Судың сапалық бақылауы
Суды тазарту процестері қандай?
Астана қаласын сумен қамтамасыз ету және су ағызу жүйелері — суды сорып алу, тазарту және залалсыздандыру, қалаға тасымалдау, сондай-ақ ағынды суларды әкету, микробиологиялық әдістермен тазарту және лайлы тұнбаларды кәдеге жарату сияқты міндеттерді орындайтын күрделі инженерлік нысандар мен жер асты коммуникациялар кешені.
Астананың су көзі
Қаланың сумен қамтамасыз етудегі негізгі қайнар көзінің жобалық көлемі — 410 млн м³. Бұл — Астана су қоймасы (Вячеславка).
Су қоймасында нәрлендіргіш заттардың көп болуы, судың салыстырмалы мөлдірлігі және күн радиациясы өсімдіктер мен тірі ағзалардың өсуіне қолайлы жағдай жасап, судың органикалық заттармен байуына әсер етеді. Әсіресе су беткі қабаты микроағзалармен ластануы мүмкін, сондықтан суды тазартусыз қолдану қауіпті және жұқпалы аурулардың таралуына әкелуі ықтимал.
Тазарту және залалсыздандыру
МЕМСТ талап ететін органолептикалық көрсеткіштерді (иіс, дәм, түс, лайлылық) нормаға келтіру және суды қауіпсіз ету үшін су ағартылып, тазартылып, залалсыздандырылады. Залалсыздандырудың кең тараған тәсілдерінің бірі — хлорлау, ол судың құрамындағы зиянды органикалық және бейорганикалық қоспалардың бір бөлігін тотықтыруға және микроорганизмдерді жоюға бағытталған.
Маңызды ескерту: су құбырындағы хлордың өзіне тән иісі болады және ол уақыт өте ұшып кетуі (суда тұрақты сақталмауы) мүмкін. Кей жағдайда хлор иісін азайту үшін суды тұндыру жеткілікті.
Су көзінің жарамдылығын бағалау
Белгілі бір су көзінің жарамдылығын анықтау үшін су физикалық, химиялық және бактериологиялық талдаулардан өтуі тиіс. Мұндай бақылауларды жергілікті санитариялық-эпидемиологиялық қызмет (СЭС) мамандары жүргізеді.
ГОСТ 2874-82 стандарты орталықтандырылған ауыз су жүйелеріндегі судың гигиеналық талаптарын және сапаны бақылау тәртібін белгілейді. Негізгі талап: ауыз су эпидемиялық тұрғыдан қауіпсіз, органолептикалық қасиеті жақсы және химиялық құрамы жағынан зиянсыз болуы керек.
Нормативтер және сапа көрсеткіштері
Ауыз су сапасы микробиологиялық, токсикологиялық және органолептикалық көрсеткіштермен бағаланады. Төменде мәтінде келтірілген негізгі талаптар ықшамдалып берілді.
Микробиологиялық көрсеткіштер
| Көрсеткіш | Норма | Ескерту |
|---|---|---|
| 1 см³-тағы микроорганизмдер саны | < 100 | ГОСТ 18963-73 |
| 1 дм³ (коли-индекс): ішек таяқшасы саны | < 3 | ГОСТ 18963-73 |
Токсикологиялық көрсеткіштер (шекті концентрациялар)
| Зат | Норма (мг/дм³) | Стандарт |
|---|---|---|
| Қалдық алюминий | < 0.5 | ГОСТ 18165-89 |
| Бериллий (Be) | < 0.0002 | ГОСТ 18294-89 |
| Молибден (Mo) | < 0.25 | ГОСТ 18308-72 |
| Мышьяк (As) | < 0.05 | ГОСТ 152-89 |
| Нитраттар (NO3) | < 45.0 | ГОСТ 18826-73 |
| Қалдық полиакриламид | < 2.0 | ГОСТ 19355-85 |
| Қорғасын (Pb) | < 0.5 | ГОСТ 8293-72 |
| Селен (Se) | < 0.01 | ГОСТ 19413-89 |
| Стронций (Sr) | < 3 | ГОСТ 23950-88 |
| Фтор (F) | < 3 | ГОСТ 4386-88 |
Органолептикалық көрсеткіштер және реагенттер
Органолептикалық талаптар
- Иісі (20°C және 60°C дейін қыздырғанда)
- < 2 балл (ГОСТ 3351-74)
- Дәмі (20°C)
- < 2 балл (ГОСТ 3351-74)
- Түсі
- < 20 (ГОСТ 3351-74)
- Тұнықтылығы (стандартты шкала бойынша)
- < 1.5 мг/дм³ (ГОСТ 3351-74)
Су бетінде ешқандай қабат (майлы қабық, көбік т.б.) болмауы тиіс.
