Комплекстік кәсіпкерлік лицензия туралы заңға толықтырулар енгізу
Қазақстан тәуелсіздік кезеңінде экономикалық дамуда елеулі нәтижелерге қол жеткізді. Соңғы жылдары экономикалық өсім біртіндеп артып келеді. Елдің стратегиялық бағытының бірі — әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына ену.
Дамыған мемлекеттердің тәжірибесі көрсеткендей, шағын және орта бизнес — экономикалық өсімнің маңызды қозғаушы күші. Қазақстан жағдайында шағын және орта бизнесті дамытудың тиімді тетіктерінің бірі — франчайзинг.
Франчайзингтің мәні және экономикадағы орны
Франчайзинг — бизнесті жүргізудің нәтижелі үлгілерінің бірі. Ол кәсіпкерге дайын бизнес-модельді, брендті, стандарттарды және басқару тәжірибесін пайдалану арқылы нарыққа жылдамырақ шығуға мүмкіндік береді. Осы арқылы франчайзинг шағын және орта бизнестің тұрақты өсуіне, ал жалпы экономикада іскерлік белсенділіктің артуына ықпал етеді.
Қазақстандағы франчайзингтің институционалдық негізі
Қазақстанда франчайзингті дамыту мақсатында 2002 жылы «Комплекстік кәсіпкерлік лицензия туралы» заң қабылданды. Сол жылы франчайзингтік компанияларды және осы жүйеге қызығушылық танытатын заңды тұлғаларды біріктіру үшін Қазақстандық Франчайзинг Ассоциациясы (ҚФА) құрылды.
Дегенмен, қабылданған шараларға қарамастан, франчайзингтің дамуы күтілген деңгейге әлі толық жеткен жоқ. Төменде франчайзингті жеделдетіп дамытуға бағытталған ұсыныстар берілген.
Қазақстандағы франчайзингті жетілдіру жолдары
Қазақстандық Франчайзинг Ассоциациясы қызметін өңірлерге кеңейту
Қазіргі кезде ҚФА-ның белсенді іс-шаралары (көрмелер, консультациялар, ақпараттық кездесулер) көбіне Алматы мен Астана қалаларында шоғырланғаны байқалады. Егер қауымдастықтың өңірлік кеңселері ашылып, франчайзингті ілгерілету шаралары елдің басқа да ірі қалаларында жүйелі түрде өткізілсе, бұл шағын және орта бизнестің қарқынды дамуына тікелей әсер етер еді.
Осы бағытта мемлекет тарапынан, әсіресе экономикалық саясатты үйлестіретін уәкілетті органдардың қолдауы күшейсе, франчайзинг экономикалық өсімге ықпал ететін тиімді құралға айналар еді.
Франчайзинг арқылы кәсіп бастайтындарға кредиттік жеңілдіктер енгізу
Кәсіпкерлер үшін банктік кредитке қол жеткізу — негізгі қажеттіліктердің бірі. Алайда кредит алу шарттары көбіне жоғары тәуекелді, ал пайыздық мөлшерлемелер мен кепіл талаптары шағын бизнес үшін ауыр болуы мүмкін.
Егер мемлекет франчайзингтік жүйе арқылы жұмыс бастайтын кәсіпкерлерге арналған арнайы бағдарламалар әзірлеп, кредиттік жеңілдіктер (субсидия, кепілдендіру, төмен пайызды қарыз, жеңілдетілген мерзімдер) ұсынса, бұл франчайзингтің кең таралуына елеулі серпін берер еді.
Заңнаманы заманауи нарық талаптарына сай жетілдіру
Қазақстан ТМД елдерінің ішінде алғашқылардың бірі болып франчайзингті құқықтық тұрғыдан реттейтін заң қабылдады. Шетелдік сарапшылар да Қазақстандағы заңнамалық базаның франчайзинг дамуына ықпал ету әлеуетін атап өтеді. Дегенмен, қазіргі қарқын әлі де жеткіліксіз.
Кәсіпкерлердің пікірінше, қолданыстағы құқықтық нормалар франчайзингті барынша еркін жүргізудің барлық практикалық қырларын толық қамтымайды. Сондықтан «Комплекстік кәсіпкерлік лицензия туралы» заңға толықтырулар енгізіп, келісімшарттық қатынастардың ашықтығын арттыратын, тараптардың құқықтары мен міндеттерін нақтылайтын, сондай-ақ нарықтық экономиканың шарттарына толық сәйкес келетін тетіктерді күшейту қажет.
Қорытынды
Ұсынылған шаралар франчайзингтік жүйе арқылы дамитын кәсіпкерлер санын арттырып, жаңа бизнес ашуға немесе қолданыстағы бизнесті кеңейтуге ниетті азаматтарға тиімді мүмкіндік береді. Франчайзинг дайын модель мен басқару тәжірибесін ұсыну арқылы тәуекелді төмендетіп, нарыққа шығуды жеделдетеді.
Қазақстандағы франчайзингтің болашағы зор: институционалдық қолдау күшейіп, қаржылық және құқықтық тетіктер жетілдірілсе, бұл бағыт ел экономикасын әртараптандыру мен бәсекеге қабілеттілікті арттыруға нақты үлес қоса алады.