Салықтық саясаттың қаржы құралдарының алымының формалары мен әдістерінің жиынтығы
Салықтардың мәні және мемлекеттің егемен құқығы
Салықтар — мемлекеттің қызметінің барлық бағыттарын қаржыландырудың негізгі көздерінің бірі әрі мемлекеттік басымдықтарды іске асырудың экономикалық құралы. Олар мемлекеттік егемендіктің көрінісі ретінде қабылданады және осы қырымен мемлекеттік мүліктен немесе қарыздардан түсетін табыстардан ерекшеленеді.
Мемлекеттің егемен құқығына салық өндіру құқығы жатады; бұл ақша шығару және әділ сотты жүзеге асыру сияқты іргелі өкілеттіктермен қатар қойылады. Сондықтан салықтар, әдетте, біржақты тәртіпте белгіленеді.
Негізгі акцент
Салықтар мен олардың функциялары салық саясаты арқылы іске асатын салық қатынастарының объективті заңдылықтарын көрсететін нақты базис болып саналады.
Салық саясаты: мазмұны, орны және құқықтық негізі
Салық заңнамасының мақсатты бағытталуы оны қолдануды айқындайтын үкімет органдары мен басқару құрылымдарының құқықтық қызметтер кешені арқылы қамтамасыз етіледі. Осы тұрғыдан алғанда, салық салу саласындағы саясат — мемлекеттік табысты реттеу, жоспарлау және бақылау кезінде салықтық тетіктерді іске асыратын құқықтық нормалардың жиынтығы.
Қазіргі экономистердің пайымдауынша, салық саясаты қаржы саясатының құрамдас бөлігі болып табылады. Оның мазмұны мен мақсаты қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымымен және биліктегі әлеуметтік топтардың мүдделерімен шартталады. Экономикалық тұрғыдан негізделген салық саясаты салық жүйесі арқылы орталықтандырылатын ресурстарды оңтайландыруды көздейді.
Фискалдық саясат: дискрециялық және дискрециялық емес тәсілдер
Батыс экономистері салық саясатын көбіне жеке бөліп қарастырмайды: олар мемлекеттің өз қызметтері мен міндеттерін салықтар арқылы қаржыландыруын мемлекеттік шығындармен байланыста талдайды. Сол себепті салықтардың ықпалын мемлекеттік шығындардың жағдайын зерттеусіз бағалау толық болмайды.
Дискрециялық фискалдық саясат
Жұмыспен қамтылуға, өндіріс көлеміне және инфляция қарқынына ықпал етуге бағытталған арнайы үкімет шешімдері нәтижесінде мемлекеттік шығындар, бюджет, салықтар және бюджеттік сальдо көлемдерінің мақсатты түрде өзгеруі.
Дискрециялық емес фискалдық саясат
Жалпы табыстың циклдік ауытқуына байланысты көрсеткіштердің автоматты өзгеруі. Мұндай саясат ЖҰӨ өскенде (кемігенде) бюджетке таза салық түсімдерінің автоматты түрде көбеюін (азаюын) болжайды.
Таза салық түсімдері нені білдіреді?
Нақты жағдайда таза салық түсімдері — бюджетке түскен салықтық түсімдер мен үкімет төлеген трансферттер сомасының арасындағы айырма.
Анықтамалар мен ғылыми көзқарастар
Т.Ф. Юткина
Салық саясаты — салық заңдарының мақсатты бағытталуын айқындайтын үкімет органдары мен басқарманың құқықтық қызметінің кешені.
Д.Г. Черник
Салық саясаты экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі құрамдастарының бірі болып табылады және жеке кәсіпкерліктің дамуына қаржылық ықпал етеді.
В.М. Соколинский
Салық саясатының құралдары ішкі қайшылыққа ие: бір жағынан, экономика субъектілерінен жеткілікті қаржы ресурстарын алуды қамтамасыз ету керек; екінші жағынан, бұл олардың іскерлік белсенділігін төмендетпеуі тиіс. Бұл парадокс орынды компромисс арқылы шешіледі.
Қысқаша жинақталған анықтама
Экономикалық сөздіктерде салық саясаты салық салуға тікелей немесе жанама қатысы бар, конституциямен, салық заңдарымен және өзге де құқықтық актілермен анықталған стратегиялық бағыт пен тактикалық іс-әрекеттер жиынтығы ретінде түсіндіріледі. Ал кейбір дамыған елдердің терминологиялық сөздіктерінде ол салықтар саласында мемлекет жүргізетін шаралар жүйесі ретінде қысқа түрде беріледі.
Стратегия мен тактика: біртұтас логика
Салық саясатын жүргізудегі бастапқы ұстаным тек құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету және салық төлеушілерден төлемдерді өндіріп алу ғана емес. Сонымен бірге салық салудың ықпалы аясында қалыптасатын шаруашылық-экономикалық қатынастарды жан-жақты бағалау да міндет болып табылады.
Осыған байланысты салық саясаты — салық заңдарының орындалуын қамтамасыз ету және оларды жетілдіру үдерісі. Келешекке бағдарланған бөлігі — салықтық стратегия, ал нақты кезеңдегі іске асыру тетіктері — салықтық тактика. Мемлекет қоғамдық, корпоративтік және жеке экономикалық ынталарды үйлестіруге ұмтылған жағдайда, тактика мен стратегия ажырамас бірлікте қарастырылады.
Алайда тәжірибеде белгілі бір кезеңде қабылданған салық салуды үйлестіруге арналған тактикалық қадамдар кейде экономикалық тұрғыдан жеткілікті негізделмеуі мүмкін. Бұл жағдай салықтық стратегияның іске асуына кері әсер етіп қана қоймай, мемлекеттің жалпы экономикалық бағытын да бұрмалауға қабілетті.
Нарықтық экономикадағы рөлі және негізгі міндеттері
Жоғары дамыған нарықтық қатынастар жағдайында мемлекет салық саясатын өндіріс құрылымын өзгертуге, аумақтық экономикалық дамуды ынталандыруға және халықтың табыс деңгейіне ықпал етуге бағыттап, ұлттық табысты қайта бөлу құралы ретінде қолданады.
Салық саясатының негізгі міндеттері
- Мемлекетті өз функциялары мен міндеттерін орындау үшін қажетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету.
- Ел шаруашылығын реттеуге қолайлы жағдайлар жасау.
- Нарықтық қатынастар үдерісінде пайда болатын халық табысы деңгейіндегі теңгерімсіздікті жұмсарту.