторлық берешек” шоттар тобында жүргізіледі.
Еңбекақыны есептеп, рәсімдеуге арналған негізгі регистр — есептеу ведомосы. Бұл аналитикалық регистр әр қызметкердің табель нөмірі, санаты, еңбекақы түрлері және ұсталымдар бойынша жеке жүргізіледі.
Еңбекақы жүйесінде негізінен екі нысан қолданылады: уақытқа қарай және өнім көлеміне (кесімді) қарай төлеу.
Колледж тәжірибесі: төлеу тәртібі және ынталандыру
Колледжде қызметкерлерге еңбекақы төлеу кезінде сапалы әрі уақтылы орындалған жұмысты ынталандыру мақсатында сыйақы беру тәжірибесі қолданылады. Сонымен бірге жыл қорытындысы бойынша материалдық көтермелеу төлеу шарттары қарастырылуы мүмкін. Мұндай төлемдер ұжымдық келісімшартта және жұмыс берушінің актілерінде бекітіледі.
Еңбек заңнамасына сәйкес және ұжымдық келісімшарт негізінде колледж қызметкерлеріне жалақы айына кемінде бір рет төленуі тиіс.
Колледжде бухгалтер еңбекақыны есептеп, міндетті ұсталымдарды ұстайды да, жалақыны банк арқылы қызметкерлердің жеке карт-шоттарына аударады. Аударылған қаражат, әдетте, қысқа уақыт ішінде карточкаларға түседі.
Колледжде еңбекақы көбіне негізгі және мерзімді жүйе бойынша есептеледі, себебі оқу орнында сағаттық жүктемемен жұмыс істейтін оқытушылар да бар.
Есептеу мысалдары
Төмендегі мысалдарда міндетті зейнетақы жарнасы (10%) және жеке табыс салығы есептеу логикасы көрсетілген (формулалар мәтіндегі берілген тәртіппен келтірілді).
Мысал 1 — Мұғалім А (айлық жалақы)
Ақпан: 20 жұмыс күні
Берілгені
- Айлық жалақы
- 65 000 тг
Ұсталымдар
- МЗЖ (10%)
- 6 500 тг
- ЖТС
- 4 250,1 тг
Формула (мәтіндегі нұсқа):
ЖТС = (жалақы − МЗЖ − ең төменгі жалақы) × 10%
Есептеу:
(65 000 − 6 500 − 15 999) × 10% = 4 250,1
Нәтиже
- Қолға берілетін жалақы
- 54 249,9 тг
- Әлеуметтік есептеулер (11%)
- 6 435 тг
- Әлеуметтік жарна (5%)
- 321,75 тг
- Әлеуметтік салық
- 6 113,25 тг
| Дт | Кт | Сома (тг) |
|---|---|---|
| 8113 | 3350 | 65 000 |
| 3350 | 3120 | 4 250,1 |
| 3350 | 3220 | 6 500 |
| 3350 | 1010, 1030 | 54 249,9 |
| 8113 | 3150 | 6 113,25 |
| 8113 | 3210 | 321,75 |
Мысал 2 — Мұғалім Б (сағаттық ставка)
Ақпан: 48 сағат
Берілгені
- 1 сағаттық ставка
- 463 тг
- Жұмыс сағаты
- 48
- Есептелген жалақы
- 22 224 тг
Есептеу:
463 × 48 = 22 224
Ұсталымдар
- МЗЖ (10%)
- 2 222,4 тг
- ЖТС
- 400,26 тг
Есептеу:
(22 224 − 2 222,4 − 15 999) × 10% = 400,26
Нәтиже
- Қолға берілетін жалақы
- 19 601,34 тг
- Әлеуметтік есептеулер (11%)
- 2 200,176 тг
- Әлеуметтік жарна (5%)
- 110,0088 тг
- Әлеуметтік салық
- 2 090,1672 тг
| Дт | Кт | Сома (тг) |
|---|---|---|
| 8113 | 3350 | 22 224 |
| 3350 | 3120 | 400,26 |
| 3350 | 3220 | 2 222,4 |
| 3350 | 1030 | 19 601,34 |
| 8113 | 3150 | 2 090,1672 |
| 8113 | 3210 | 110,0088 |
Шаруашылық операцияларының типтік жазбалары
Төменде еңбекақыға қатысты жиі кездесетін операциялар бойынша қысқаша корреспонденциялар берілген.
| Операция мазмұны | Дебет | Кредит |
|---|---|---|
| Қызметкерге кассадан жалақы берілді | 3350 | 1010 |
| Жеке табыс салығын ұстау (10%) | 3350 | 3120 |
| Жеке табыс салығы бюджетке аударылды | 3120 | 1030 |
| Міндетті зейнетақы жарналары (10%) ұсталды | 3350 | 3220 |
| Еңбекақыдан несие сомасы ұсталды | 3350 | 1252 |
| Мекеме кассасынан алынған несие | 1252 | 1010 |
| Еңбекақы есептеу (шығыстарға жатқызу) | 7210, 8113 | 3350 |
| Еңбекақы сомасы қызметкерлердің карт-шотына аударылды | 1040 | 1030 |
Қорытынды
Еңбекақыны дұрыс ұйымдастыру — еңбек заңнамасын сақтау, қызметкердің табысын әділ айқындау және ұйымның есептік тәртібін қамтамасыз етудің негізгі шарты. Есептеу табель, штаттық кесте және келісімшарттарға сүйеніп жүргізіледі, ал төлемдер міндетті ұсталымдар мен аударымдарды ескере отырып рәсімделеді.