Ақша қаражаттардың түсімі
Ақша қаражаттарының қозғалысын талдау
Серіктестіктің ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есептілігіне сәйкес, ақша түсімдері негізінен тауарларды сатудан және сатып алушылардың аванстық төлемдерінен қалыптасады. Ағымдағы қызмет барысында алынған несиелер бойынша пайыздар уақтылы төленіп отырған.
Инвестициялық қызмет шеңберінде ақша қаражаттарының қозғалысы жер учаскелерін, ғимараттарды, құрал-жабдықтарды, материалдық емес активтерді сатып алу/сату операцияларымен, сондай-ақ басқа кәсіпорындарға ұзақ мерзімді қаржылық салымдар жасаумен байланысты.
Негізгі идея
Кез келген бизнес аз көлемдегі ақшалай қаражаттан басталады. Уақыт өте келе бұл қаражат өндірістік босалқыларға айналып, кейін айналым капиталы өндірістік нысаннан тауарлы нысанға, ал өткізу сатысында қайтадан ақшалай нысанға өтеді.
Айналым капиталының қозғалысы және ақша ағындары
Айналым капиталының айналымы негізгі шаруашылық операцияларымен тікелей байланысты:
- сатып алулар шикізат, материалдар және тауарлар қорларының, сондай-ақ кредиторлық берешектің өсуіне алып келеді;
- өндіріс және өткізу дебиторлық берешектің және кассадағы (немесе шоттардағы) ақшалай қаражаттардың өзгеруіне ықпал етеді.
Бұл операциялар үнемі қайталанып, нәтижесінде ақшалай түсімдер мен төлемдер қалыптасады. Демек, ақша қаражаттарының қозғалысы шикізат пен материалдар үшін төлем жүргізу сәті мен дайын өнімді сатудан түсім алу сәтінің арасындағы уақыт аралығын қамтиды.
Ақша айналымының циклін ұзартып/қысқартатын факторлар
Жабдықтаушылардың несие кезеңі
Кәсіпорынға төлемді кейінге қалдыру мүмкіндігі ақшаға қысымды төмендетеді.
Сатып алушыларға берілетін несие кезеңі
Төлемді кешіктіру дебиторлық берешекті өсіріп, түсімнің уақытын алыстатады.
Қорларда сақталу мерзімі
Шикізат пен материалдардың қорда тұруы айналымдылықты баяулатады.
Өндіріс және дайын өнім қоймасы
Өндірістік цикл және қоймадағы сақтау мерзімі ақшаға айналу уақытын ұзартады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп: құрылымы мен әдістері
Ақша қаражаттарының қозғалысын талдау ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру нысаны арқылы жүргізіледі. Бұл есепте ақша ағындары үш бағыт бойынша ашып көрсетіледі: операциялық, инвестициялық және қаржылық.
Тікелей әдіс
Тікелей әдісте операциялық қызмет бойынша ақша қозғалыстарының негізгі түрлері нақты көрсетіледі. Нәтиже төмендегі түсімдер мен төлемдердің жиынтығы ретінде қалыптасады:
- өнімді, жұмысты, қызметті сатудан түскен түсім;
- алынған аванстар;
- пайыздар, дивидендтер, роялти және басқа да табыстар;
- жабдықтаушылар мен мердігерлерге төлемдер, берілген аванстар;
- еңбекақы төлемдері;
- бюджетке және бюджеттен тыс төлемдер, басқа да шығыстар.
Жанама әдіс
Жанама әдісте таза табыс (немесе зиян) сомасы ағымдағы активтер мен міндеттемелердің өзгерістеріне, ақшасыз операцияларға, сондай-ақ қаржылық және инвестициялық қызмет нәтижесінде туындайтын табыстар мен шығыстарға түзетіледі.
Бұл тәсіл баланс деректеріне және қаржы-шаруашылық қызмет нәтижесі туралы есептің мәліметтеріне сүйенеді. Әдетте әрбір бапқа жеке түзету енгізілмейді; негізгі екпін таза табыс сомасын өткен кезеңдермен салыстыра отырып, есептік кезең көрсеткіштеріне ықпал ететін факторларды айқындауға түседі.
Кестелік талдау: 2007–2008 жж. ақша қаражаттарының қозғалысы
Төменде «Астана Континент ЛТД» ЖШС бойынша 2007–2008 жылдардағы ақша қаражаттарының қозғалысы туралы деректер келтірілген (мың теңгемен).
| Рет № | Көрсеткіштер | 2007 ж. | 2008 ж. |
|---|---|---|---|
| I | Операциялық қызмет | ||
| 1 | Ақша қаражаттарының түсімі, барлығы | 124 986 | 20 547 |
| Өнім өткізуден түскен түсім | 7 081 | 6 319 | |
| Алынған аванстар | — | 2 423 | |
| Басқа да түсімдер | 117 905 | 11 803 | |
| 2 | Ақша қаражаттарының жұмсалуы, барлығы | 1 463 909 | 134 449 |
| Жабдықтаушыларға (тауарлар мен қызметтер үшін) төлем | 1 305 167 | 104 125 | |
| Еңбекақы бойынша төлемдер | 4 918 | 8 394 | |
| Бюджетке төленетін басқа да төлемдер | 9 069 | 1 405 | |
| Басқа да төлемдер | 144 753 | 20 524 | |
| 3 | Операциялық қызметтен түскен ақша қаражаттарының таза сомасы | -1 338 922 | -113 902 |
| II | Инвестициялық қызмет | ||
| 1 | Ақша қаражаттарының түсімі | 1 355 045 | 126 524 |
| Негізгі құралды өткізу | 2 080 | — | |
| Басқа да түсімдер | 1 352 964 | 126 524 | |
| 2 | Ақша қаражаттарының жұмсалуы, барлығы | 1 679 | 12 |
| Материалдық емес активтерді сатып алу | 1 679 | 12 | |
| 3 | Инвестициялық қызметтен түскен ақша қаражаттарының таза сомасы | 1 353 365 | 126 512 |
| III | Қаржылық қызмет | ||
| 1 | Ақша қаражаттарының түсімі | — | — |
| 2 | Ақша қаражаттарының жұмсалуы | — | — |
| 3 | Қаржылық қызметтен түскен ақша қаражаттарының таза сомасы | — | — |
| Жиынтығы | 14 442 | 12 609 | |
| Есепті кезең басындағы ақша қаражаттары және олардың баламалары | 591 | 872 | |
| Есепті кезең соңындағы ақша қаражаттары және олардың баламалары | 872 | 841 |
Қорытынды байқаулар
Кесте деректері кәсіпорында ақша қаражаттарының қозғалысы негізінен операциялық қызмет аясында байқалатынын көрсетеді және көптеген баптар бойынша алдыңғы жылмен салыстырғанда өсім бар.
Түсімдер мен төлемдердің арақатынасы кәсіпорынның өтімділігі мен төлем қабілеттілігіне тікелей әсер етеді. Ақша түсімі жұмсалымнан төмен болған кезеңдерде қалдықтың өзгеруі дебиторлық және кредиторлық берешектің айналымдылығына тәуелді болады.
Бұл жағдайды жақсартудың негізгі бағыты — дебиторлық және кредиторлық берешек айналымын тиімді басқару, яғни төлемдерді жинау мерзімдерін қысқарту және жеткізушілермен есеп айырысу шарттарын оңтайландыру.