Мектеп жасына дейінгі балаларды еңбекке тәрбиелеудің маңызы
Кіріспе
Еңбек тәрбиесі — баланың тұлға болып қалыптасуындағы негізгі тетіктердің бірі.
Адамның адам болып қалыптасуының маңызды құралы — еңбек. Еңбектің нәтижесі әрбір адамның еңбекке саналы әрі шығармашылық көзқарасына тікелей байланысты. Сондықтан бүгінгі қоғамның өзекті қажеттілігі — жас ұрпақтың бойында еңбекке ынтаны тәрбиелеу және болашақ еңбек жолын дұрыс таңдауға баулу.
Тәрбие тек ақылды дамытып, белгілі бір мағлұмат берумен шектелмеуі тиіс. Ол саналы еңбекке деген ынтаны күшейтуі керек — онсыз адамның өмірі толыққанды әрі бақытты бола алмайды.
Кейбір жағдайларда, әсіресе балалық және жастық шақта алған әсерлердің салдарынан, еңбекке деген қызығушылық күшеюі де, бәсеңдеуі де мүмкін. Сол себепті мектепке дейінгі кезеңде баланы ұқыптылықпен еңбекке баулу, еңбекке деген дұрыс ынта-ықыласын қалыптастыру аса маңызды.
Мектепке дейінгі жас — негізінен ойын кезеңі болғандықтан, еңбектің бала өміріндегі үлесі бастапқыда шағын болады. Дегенмен еңбек әрекетінің қарапайым элементтері біртіндеп көрініс тауып, уақыт өте еңбек ойыннан бөлініп, өз алдына дербес сипатқа ие болады.
I. Негізгі бөлім
1.1. Мектеп жасына дейінгі балаларды еңбекке тәрбиелеудің маңызы
Н. К. Крупская мен А. С. Макаренко баланың мінез-құлқындағы еңбекке бағыт алу мектепке дейін-ақ, ең алдымен отбасы мен балабақшада қалыптасуы тиіс деп есептеген. Дұрыс ұйымдастырылған еңбек тәрбиесі арқылы бала өз әрекетін жоспарлап, реттеп үйренеді, қоршаған орта туралы алғашқы мағлұматтарды алады және айналасындағы құбылыстарға қызығушылықпен қарайды.
Тұлғалық нәтиже
Еңбек баланы жауапкершілікке, ұқыптылыққа, бастаған істі аяқтауға және ортақ іске үлес қосуға үйретеді.
Дамытушылық нәтиже
Еңбек көру, есту, сипап-сезу, иіс және дәм сияқты анализаторлардың дамуына ықпал етеді.
Қазіргі физиология ғылымы еңбек әрекеті барысында баланың ағзасында жүретін дамудың ішкі механизмдерін ашып, дене мен психикалық дамудың бірлігін дәлелдейді. Бұлшықет қимылының тыныс алу мен жүрек жұмысына әсері, сондай-ақ оның ақыл-ой дамуына ықпалы ғылыми тұрғыда негізделген.
Адамгершілік тәрбиесімен байланысы
Мектепке дейінгі балалардың еңбек қызметін ұйымдастыруда адамгершілік тәрбиесінің міндеттерін шешуге ерекше мән беріледі. Педагог балаларға атқарып жатқан ісінің ұжым үшін маңызды екенін түсіндіреді, жұмысты уақытында орындауға және айналасындағыларға қамқор болуға баулиды.
Тәрбиеші кезекшілерге өз көмекшілері ретінде қарап, міндеттерін уақтылы орындағаны үшін алғыс айтып, барлық балаларға кезекшілер еңбегін құрметтеуді үйретеді. Уақыт өте талаптар да күрделене түседі: жұмыстың сапасы, орындалу мерзімі және өзін-өзі ұйымдастыру деңгейі маңызды көрсеткішке айналады.
1.2. Мектеп жасына дейінгі бала еңбегінің өзіндік ерекшеліктері
Ересек топта балалардың ұжымдық еңбегін ұйымдастыруға мол мүмкіндіктер пайда болады. Мысалы: топ бөлмесін немесе аула учаскесін жинау, бақша мен гүлзарды күту, өнім мен тұқым жинау, залды мерекеге арнап көркемдеу және басқа да жұмыстар.
