Болатқа керекті қасиет беру үшін , арнайы қосатын элементтерді легірлеуші элементтер дейді де, құрамында легірлеуші элементтері бар болаттарды легірленген болаттар деп атайды
Болатқа қажетті қасиеттер беру үшін арнайы қосылатын элементтер легірлеуші элементтер деп аталады, ал құрамында легірлеуші элементтері бар болаттар легірленген болаттар деп аталады. Мұндай элементтерге Cr, Ni, Mn, Ti, Si, Cu, W, Nb және т.б. жатады.
Легірлеудің негізгі әсерлері
Легірлеуші элементтер темірмен әрекеттесіп, кәдімгі көміртекті ферритке қарағанда қаттылығы мен беріктігі жоғары қатты ерітінділер түзеді.
Легірлеуші элементтердің мөлшері жоғары болғанда интерметаллидтер деп аталатын химиялық қосылыстар түзіледі (мысалы, FeNi3). Олар өте қатты әрі морт болғандықтан, қорытпаның қаттылығы мен морттығы артады.
Полиморфтық түрлену температурасына әсері
Легірлеуші элементтер темірдегі полиморфтық түрлену температурасын өзгертіп, оның аллотропиялық модификацияларының (Feα және Feγ) температуралық тұрақтылығын арттыруы немесе төмендетуі мүмкін. Осы әсеріне қарай легірлеуші элементтерді екі топқа бөледі.
1-топ: аустенит аумағын кеңейтетіндер
Бұл топтағы элементтер темір—цементит күй диаграммасындағы GS сызығын төмендетіп, легірленген аустениттің бар болу аумағын ұлғайтады.
- Никель (Ni)
- Марганец (Mn)
2-топ: аустенит аумағын тарылтатындар
Бұл элементтерді қосқанда GS сызығы жоғарылайды, яғни аустенит аумағы кішірейеді.
- Cr, W, Mo, Al және т.б.
Әр элемент белгілі бір мөлшерге жеткенде аустенит аумағы толық тұйықталып, болаттың құрылымы тек ферриттен ғана тұруы мүмкін.
Көміртегімен әсерлесуіне қарай жіктелуі
Легірлеуші элементтер көміртегімен әрекеттесу сипатына қарай да екі топқа бөлінеді:
1-топ: карбид түзбейтіндер
Болатта карбид түзбейтін, көміртегімен айқын әсерлеспейтін элементтер.
2-топ: карбид түзетіндер
Болатта көміртегімен әрекеттесіп, карбидтер түзетін элементтер.