Қазақша рефераттар

Жеке адамның жыныстық бостандығы және жыныстық қол сұғылмаушылыққа қол сұғатын қылмыстардың жалпы түсінігі туралы қазақша реферат

Жеке адамның жыныстық бостандығы мен жыныстық қол сұғылмаушылыққа қарсы қылмыстардың жалпы түсінігі

Жеке адамға қарсы қылмыстар адамның жеке игіліктерін қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастарды бұзуымен қауіпті. Мұндай әрекеттер әрқашан жеке игіліктерге нұқсан келтіруге бағытталады. Қылмыстың негізгі объектісін дұрыс анықтау оны жеке адамға қарсы өзге қылмыстардан және басқа санаттағы қылмыстардан ажыратуға мүмкіндік береді.

Конституциялық негіз және ұғымдардың айырмашылығы

Негізгі ұғым

Жыныстық бостандық

Жыныстық бостандық — Қазақстан Республикасы Конституциясымен бекітілген құқықтар мен бостандықтардың бір бөлігі. Жалпы ереже бойынша, ол кәмелетке толған, не кемінде он алты жасқа толған адамның жеке өміріне қатысты игіліктерімен байланысты: осы жастан бастап тұлға кіммен және қандай жағдайда жыныстық қатынасқа түсетінін дербес шешуге құқылы.

Нормативтік негіз: ҚР Конституциясының 12–13-баптары.

Негізгі ұғым

Жыныстық қол сұғылмаушылық

Жыныстық қол сұғылмаушылық адам туған сәтінен бастап өмірінің соңына дейін мемлекетпен қорғалады. Жыныстық қол сұғылмаушылыққа қол сұғу көбіне жыныстық бостандыққа да бір мезетте қол сұғуды білдіреді.

Мұндай қылмыстарда объект ретінде адамның өмірі, денсаулығы, бостандығы, ар-намысы мен абыройы сияқты аса маңызды жеке игіліктер қарастырылады. Жыныстық бостандық та осы игіліктермен тікелей байланысты.

Жыныстық қылмыстардың жалпы анықтамасы және оның мазмұны

Әдебиеттерде жыныстық қылмыстардың жалпы түсінігі әртүрлі белгілер арқылы сипатталады: кей тұста айырмашылықтарына басымдық берілсе, кей тұста теңестіру мен ажыратудың өлшемдері әркелкі түсіндіріледі. Осы ретте В.Н. Сафронов пен Н.М. Свидловтың көзқарасы мазмұнды әрі қолданбалы деп бағалауға болады.

Түйін анықтама

Жыныстық қылмыстар — қылмыстық заңмен қорғалатын адамның (жәбірленушінің) жыныстық бостандығы мен жыныстық қол сұғылмаушылығына қол сұғатын тұлғаның іс-әрекеті.

Дереккөз: Сафронов В.Н., Свидлов Н.М. «Вопросы квалификации половых преступлений», Волгоград: ВСШ МВД, 1984.

Бұл анықтама жыныстық қылмыстардың жыныстық салада жасалатынын көрсеткенімен, олардың салдары көбіне әлдеқайда кең: денсаулыққа зиян, ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлау, ал кейде өмірге қол сұғу қаупі де қатар жүреді.

  • Негізгі бағыт: зорлау ұғымының өзегінде ең алдымен жәбірленушінің жыныстық еркіндігі мен бостандығына қол сұғу жатыр; зорлық — осы қол сұғудың тәсілі ретінде көрінеді.
  • Жәбірленушінің болуы: жыныстық қылмыстарда нақты жәбірленуші болады (кейбір жағдайларда жәбірленуші өзін солай бағаламауы мүмкін).
  • Қасақаналық сипаты: мұндай әрекеттер кездейсоқ немесе «бағытталмаған» түрде болмайды; олар нақты ниетпен жасалады.

Мас күйі туралы кең тараған пікір және деректер

Қоғамда зорлау көбіне мас күйінде жасалады, тіпті оның негізгі себебі алкоголь деп санайтын пікір кең тараған. Алайда статистикалық мәліметтер мұны толық растай бермейді: шын мәнінде мас күйінде зорлау жасаушылардың үлесі шамамен 50–55%-дан аспайды.