Ұйымдастырудың практикалық жағы
- Учаскедегі ұжымдық еңбек әдетте серуен кезінде ұйымдастырылады.
- Топ бөлмесіндегі жұмыс көбіне күннің екінші жартысында жүргізіледі.
Тәрбиеші балаларға ұсынылатын жұмыстың маңызын түсіндіріп, оларды бірнеше топқа бөледі және әр топқа нақты тапсырма береді. Ұжымдық еңбектің мазмұнын белгілеуде жұмыстың қай түрі балаларға таныс, қай түрі жаңа екенін ескеріп, міндеттерді әділ алмастырып отыруға көңіл бөледі.
Әділ бөлу қағидасы
Мысалы, бір топ құрылыс материалдарын жуады, ал өткен жолы олар текшелерді сүрткен болса, бұл жолы басқа топпен тапсырма алмасады. Осылайша әр бала әрі қызықты жұмысқа қатысып, әрі жаңа дағдыны меңгереді.
Әр топтың ішінде де жұмысты бөлісу маңызды. Мысалы, қуыршақтарды қайта киіндіру мен киімдерін жуу сияқты әрекеттерде кімнің қандай міндет атқаратынын алдын ала келісіп алған дұрыс. Бұл балалардың бір-біріне кедергі жасамай, жұмысты ұйымдасқан түрде аяқтауына көмектеседі. Қажет болған жағдайда тәрбиеші балалардың өзара келісімге келуіне бағыт береді.
II. Эксперименттік бөлім
2.1. Мектеп жасына дейінгі мекемедегі еңбек әрекетінің басқа сабақтармен байланысы
Балабақшадағы еңбек әрекеті оқшау жүргізілмейді: ол тіл дамыту, қоршаған ортамен таныстыру, бейнелеу өнері, математика негіздері және дене тәрбиесі сияқты сабақтармен табиғи түрде байланысады. Еңбек барысында бала сөздік қорын толықтырып, нұсқауды тыңдап орындауды, әрекеттердің ретін сақтауды және нәтижені бағалауды үйренеді.
Осындай кіріктірілген тәсіл балалардың тәжірибесін байытып, білімді өмірлік жағдаятта қолдануға мүмкіндік береді.
2.2. Балабақшаның әр түрлі топтарындағы балалар еңбегінің мазмұны, ұйымдастырылуы және басқару әдістемесі
Әр жас тобының еңбек мүмкіндігі мен дағды деңгейі әртүрлі болғандықтан, еңбек тапсырмалары көлемі, күрделілігі және жауапкершілік мөлшері де соған сай таңдалады. Тәрбиеші еңбек түрін іріктегенде қауіпсіздік, түсініктілік, орындалу уақыты және ұжымдық өзара әрекетке мүмкіндік беру сияқты өлшемдерді ескеруі керек.
Басқарудың негізгі бағыты
Балаларда жеткілікті іскерлік пен ептілікті қалыптастыру, қойылған талаптарды саналы түрде орындауға үйрету және ортақ істегі жауапкершілікті біртіндеп арттыру.
Ұйымдастырудың табысты болуы үшін тәрбиеші тапсырманың мақсатын қысқа әрі түсінікті жеткізіп, орындау тәсілін көрсетіп, бақылау мен қолдауды үйлестіре білуі қажет. Сонымен қатар нәтижені бірге талқылап, балалардың еңбегін әділ бағалау — ынтаны тұрақтандыратын маңызды шарт.
Қорытынды
Мектеп жасына дейінгі кезеңде еңбек тәрбиесін жүйелі ұйымдастыру баланың тұлғалық сапаларын — жауапкершілік, ұқыптылық, өзара көмек және еңбексүйгіштікті — қалыптастырады. Еңбек әрекеті арқылы бала қоршаған ортаға қызығушылық танытып, нақты дағдыларды меңгереді, ал ұжымдық жұмыс тәжірибесі әлеуметтік қарым-қатынасты нығайтады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Берілген мәтінде әдебиеттер тізімі көрсетілмеген. Бұл бөлімге қолданылған дереккөздерді (автор, еңбек атауы, басылым, жыл) енгізу ұсынылады.