Халықаралық қонақ үйлік ережелер
Қонақ үй индустриясын ұйымдастыру және басқарудың халықаралық нысандары
Қонақ үй бизнесінің ауқымды дамуы, ұлттық шекаралардан тыс туристік байланыстардың кеңеюі және қонақжайлылықтың халықаралық индустрияға айналуы осы салада тиімді үйлестіруді қажет етті. Соның нәтижесінде қонақжайлылық индустриясының әлемдік даму бағыттарын айқындайтын көптеген халықаралық ұйымдар құрылды.
Бағыт
Әлемдік дамудың негізгі үрдістерін анықтайды.
Стандарт
Халықаралық нормалар мен стандарттарды бекітеді.
Ынтымақтастық
Елдер арасындағы кооперацияға ықпал етеді.
Бүгінде мәртебесі мен бағыты әртүрлі 200-ден астам халықаралық туристік және қонақ үй ұйымдары бар. Атауы әрқилы болғанымен, олар көбіне екі санатқа бірігеді: бірлестіктер және кәсіподақтар. Оларға достастықтар, одақтар, федерациялар, комитеттер, бюролар, комиссиялар, кеңестер, клубтар және институттар жатады.
Халықаралық қонақ үй ұйымдарын жіктеу
Ұйымдар қызметі мен ауқымына қарай бірнеше белгі бойынша топтастырылады. Мұндай жіктеу нарықтағы рөлін және реттеу механизмдерін түсінуге көмектеседі.
Ауқымы бойынша
- Халықаралық
- Аймақтық
- Ұлттық
Құқықтық-қоғамдық мәртебесі бойынша
- Үкіметтік
- Қоғамдық
- Жеке ұйымдар
Қызмет түрі бойынша
Реттеушілер, жеткізушілер, нарық агенттері, өңдеушілер, кеңесшілер, жобалық ұйымдар, оқыту ұйымдары, кәсіпқой бірлестіктер, сауда және тұтынушылық ұйымдар.
Қызмет өрісі бойынша
Көлік (әуе, автобус, теміржол, автокөлік және круиз), туристік агенттер, туроператорлар және жергілікті кәсіподақтар.
Нормативтік-құқықтық құжаттар мен келісімдер
Халықаралық қонақ үй ісін дамытуда стандарттар мен келісімдер маңызды орын алады. Кең тараған құжаттар қатарында:
-
1) Халықаралық қонақ үй ережелері
Халықаралық қонақ үй бірлестігі кеңесімен мақұлданған ережелер жиынтығы.
-
2) Қонақ үйлер мен турагенттіктер арасындағы қатынастар кодексі
Әлемдік турагенттіктер федерациясы бірлестігі мен Халықаралық қонақ үй бірлестігінің құжаты.
-
3) Халықаралық қонақ үй конвенциясы
Қонақ үйлер мен турагенттер иелері жасайтын келісім-шарттарға қатысты қағидалар.
-
4) Отель мен тасымалдаушы арасындағы келісім (1994)
Халықаралық қонақ үй бірлестігі және Халықаралық көлік қатысушылары одағымен қабылданған келісімдер мен шарттар.
Әлемде құрылған халықаралық қонақ үй және туристік ұйымдар жүйесі белсенді дамуда. Оның тармақталуы қонақжайлылықтың халықтар мен мемлекеттер арасындағы байланыстарда рөлі өсіп келе жатқанын және бұл бағытқа үкіметтік те, үкіметтік емес те құрылымдардың қызығушылығы жоғары екенін көрсетеді.
Қазақстандағы салалық бірлестіктер
Ұлттық қонақ үй және туристік қызметтерді қолдау, сондай-ақ шетел валютасының ағымын ұлғайту мақсатында бірқатар ұйымдар құрылды:
-
Қазақстандық қонақүйлік және мейрамханалық бірлестік
Саладағы стандарттар, сапа және кәсіби ынтымақтастыққа бағытталған.
-
Халықаралық қоғамдық туризм академиясы
Оқыту, сараптама және тәжірибе алмасу алаңы.