Басқа қылмыстармен ұштасуы және салдардың ауырлауы

Жыныстық қылмыстар, соның ішінде зорлау, жиі түрде басқа қылмыстармен қатар жасалады. С.П. Поздняков келтірген деректерге сәйкес, жыныстық қол сұғылмаушылыққа қол сұғу кей жағдайларда:

Байланысты салдар

15%

адам өлімімен байланысты жағдайлар

Байланысты салдар

16,6%

ауыр дене жарақатын салу

Қауіп факторы

Жұқпалар

қосымша инфекциялық қауіптің туындауы

Бір қылмыскердің бірнеше заңсыз әрекеті бірін-бірі күшейтіп, тәжірибеде аса ауыр салдарға әкелуі мүмкін.

ҚР Қылмыстық кодексіндегі топтастыру

ҚР Қылмыстық кодексінде жыныстық саладағы заңсыз әрекеттер үшін жауаптылық көзделген. Бұл нормалар, бір жағынан, жыныстық сипаттағы зорлық әрекеттері мен моральдық нормаларды өрескел бұзуды, екінші жағынан, кәмелетке толмағандар мен жасөспірімдерге бағытталған әрекеттерді қамтиды.

1-топ: жыныстық саладағы зорлық және мәжбүрлеу

  • Зорлау (ҚК 120-бап).
  • Нәпсіқұмарлық сипатындағы күш қолдану әрекеттері (ҚК 121-бап).
  • Жыныстық қатынасқа, еркек пен еркектің, әйел мен әйелдің жыныстық қатынасына немесе нәпсіқұмарлық сипаттағы өзге де әрекеттерге мәжбүр ету (ҚК 123-бап).

2-топ: кәмелетке толмағандарға қатысты әрекеттер

  • Он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас және нәпсіқұмарлық сипаттағы өзге де әрекеттер (ҚК 122-бап).
  • Жас балаларды азғындату (ҚК 124-бап).

Тарихи ескертпе және қорғау деңгейі

ҚазКСР Қылмыстық кодексі кезеңінде еркек пен еркек арасындағы жыныстық қатынастар қылмыстық жауаптылыққа жатқызылған. Әйел мен әйел арасындағы жыныстық байланысқа қатысты жауаптылық, әдетте, ол зорлау арқылы жасалып, сонымен қатар азаптау немесе бұзақылық сияқты басқа қылмыстың белгілері болғанда ғана қарастырылғаны туралы пікірлер кездеседі. Сонымен бірге кәмелетке толмағандарды жыныстық қылмыстардан қорғау күшейтілген, олардың жасы нақтылап көрсетілген.

Объект, объективтік және субъективтік белгілер

Бұл санаттағы қылмыстардың негізгі объектісі — жыныстық бостандық және жыныстық қол сұғылмаушылық. Ал кәмелетке толмағандарға қатысты кейбір құрамдарда қосымша объект ретінде балалар мен жасөспірімдердің тәндік және адамгершілік тұрғыдан дұрыс, толық дамуы да қорғалады.

Объективтік жағы

Кінәлі тұлғаның құқыққа қайшы әрекеттерімен сипатталады. Бұл қылмыстардың көпшілігінде қылмыс құрамы формальдық болып келеді: әрекет жасалған сәттен бастап аяқталған деп есептеледі.

Субъективтік жағы

Әдетте тікелей қасақаналықпен жасалады. Мотиві көп жағдайда жыныстық сипатта болғанымен, кей жағдайларда кек алу сияқты өзге себептер де кездесуі мүмкін.

Субъект

Субъектіні біржақты сипаттау әрдайым оңай емес: жекелеген баптардың нақты белгілеріне қарай жас ерекшелігі және арнайы талаптар өзгеруі мүмкін. Бұл, әсіресе, қылмыстың сатысы мен жыныстық әрекеттердің нақты сипаттарына байланысты.