Қазақша рефераттар

Ақша каражаттарының козғалысына ішкі бақылау жасау жүйесі туралы қазақша реферат

Ақша қаражаттарының қозғалысына ішкі бақылау жасау жүйесі

Дамушы елдердің экономикасы нарыққа бағдарланған сайын бизнес секторында тәуелсіз қаржылық бақылаудың рөлі мен маңызы арта түседі. Әлемдік экономика, бизнес және сауда салаларындағы жаһандану үрдістері халықаралық бухгалтерлік есеп пен аудит жұмыстарының көлемін ұлғайтып, ірі трансұлттық аудиторлық ұйымдардың қалыптасуына ықпал етті.

Сенім мәселесі

Компанияның өз деректеріне күмәнсіз сенуі қауіпті: «жақсы» көрсеткіштер кейде шынайы жағдайды жасырып, банкротқа алып келуі мүмкін.

Мүдделі тараптар

Меншік иелері, акционерлер және кредиторлар капиталды жоғалту қаупін азайту үшін есептілікті тәуелсіз бағалауға мұқтаж.

Нәтиже

Осы қажеттілік білікті қорытынды беретін тәуелсіз кәсіби аудиторлардың институтын қалыптастырды.

Мемлекеттік қаржылық бақылау: негізгі институттар

Көптеген елдерде мемлекеттік қаржылық бақылауды бірнеше орган жүзеге асырады. Әдетте олардың қатарына парламент, президент пен үкімет аппаратындағы арнайы бақылау қызметтері, қаржы министрлігі, салық ведомстволары және салықтық тексеру-бақылау бөлімшелері кіреді.

Келісімшарттық бақылау

Мемлекеттік құрылымдармен қатар, келісімшарт негізінде ұдайы қаржылық бақылауды тәуелсіз бухгалтер-аудиторлық фирмалар да жүргізеді. Бұл бизнес пен қаржы ұйымдарының есептілігін объективті бағалау қажеттілігінен туындаған.

Тәуелсіз аудит не үшін қажет?

Объективті бағалау

Тәуелсіз аудит қаржылық есеп берудің шынайылығын тексеріп, кәсіби қорытынды береді. Бұл қорытынды сыртқы пайдаланушылардың шешім қабылдауына негіз болады.

Тәуекелді төмендету

Меншік иелері, акционерлер және кредиторлар үшін ең өзекті мәселе — капиталды жоғалту қаупі. Аудит бұл тәуекелді азайтып, сенім деңгейін күшейтеді.

Елдер бойынша реттеу үлгілері

Әлемнің көптеген елдерінде кәсіби аудиттің қоғамдық институты қалыптасқан: оның құқықтық негізі және ұйымдық инфрақұрылымы бар. Дегенмен, реттеу тәсілдері елдерге қарай ерекшеленеді.

АҚШ және Ұлыбритания

  • Аудиторлық ұйымдарда біліктілікті дайындау, дамыту және кәсіби сапаны бақылау ісіне едәуір дербестік беріледі.
  • Аудиторлық тәжірибеге кіру үшін нақты біліктілік талаптары қойылады.

Еуропа құрлығы

  • Аудиторлық қызмет көбіне үкімет қабылдаған нормативтік-құқықтық актілер арқылы реттеледі.
  • ЕО елдерінде есептілік пен балансты тексеретін аудиторлармен қатар, салық салу бойынша кеңес беруші аудиторлар (Steuerberater) да кездеседі.

Барлық елдерге ортақ ұқсастықтар

Кәсіпорынның жылдық қаржылық есеп беруіне аудит жүргізу қажеттілігі бекітілген.

Аудиторлық тәжірибеге рұқсат беретін біліктілік талаптары белгіленген.

Аудитордың құқықтары мен жауапкершілігі әртүрлі құқықтық тетіктер арқылы нақтыланған.

Құқықтар, жауапкершілік және ұйымдық нысандар

Ұлыбританиядағы талаптардың мысалы

Англияда тұлға мемлекеттік хатшы өкілеттілігі шеңберінде танылған бухгалтерлік ұйымға мүше екені расталмайынша аудитор бола алмайды. Мысалы, Англия мен Уэльстің маманданған бухгалтерлер институты (тиісті кәсіби орган ретінде) мүшелікті мойындайды.

