Қосылған құнға салынған салық деп аталатын шот
Жабдықтаушылар және қызмет көрсетушілермен есеп айырысу есебі
Кез келген кәсіпорынның үзіліссіз әрі ырғақты жұмыс істеуі үшін қажетті материалдарды уақтылы жеткізіп отырудың маңызы зор. Ұйымды материалдық қорлармен қамтамасыз ету экономикалық және әлеуметтік даму жоспарларына сәйкес жүргізіледі.
Кәсіпорын өнім өндіруші ұйымдармен, сондай-ақ делдал ұйымдармен өзіне қажетті материалдық қорлар мен техниканы жеткізу туралы келісімшарттар жасайды немесе делдалдары арқылы биржадан сатып алады. Осы жеткізушілермен және мердігерлермен жүргізілетін есеп айырысулардың есебі бухгалтерлік есепте арнайы тәртіппен ұйымдастырылады.
Негізгі ұғым:
«Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу» шотында есеп айырысу сомасының деңгейіне және нысанына қарамастан, жабдықтаушылардан алынған материалдар мен қосалқы бөлшектер, сондай-ақ олардың орындаған жұмыстары мен көрсеткен қызметтері үшін есептелген қарыздар есепке алынады.
Шоттың кредиті мен дебиті бойынша жазбалар
Кредит бойынша
Тиісті материалдық қорлар мен шығындар бойынша жабдықтаушылардың акцептелген шот-фактураларына сәйкес есептелген сомалар көрсетіледі.
Дебит бойынша
Жабдықтаушыларға төленген сомалар жазылады. Бұл сомалар төлемнің қай шоттан жүргізілуіне қарай «Ақшалар» және өзге шоттардың кредитінен көрсетіледі.
Есеп жабдықтаушы-мердігердің әрбір шот-фактурасы бойынша жеке жүргізіледі. Журнал-ордерде шот-фактуралардың акцептелуі, материалдық құндылықтардың, жұмыстар мен қызметтердің қабылдануы, олардың құны және төлемі туралы мәліметтер тіркеледі.
Құжат айналымы және бақылау
Келіп түскен шот-фактураларды тіркеу
Келіп түскен шот-фактуралар алдымен М-1 «Келіп түскен жүктер есебі журналына» тіркеледі. Бұл журнал ұйымға материалдық құндылықтардың уақтылы келіп түсуін бақылауға мүмкіндік береді.
Журналға енгізілетін мәліметтер жабдықтау бөлімі тарапынан тауар-көлік жүкқұжаттары, кіріс ордерлері және материалдарды қабылдау актілері негізінде қоймаға материалдық құндылықтар келіп түскен сайын жазылып отырады. Мұнда тек акцептелген шот-фактуралар ғана көрсетіледі.
Фактураланбаған жеткізілімдер есебі
Кейбір жағдайларда келіп түскен материалдық құндылықтарға қатысты құжаттар (шот-фактуралар) болмауы мүмкін. Мұндай жеткізілімдер фактураланбаған жеткізілім деп аталады.
Рәсімдеу тәртібі
- Фактураланбаған жеткізілімдер фактураланған жеткізілімдер сияқты әрбір жабдықтаушы бойынша жеке есепке алынады.
- Оларды тіркеу үшін М-7 «Материалдарды қабылдау туралы акті» қолданылады.
- М-7 актісі шот-фактурасыз келіп түскен материалдарға, сондай-ақ қабылдау кезінде артық шыққан тауарлық-материалдық құндылықтарға да жасалады.
Фактураланбаған жабдықтар бойынша шот-фактуралар кейін келген кезде, бұрын жазылған деректер сторна әдісімен түзетіліп, 6-журнал-ордерге шот-фактурадағы мәліметтер енгізіледі.
Жолдағы материалдық құндылықтар
Кейде төлем жасалғанымен, айдың соңына дейін тауарлық-материалдық құндылықтар кәсіпорын қоймасына келіп түспеуі мүмкін. Мұндай жағдайда шот-фактуралар немесе төлем талап-тапсырмалары негізінде 6-журнал-ордерге әдеттегі тәртіппен жазба жасалады.
Ай соңындағы көрсету
Ай соңында жолдағы материалдық құндылықтардың сомасы журнал-ордердің арнайы бағанында «Келіп түспеген (жабдықтаушы қоймасындағы) жүк үшін» деп көрсетіледі.
Жиынтық шығарылғаннан кейін жолдағы қорлардың құны материалдық қорлар шоттарына жазылады. Бұл қорлар материалдық жауапты тұлғалардың есебіне әлі жатқызылмаса да, жедел бақылауда болады.
Нәтижесінде жолдағы тауарлық-материалдық қорлар ай соңында тиісті шоттарда шартты түрде есептелінеді және жабдықтаушылармен есеп айырысу тұрғысынан дебиторлық қарыз болып танылмайды.
Келесі айдың басында жолдағы материалдардың қалдығы сторна етіледі (қызыл жазумен рәсімделеді).
Ай соңындағы талдамалық есеп және бақылау топтары
Жабдықтаушылар және қызмет көрсетушілермен есеп айырысулар жөніндегі журналда ай соңында «Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу» шоты бойынша талданған қалдықтар көрсетіледі.
Талдамалық есептің құрылымы
Есеп айырысуларды жедел бақылау және қалдықтар туралы толық ақпарат алу үшін талдамалық есеп мына топтар бойынша қалыптастырылады:
- Құны төленген, бірақ іс жүзінде алынбаған (қабылданбаған) материалдық қорлар, көрсетілген қызметтер немесе орындалған жұмыстар бойынша есеп айырысулар.
- Фактураланбай қалған жабдықтар бойынша есеп айырысулар.
- Мерзімінде төленбеген есеп айырысулар.
Шоттар корреспонденциясы (негізгі бухгалтерлік жазбалар)
1) ТМҚ сатып алу бойынша акцептелген шот-фактура
Кәсіпорын басқа заңды немесе жеке тұлғалардан тауарлық-материалдық қорларды сатып алғанда (ҚҚС-сыз құн бойынша) акцептелген шот-фактура негізінде мына жазбалар жасалады:
Негізгі құн
Д-т: Материалдар (немесе Тауарлар)
К-т: Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу
ҚҚС
Д-т: Қосылған құн салығы (ҚҚС)
К-т: Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу
2) Жабдықтаушыға төлем жасау
Шот-фактураның қай шоттан төленгеніне қарай мынадай бухгалтерлік жазба жасалады:
Д-т: Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу
К-т: Ақшалар
3) Сатып алу кезіндегі ҚҚС-ты шегеру
Жабдықтаушыларға тауар сатып алу барысында төленген ҚҚС сомасы ұйымның сату барысында есептелінген бюджетке төленетін ҚҚС сомасынан шегерілген кезде төмендегі жазба рәсімделеді:
Д-т: Қосылған құн салығы (ҚҚС)
К-т: Орны толтырылатын қосылған құн салығы