Өңдеу барысында әсер ететін заттар (шекті мәндер)
| Көрсеткіш | Норма |
|---|---|
| Темір (Fe) | < 0.3 мг/дм³ (ГОСТ 4011-72) |
| Жалпы кермектілік | < 7.0 (ГОСТ 4151-72) |
| Мыс (Cu2+) | < 1 мг/дм³ (ГОСТ 4974-72) |
| Сульфаттар (SO4) | < 500 мг/дм³ (ГОСТ 4389-72) |
| Полифосфат қалдықтары (PO3–4) | < 3.5 мг/дм³ (ГОСТ 4389-72) |
| Құрғақ қалдық | < 1000 мг/дм³ (ГОСТ 18164-72) |
| Хлоридтер (Cl) | < 350 мг/дм³ (ГОСТ 4245-72) |
| Мырыш (Zn2+) | < 5.0 мг/дм³ (ГОСТ 293-72) |
Судың сапасын бақылау тәртібі
Тұрмыстық және ауыз сумен қамтамасыз ететін орталықтандырылған жүйелерді басқаратын мекемелер су сапасын тұрақты бақылауға міндетті: су тазарту нысандары алдында, жүйеге кірер тұста және су тарату желісінің бойында.
Жерасты суына негізделген жүйелерде бастапқы кезеңде тексерулер жылына кемінде 4 рет (әр маусымда) жүргізіледі, кейіннен жылына 1 рет бақылау жасалады.
СанПиН бойынша органолептикалық нормалар (қысқаша)
| Көрсеткіш | Норма |
|---|---|
| Иісі (балл) | 2 |
| Дәмі (балл) | 2 |
| Түсі (градус) | 20 (35) |
| Лайлығы (формазин бірлігімен) немесе мг/дм³ (каолин бойынша) | 1.5 (2) |
Паразитологиялық және микробиологиялық көрсеткіштер (қысқаша)
| Көрсеткіш | Норма |
|---|---|
| 100 мл-дегі термотолерантты колиформды бактериялар | Болмауы |
| 100 мл-дегі жалпы колиформды бактериялар | Болмауы |
| 1 мл-дегі жалпы микроб колониялары (өсетін) | 50-ден жоғары емес |
| 100 мл-дегі өсетін коли-фагтар | Болмауы |
| 20 мл-дегі сульфитті редукциялайтын клостридий споралары | Болмауы |
| 50 мл-дегі лямблия цисталары | Болмауы |
Қазақстан аумағындағы табиғи суларға тән кейбір нормативтер
| Көрсеткіш | Норматив |
|---|---|
| Сутектік көрсеткіш (pH) | 6.0–9.0 |
| Жалпы минералдануы (құрғақ қалдық), мг/дм³ | 1000 (1500) |
| Жалпы кермектілік (карбонатты), ммоль/дм³ | 7 (10) |
| Перманганаттық тотығуы, мг/дм³ | 5.0 |
| Мұнай өнімдерінің жалпы мөлшері, мг/дм³ | 0.1 |
| Аниондық беттік-активті заттар (БАЗ), мг/дм³ | 0.5 |
| Фенолдық индекс, мг/дм³ | 0.25 |