-
Қазақстандық туристік бірлестік
Құрамына ірі турагенттіктер, қонақ үйлер, әуетасымалдаушылар және «Қазақстан Жібек жолы» ұлттық компаниясы кіреді. Негізгі мақсаты — туристік саланың басымдылығын арттыру.
-
Қазақстандық франчайзинг бірлестігі
Франчайзинг мәдениетін дамытуға және құқықтық-қолданбалы қолдауға ықпал етеді.
Қонақ үй тізбектері: өсу, технология және география
Қонақжайлылық индустриясында трансұлттық компаниялардың ерекшелігі айқын көрінеді. Олар көбіне қонақ үй тізбектері форматында дамып, халықаралық нарықта қызмет көрсету стандарттарын ілгерілетуге мүмкіндік береді.
Тізбекке кірудің ықтимал әсері (мәтіндегі дерек бойынша)
- Орташа кіріс
- +60%
- Жеке кәсіпорындармен салыстырғанда
- Толтырылым
- +8%
- Тізбектік форматтың артықшылығы
- Нөмір қоры
- 50%+
- Әлемдік нөмірлердің тізбектер үлесі
Қонақ үй тізбегі — ортақ басшылыққа бағынатын, өнімді алға жылжыту тұжырымдамасы мен бір сауда белгісі бар отельдер тобы. Тізбек басшылығы пайдадан үлес алады, сонымен бірге операциялық шығындар үшін де жауапкершілік көтереді.
Ірі кешендерде брондау мен дистрибуцияны қолдайтын жүйелер кең тараған (мысалы, Sabre, Galileo, Amadeus тәрізді шешімдер). Әлемде ұлттық шекарадан тыс қызмет ететін 300-ден астам қонақ үй тізбегі бар.
Кесте 1. 2007 ж. халықаралық қонақ үй тізбектері басқаруындағы нөмірлер (елдер бойынша)
Өлшем бірлігі: мың нөмір; үлесі: %
| Елдер | Нөмірлер саны (мың) | Үлесі (%) |
|---|---|---|
| АҚШ | 3567,0 | 62,5 |
| Ұлыбритания | 738,6 | 13,0 |
| Франция | 469,7 | 8,2 |
| Испания | 203,0 | 3,6 |
| Жапония | 157,2 | 2,8 |
| Германия | 129,9 | 2,3 |
| Әлемнің қалған елдері | 361,2 | 6,3 |
| Барлығы | 5698,7 | 100,0 |
Осы деректер бойынша АҚШ үлесіне әлемдегі тізбектер басқаруындағы нөмірлердің 62,5%-ы тиесілі, ал Еуропаның бірқатар елдерінің жиынтық үлесі шамамен 27,1%.
Нарықтағы динамика
Жаңа отельдердің салынуы нәтижесінде орын саны өсіп, кей кезеңдерде сұраныс өсімінен алға шықты. Бұл толтырылым коэффициентінің тұрақты төмендеуіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар тізбектердің қалыптасу үдерісі жаңа нарықтарды да қамтып келеді (мысалы, Мальта, Жаңа Зеландия, Шотландия және Мысыр).
Қонақ үй қызметін ұйымдастырудың негізгі үлгілері
Әлемдік қонақ үй индустриясында XX ғасырдың екінші жартысынан бастап басқару мен қызмет көрсетуді ұйымдастырудың бірнеше жетекші үлгісі қалыптасты. Олар концепция, стандарт және клиент тәжірибесіне қойылатын талаптарымен ерекшеленеді.
Ritz үлгісі
Швейцарлық кәсіпкер Цезарь Ритц есімімен байланысты. Негізгі бағдар — еуропалық талғампаздық дәстүрлері. Кей деректер бойынша бұл сегмент қысымға ұшырап, соңғы онжылдықтарда Palace стиліндегі нөмірлер саны едәуір қысқарған.
Holiday Inn (Кемонс Уильсон) үлгісі
Клиент қажеттілігіне икемді бейімделу және қызмет көрсетудің жеткілікті жоғары стандарттарын тұрақты қолдауға негізделген. Интерьер мен холл сапасына ерекше мән беріледі.
