Нарықтық экономикадағы мемлекеттің рөлін анықтау
Кіріспе
Бұл курстық жұмыс Қазақстан Республикасындағы қаржы жүйесінің логикасын, мемлекеттік реттеудің экономикалық мәнін және бюджеттік-салықтық құралдардың макроэкономикалық тұрақтылыққа ықпалын талдауға бағытталған.
Курстық жұмыстың өзектілігі
Қазақстан Республикасында қаржы жүйесі макро- және микроэкономикалық процестерді реттеуге қызмет ететін қаржы қатынастары мен ақша ресурстарының жиынтығын, сондай-ақ оларды жұмылдыруды, ұлттық шаруашылықты қаржыландыру мен несиелендіруге байланысты бөлуді жүзеге асыратын қаржы институттарын қамтиды. Бұл ұғымды тек мемлекеттік қаржы мекемелерінің жиынтығы ретінде түсіндіру жеткіліксіз.
Тарихи тұрғыдан алғанда, қаржы жүйесі ұзақ эволюциядан өтті. Қаржы қатынастары қалыптасқан алғашқы кезеңдерде жүйе, негізінен, бір ғана буынмен — мемлекеттік бюджетпен шектелді. Классикалық капитализм жағдайында Батыстың көптеген елдерінде, соның ішінде бұрынғы КСРО-да, қаржы жүйесінің өзегі екі негізгі буыннан тұрды: мемлекеттік бюджет және жергілікті қаржылар. Осы буындар ақша қорларын қалыптастыруға мүмкіндік беріп, мемлекетке саяси және экономикалық функцияларын орындауға жағдай жасады.
Негізгі ұғымдар
Бюджет кірістері
Мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз ететін құндық бөліністің көздері.
Бюджет шығыстары
Орталықтандырылған ресурстарды жалпы мемлекеттік қажеттіліктерге сәйкес бөлу тетігі.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты бюджеттің жұмыс істеуі бюджеттің кірістері мен шығыстары арқылы жүзеге асады. Бұл категориялар бюджеттің өзі сияқты объективті сипатқа ие және қоғамдық айналымда өзіндік ерекшелігімен көрінеді: кірістер мемлекетті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етсе, шығыстар сол ресурстарды қоғамдық қажеттіліктерге сай бағыттайды.
Кірістер мен шығыстардың құрамы мен құрылымы нақты әлеуметтік-экономикалық және тарихи жағдайларға, сондай-ақ мемлекеттік бюджет пен салық саясатының басымдықтарына тәуелді. Мұндай жағдайда мемлекет кірістерді қалыптастыру мен шығыстарды жүзеге асырудың ең қолайлы нысандары мен әдістерін қолданады.
Бюджет құрылымы: заңнамалық көзқарас
Бюджет жүйесі туралы заңнамаға сәйкес бюджет құрылымы төмендегі құрамдас бөліктерден тұрады:
1) Түсімдер
- Кірістер;
- Алынған ресми трансферттер (гранттар);
- Бұрын бюджеттен берілген кредиттер бойынша негізгі борышты өтеу.
2) Шығыстар және кредит беру
- Шығыстар;
- Кредит беру.
3) Бюджет тапшылығы (немесе профицит)
Кірістер мен шығыстар айырмасы ретінде қалыптасатын теңгерім көрсеткіші.
4) Тапшылықты (немесе профицитті) қаржыландыру
Бюджет теңгерімін қамтамасыз етуге арналған қаржыландыру көздері мен тетіктері.
Ресми трансферттердің мәні
Бюджеттік түсімдер алынған ресми трансферттермен (гранттармен) толықтырылуы мүмкін. Бұл — тауарлар немесе қызметтер көрсетуді сатып алуға, кредит беруге не өтелмеген борышты төлеуге тікелей байланысты емес, тегін және қайтарылмайтын төлемдер.
Курстық жұмыстың мақсаты
Мемлекеттік реттеу қажеттілігінің объективті негіздерін қарастырмас бұрын, бұл ұғымға ғылыми анықтама беру маңызды. Өйткені білімнің кез келген саласы тәжірибемен дәлелденген бастапқы қағидалар жүйеленгенде ғана толыққанды ғылыми бағыт ретінде орнығады.
Анықтама
Экономиканы мемлекеттік реттеу — әлеуметтік-шаруашылық процестердің тиімді теңгерімділігін және макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында мемлекеттің әкімшілік-экономикалық және ұйымдық-құқықтық негізде араласуы.
Осы зерттеу жұмысының басты мақсаты — экономиканың дамуындағы мемлекеттің рөлін және оның негізгі қызметтерін талдау.
Курстық жұмыстың міндеттері
Қойылған мақсатқа сәйкес төмендегі міндеттер айқындалды:
- 1 Нарықтық экономикадағы мемлекеттің рөлін анықтау.
- 2 Экономикадағы мемлекеттік реттеу нысандарының түрлерін, нысандарын және сипаттамаларын зерделеу.
- 3 Мемлекеттің экономикалық мазмұнын және оның экономикалық қызметтерін талдау.
Курстық жұмыстың құрылымы
Курстық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыстың жалпы көлемі — 26 бет.
Алдағы бөлімдерге бағдар
I бөлім
Нарықтық экономика жағдайындағы мемлекеттің орны, реттеу логикасы және макроэкономикалық тәсілдер.
II бөлім
Қаржылық, бюджеттік және салықтық тетіктер арқылы экономиканы мемлекеттік реттеудің қызметтері.