Аудиторға тексерілетін кәсіпорынның жиналыстарына қатысуға және сөз сөйлеуге құқық беріледі.

Жауапкершілік және серіктестік нысаны

Жұмысқа салғырт қараған жағдайда аудитор моральдық және тәртіптік, сондай-ақ қылмыстық және материалдық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Көп елдерде аудиторлық ұйымдар жауапкершілігі шектелмеген серіктестік түрінде құрылады (әсіресе ағылшын тілді елдерде кең тараған).

Кейбір елдерде шектеулі жауапкершілік режимі қолданылады: аудитор ұқыпсыздық үшін белгілі бір мөлшермен ғана материалдық жауап береді және кәсіби қызметпен айналысуына тыйым салынуы мүмкін (мысалы, Австрияда 250 мың шиллинг, Германияда 500 мың марка).

Франция: кәсіби өзін-өзі ұйымдастыру үлгісі

Францияда Есеп-шот бойынша комиссарлардың ұлттық компаниясы тізілімге енгізілген барлық аудиторлар мен аудиторлық фирмаларды біріктіреді. Ұлттық компанияны аймақтық компаниялар делегаттарынан тұратын ұлттық кеңес басқарады.

Ұлттық кеңестің негізгі функциялары

  • Маңызды шешімдер қабылдау.
  • Аймақтық кеңестердің жұмысын үйлестіру.
  • Аудиторлық қызметтің техникалық ақпараты мен ұйымдастыру нормалары бойынша доктринаны қалыптастыру.

Ресей және ТМД: аудит институтының қалыптасуы

Тарихи алғышарттар

Ресейде «аудит» ұғымы I Петр (1689–1725) тұсында қолданылған: армияда мүлікке қатысты дау-дамайды тергейтін арнайы әскери қызметкерлер енгізілді. Бұрынғы КСРО аумағында аудит институтын құруға талпыныстар 1889, 1912 және 1928 жылдары болғанымен, олардың бәрі сәтсіз аяқталды. Бұған самодержавие және әкімшілік-әміршіл жүйе кезеңінде тәуелсіз қаржылық бақылауға сұраныстың төмен болуы әсер етті.

Қысқа мерзімдегі серпін

Аудитті ұйымдастырудың халықаралық озық тәжірибесін зерделеу және қабылдау ТМД елдерінде аудиттің жылдам дамуына әдістемелік, этикалық және нормативтік-құқықтық негіз қалыптастыруға мүмкіндік берді.

Аудиторлық фирмалар бұрынғы КСРО-да 1987 жылы пайда болды: біріккен кәсіпорындардың қызметін міндетті түрде тексеру талап етілді. Тексеруді және есеп беруді бекітуді жүзеге асыру үшін КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысы негізінде «Инаудит» акционерлік қоғамы атты алғашқы шаруашылық есептегі фирма құрылды. Кейін аудиторлық фирмалар ірі өнеркәсіп қалалары мен одақтас республикалардың астаналарында кеңінен тарады.

Нарыққа бейімделу және халықаралық қатысу

ТМД елдерінде ФБК, «Росэкспертиза», «Контакт», «Қазақстанаудит», «Фукап-аудит» сияқты бірқатар ұйымдар аудиторлық қызметте жоғары нәтижелер көрсетті. Сонымен қатар көптеген астаналар мен ірі қалаларда бұрын «Үлкен алтылық» деп аталған халықаралық фирмалардың (KPMG, Deloitte & Touche, Arthur Andersen, Ernst & Young, Price Waterhouse, Coopers & Lybrand) бөлімшелері мен өкілдіктері ашылды.

Ішкі бақылау жүйесі: қысқа анықтама

Ішкі бақылау жүйесі — активтерді қорғау, кәсіпорынның қаржылық саясатына сәйкестікті қамтамасыз ету және бухгалтерлік шоттарда көрсетілген мәліметтердің дұрыстығын растау мақсатында енгізілетін саясаттар мен процедуралар жиынтығы.

Қорғау

Активтердің сақталуын қамтамасыз ету.

Сәйкестік

Қаржылық саясат пен тәртіптерді сақтау.

Дәлдік

Есеп деректерінің толықтығы мен шынайылығын күшейту.

Бұл мәтін редакциялық өңдеуден өтті: орфографиясы мен тыныс белгілері түзетіліп, ой желісі айқындалды.