Еңбек ресурстары мен еңбек ресурстарын басқару нарық жағдайында еңбек нарығында аса маңызды орын алады
Еңбек ресурстарының нарық жағдайындағы орны
Еңбек ресурстары және оларды басқару нарықтық экономика жағдайында еңбек нарығының ең маңызды құрамдас бөлігі саналады. Бұл салада қалыптасатын қатынастар айқын әлеуметтік-экономикалық сипатқа ие болып, еліміздің көптеген азаматтарының күнделікті өмірлік қажеттіліктеріне тікелей әсер етеді.
Халықты жұмыспен қамту, жұмыссыздық, еңбекке қабілетті ресурстарды тиімді пайдалану — Қазақстан экономикасы үшін өзекті әрі әлеуметтік маңызы жоғары мәселе. Осы контексте Қазақстанның Бүкілодақтық сауда қоғамына (БСҚ) кіруі уақыт талабы ретінде қарастырылады.
Нарықтық талап: кадр сапасы және икемділік
Кадрларды даярлау және қайта даярлау нарықтық экономиканың нақты қажеттіліктеріне сәйкес келуі тиіс. Кәсіпорындарда менеджмент сапасын арттыру, соның ішінде сапа менеджменті жүйелерін енгізу, әрбір қызметкердің еңбекке, міндетіне және лауазымына деген жауапкершілікті көзқарасын талап етеді.
Құқықтық негіз және әлеуметтік қорғау
Бұл өзгерістер еңбекке қабілетті халықтың өмірінде нақты көрініс тауып, Қазақстан Республикасында еңбек ресурстарын басқаруды терең зерделеуге қызығушылықты күшейтті. Нарық жағдайында еңбек ресурстарын басқару азаматтардың өмір сапасына ғана емес, қоғамның экономикалық дамуына да тікелей ықпал етеді.
Конституциялық кепілдіктер
Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабына сәйкес әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар. Әркімнің қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек ету жағдайына, еңбегі үшін кемсітусіз сыйақы алуына, сондай-ақ жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғалуға құқығы бекітілген [1].
Конституциялық қағидаттарға сүйенген дәстүрлі тұжырымдама қоғам өміріндегі жаңаруларға қарамастан өзінің бастапқы мәнін сақтап келеді. Дегенмен, тақырып жеке-жеке зерттелгенімен, бірізді әрі толыққанды жүйелі талдаудың жетіспеуі практикалық деңгейде түсіндіру мен іске асыруда қиындықтар туғызады.
Неліктен кешенді зерттеу қажет?
Еңбек ресурстарын қамтамасыз ету, еңбек ресурстарын басқарудың нақты рөлі және нарық жағдайында оларды түбегейлі басқару мәселелері бойынша атқарылған жұмыстарға қарамастан, бұл бағытта бірыңғай кешенді зерттеудің тапшылығы байқалады. Ал мәселенің өзектілігі төмендемейді — керісінше, үнемі жаңарып, күрделене түсуде.
Жаһандану әсері
Жаһандану және интеграция жағдайында еңбек ресурстары жаңа бағыттармен толықтырылады, ал еңбек нарығындағы ережелер мен талаптар жиі өзгеріп отырады.
Көші-қон факторлары
Еңбек ресурстары көші-қон үдерістерімен тығыз байланысты: бұл — ел ішіндегі ғана емес, әлемдік еңбек ағымдарының да бір бөлігі.
Бұл тақырып әсіресе мемлекет әлеуметтік бағдарланған қоғам құруды көздеген және жалпыұлттық даму мақсаттары аясында Қазақстанның бәсекеге қабілетті елдер қатарына ену міндеті қойылған кезеңде айрықша мәнге ие.
ХХІ ғасыр: бәсекеге қабілеттілік және адами капитал
ХХІ ғасыр — жаһандану және бәсекеге қабілетті болу міндеті алдыңғы орынға шыққан дәуір. Ұлттың бәсекеге қабілеттілігі неғұрлым жоғары болса, жаһанданудың артықшылықтарын пайдалану мүмкіндігі де соғұрлым кеңейеді.
Негізгі басымдықтар
- 1 Адами капиталды дамыту және оның сапасын жүйелі арттыру.
- 2 Еңбек нарығын қолдайтын заманауи, тиімді инфрақұрылымдық және институционалдық жүйе қалыптастыру.
- 3 Оқыту мен қайта даярлау арқылы жұмыс күшінің зияткерлік әлеуетін күшейту.
Сонымен қатар, бәсекеге қабілеттілік Қазақстанның әлемдік экономика мен халықаралық қоғамдастыққа нәтижелі кірігуінің маңызды тетігі болып табылады. Алайда бұл міндет тек ұран деңгейінде қалмауы керек: инженерлер, технологтар және жұмысшылардың білімін, көзқарасын және технологиялық тәжірибесін жоғары бәсекеге қабілетті өнімге немесе нарыққа лайық қызметке айналдыру үшін өндірістік қайта құруларды жүйелі түрде жүргізу қажет.
Қорытынды акцент
Ең күрделі міндет — өзгерістерді жариялау емес, оларды іске асыратын адамдарды жұмылдырып, сапалы нәтижеге жеткізетін басқару мен оқыту жүйесін құру.