Қазақстандағы дамудың қаржылық және сервистік институттары
Инжинирингтік ұйымдар және енгізуші құрылымдар
Инжинирингтік ұйымдар ғылыми зерттеулер мен әзірлемелерді (R&D) жаңалық енгізу және өндіріс процестерімен байланыстыратын негізгі буын болып саналады. Мұндай ұйымдардың қызметі өнеркәсіптік меншік объектілерін жасауға, жобалауға, машина жасау өндірісі мен оны пайдалану (эксплуатация) үдерістеріне, сондай-ақ өндірістік процестерді ұйымдастыруға қатысты жұмыстарды қамтиды.
Енгізуші ұйымдардың рөлі
Енгізуші ұйымдар инновациялық процестің дамуын жеделдетуді мақсат етеді және бұрын кеңінен қолданылмаған технологияларды өндірістік ортаға енгізуге маманданады. Олардың міндеті — идеяның тәжірибелік іске асуына дейінгі жолды қысқарту.
Технополис және технопарк: инновациялық кеңістік
Технополис
Технополис — жеке қала негізінде қалыптасатын ғылыми-өндірістік құрылымның тұтастығын білдіретін модель. Ғылыми орталықтарда жасалған жаңа тауарлар мен технологиялар қаланың әлеуметтік-экономикалық мәселелер кешенін шешуде қолданылады.
Технопарк
Технопарктік құрылымдар кіріс ресурстарын (кадрлар, зертхана, қаржы, инфрақұрылым) шығыс инновациялық қызметтерге және өнімдерге айналдырады. Олар кіріс пен шығыс қызметтердің құрылымы мен көлемі бойынша ерекшеленеді.
Ғылыми-технологиялық парк (ҒТП)
Ғылыми-технологиялық парк — ғылыми және ғылыми қызмет көрсету саласында құрылатын ұйымдық құрылым. Ол жоғары технологиялы өнім нарығында өндірісті игеру мен іске асыруға қолайлы орта қалыптастыруды және шағын ғылыми-техникалық кәсіпкерлікті қолдауды көздейді.
Қазақстандағы технопарктердің мысалдары
-
Ақпараттық технологиялар паркі (Алматы)
18.08.2003 ж. №1166 ҚР Президентінің жарлығымен Алматы қаласының Алатау кентінде арнайы экономикалық аймақ ретінде құрылды.
-
Ядролық технологиялар паркі (Курчатов)
12.08.2005 ж. №832 ҚР Үкіметінің қаулысымен басқарушы компаниясы Курчатов қаласында ашылды.
-
Ақтөбе индустриялық паркі
Өңірлік индустриялық инфрақұрылымды дамытуға бағытталған.
-
«Алгоритм» технопаркі
Инновациялық жобаларды сүйемелдеуге арналған алаң.
-
Биотехнология паркі (Астана)
Биотехнология бағытындағы әзірлемелерді ілгерілетуге ықпал етеді.
-
Қарағанды өңірлік технопаркі
Аймақтық инновациялық экожүйені күшейтуге бағытталған.
Венчурлық фирмалар және венчурлық қорлар
Венчурлық фирмалар — жоғары белгісіздік жағдайында жұмыс істей алатын, өте икемді және тиімді кәсіпорындар. Венчурлық бизнестің мәні — ғылыми зерттеулер жүргізетін дәстүрлі құрылымдарға ықпал ететін жаңа шаруашылық бірліктерін құру, соның нәтижесінде елдегі қоғамдық өндірісте құрылымдық өзгерістердің пайда болуына түрткі болу.
Қазақстандағы венчурлық қорларға мысалдар
Қазақстанда бес отандық және бес шетелдік венчурлық қор құрылған. Мысал ретінде төмендегі қорлар аталады:
- Әрекет
- Адвант
- Сентрас венчурлық қоры
- Almaty Venture Capital
- Glotur Technology Fund
- Wellington Partners (Еуропалық технологиялық венчурлық қоры)
- CASEF (Орта Азиялық қоры)
- Flagship Ventures Fund 2004, LP
- JAIC-Mayban ASEAN Fund
- Vertex III
Бизнес-инкубаторлар: идеяны компанияға айналдыру
Бизнес-инкубатор — ерекше ғылыми-техникалық идеяларды жүзеге асыратын шағын инновациялық ұйымдардың тиімді жұмыс істеуіне жағдай жасайтын құрылым. Әдетте клиент ұйымның инкубациялық кезеңі 2–3 жыл, кейде 5 жылға дейін созылады. Осы мерзім аяқталған соң ұйым инкубатордан шығып, өз бетінше қызметін жалғастырады.
Бизнес-инкубаторлар, әдетте, шектеулі персоналы бар шағын ұйымдар ретінде ұйымдастырылады.
Қазақстандағы университеттік бастамалар
Алматыдағы Қазақстан-Британ техникалық университеті, Шымкенттегі М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті және Астанадағы Л. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті бірлесіп технологиялық бизнес-инкубаторлар құрған.
Қазақстандағы қаржылық және сервистік даму институттары
2015 жылға дейінгі даму стратегиясы аясында ұлттық институттардың қызметін үйлестіру арқылы экономиканы әртараптандыру (диверсификациялау) көзделді. Осы жүйеде бірқатар ұлттық даму институттарының жалғыз акционері ретінде «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры аталады.
Ұлттық институттарға мысалдар
- «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры
- Қазақстанның инвестициялық қоры
- Ұлттық инновациялық қор АҚ
- Кіші кәсіпкерлікті дамыту қоры АҚ
- Маркетингтік-аналитикалық зерттеулер орталықтары АҚ
- Әлеуметтік инновациялық технологиялар АҚ
- Kazyna Capital Management АҚ
«Самұрық-Қазына» қорының негізгі міндеттері
- Корпоративтік басқару қағидаттары негізінде даму институттарына қатысты басқарушы компания қызметінің тиімділігін арттыру.
- Экономикадағы инвестициялық белсенділікті күшейту.
- Қазақстандық бизнестің сыртқы нарықтарға шығуын қолдау жүйесін ұйымдастыру.
- Халықаралық қызметті іске асыру.
- Шетелдік технологияларды іздеу, сатып алу және оларды Қазақстанның ұлттық экономикасына енгізу.
Қорытынды ой
Инновациялық даму экожүйесі — өзара байланысқан институттар жиынтығы: инжиниринг идеяны жобалық шешімге айналдырады, технопарктер оны нарыққа жақындатады, венчурлық капитал жылдам өсуге ресурс береді, ал бизнес-инкубаторлар жас ұйымдарды аяққа тұрғызады. Ұлттық даму институттары осы тізбектің қаржылық және ұйымдастырушылық тірегін қалыптастырады.