Қазақша рефераттар

Терістеуді терістеу заңы

Логикалық заңдардың мәні

Кең мағынада логикалық заңдар объективті шындықты абстрактілі ой деңгейінде бейнелеудің әдістері мен формаларын, ұғымдар мен пікірлердің байланысын, сондай-ақ ойдың дамуы мен қалыптасуын анықтайды.

Зерттеудің мақсаты

Логикалық заңдарды зерттеудің басты мақсаты — танымның ақиқаттылығы үшін объективті шарттарды айқындау.

Адам логикалық заңдарды зерттеп, аша алады, бірақ оларды ойдан шығара да, өзгерте де алмайды. Бұл заңдар адамның санасы мен еркінен тыс, объективті және жалпыға бірдей болғандықтан, адамдар белгілі бір жүйеде бірізді ойлап, дүниені ұқсас түрде танып, бір-бірінің ойын түсіне алады.

Логикалық заңдарды ойлау процесінде мүлтіксіз дұрыс қолдану — дұрыс ойлаудың негізгі шарттарының бірі.

Дәстүрлі логиканың төрт заңы

Тар мағынада логикалық заңдар деп дәстүрлі (формальды) логиканың төрт негізгі заңын атайды. Олар формальды тұрғыдан дұрыс, яғни дәл, анық және нақты ойлаудың іргелі шарттары болып саналады.

1) Тепе-теңдік заңы

Ой қорыту процесіне қатысатын әрбір ойдың орнықты мазмұны болуы керек; яғни ой өзіне-өзі тең болуы тиіс.

Формула
A = A

2) Қайшылық заңы

Бір уақытта және бір қатынаста алынған нысан туралы екі қарама-қарсы ой бір мезетте қатар ақиқат бола алмайды.

Мұнда A және ¬A — қарама-қарсы пайымдаулар; ал үстіндегі сызықша/терістеу белгісі бүкіл тұжырымды жоққа шығаруды білдіреді.

Формула
¬(A ∧ ¬A)

3) Үшіншінің аластатылуы заңы

Бір уақытта және бір қатынаста айтылған екі қарама-қайшы ойдың біреуі міндетті түрде ақиқат болады.

Мұнда ∨ белгісі “немесе” мағынасын береді.

Формула
A ∨ ¬A

4) Негіздің жеткіліктілігі заңы

Әрбір ақиқат ой өзінің ақиқаттылығы дәлелденген негізге сүйенуі тиіс. Басқаша айтқанда, қорытынды жеткілікті дәлелге тірелуі керек.

Егер B ақиқат деп танылса, онда оған жеткілікті негіз ретінде A болуы қажет.

Формула
A → B

Диалектикалық логиканың заңдары

Диалектикалық логиканың да өз заңдары бар. Олар диалектикалық категориялар арасындағы мәнді байланыстар мен қатынастар арқылы бейнеленеді және құбылыстарды даму, өзгеру үдерісінде түсіндіруге бағытталған.

  • 1) Сан мен сапаның байланысы заңы

    Сандық өзгерістердің белгілі бір шекке жеткенде сапалық өзгеріске ұласуын сипаттайды.

  • 2) Қарама-қарсылықтардың бірлігі мен күресі заңы

    Дамудың ішкі қозғаушы күші ретінде қарама-қарсылықтардың өзара байланысын ашады.

  • 3) Терістеуді терістеу заңы

    Дамудың сабақтастығын және жаңа күйдің ескіні белгілі бір түрде жоққа шығара отырып пайда болуын сипаттайды.