Негізгі талаптар
- Сәулет және интерьердің стильдік біртұтастығы
- Белгілеу және сыртқы ақпараттың бірізділігі
- Кең әрі функционалды холл
- Жылдам тіркеу (check-in)
- Тұрақты клиенттерге бейімделген нөмірлер
- Таңғы ас: «швед үстелі»
- Мәслихат (конференция) залының болуы
- Икемді тарифтер жүйесі
- Біртұтас басқару, маркетинг және коммуникациялар
Тәуелсіз қонақ үйлер бірлестігі үлгісі
Best Western және Romantic Hotels секілді ерікті бірлестіктер. Бұл жағдайда әр елдегі тәуелсіз қонақ үйлер ортақ бренд және біркелкі стандарт арқылы бірігеді.
Кесте 2. 2007–2008 жж. әлемдегі ең ірі 10 қонақ үй тізбегі
Өлшемдер мәтіндегі дерекке сәйкес берілді
| Рейтинг | Тізбек атауы | Ел саны (2008) | Отельдер (2007) | Отельдер (2008) | Нөмірлер (2007), мың | Нөмірлер (2008), мың | Өзгеріс (2008/2007), % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Cendant Corp. | 24 | 6315 | 6455 | 542,6 | 541,3 | 99,8 |
| 2 | Bass Hotels & Resorts | 100 | 2886 | 3096 | 471,7 | 490,5 | 104,0 |
| 3 | Marriott International | 60 | 1880 | 2099 | 355,9 | 390,5 | 109,7 |
| 4 | Accor | 81 | 3234 | 3488 | 354,7 | 389,4 | 109,8 |
| 5 | Choice Hotels International | 41 | 4248 | 4392 | 338,3 | 350,4 | 103,6 |
| 6 | Hilton Hotels Corp. | 59 | 1700 | 1895 | 290,0 | 317,8 | 109,6 |
| 7 | Best Western International | 80 | 4037 | 4065 | 313,3 | 307,7 | 98,2 |
| 8 | Starwood Hotels & Resorts Worldwide | 80 | 716 | 738 | 217,7 | 227,0 | 104,3 |
| 9 | Carlson Hospitality Worldwide | 63 | 616 | 716 | 114,2 | 129,2 | 113,1 |
| 10 | Hyatt Hotels / Hyatt International | 38 | 195 | 201 | 85,7 | 86,7 | 101,2 |
| Барлығы | 25827 | 27145 | 3084,1 | 3230,5 | 104,8 | ||
Деректер кей тізбектердің (мысалы, Marriott) қысқа мерзімде қарқынды өскенін көрсетеді: отельдер саны да, нөмірлік сыйымдылық та ұлғайған. Кейбір тізбектерде, керісінше, бақылаудағы объектілер саны артқанымен, нөмірлік сыйымдылықтың төмендеуі байқалады.
Тізбектердің екі негізгі түрі
- Біріктірілген тізбектер — біртекті өнім өндіреді және сатады; көбіне франчайзинг немесе басқару келісім-шарты арқылы басқарылады.
- Қонақ үй консорциумдары — тәуелсіз отельдерді біріктіреді.
Франчайзинг: тізбекке кірудің кең тараған тәсілі
Франчайзинг әлемде кең тарауда. Мәтіндегі дерекке сай, отельдердің шамамен 80%-ы тізбектерге дәл осы франчайзинг құқықтары арқылы кіреді.
Франчайзинг келісімінің мәні
Ірі компания (франчайзер) серіктеске (франчайзи) сауда маркасын қолдану құқығын, маркетинг пен өткізімге қолжетімділікті, орталықтандырылған брондау жүйелерін және басқару стандарттарын ұсынады. Франчайзи қызмет көрсету және комфорт стандарттарын сақтап, әдетте айналымнан 3–4% көлемінде төлем төлейді және бастапқы жарна енгізеді.
Құқықтық анықтама
Франчайзинг келісім-шарты — құқық иеленушінің фирмалық атауды, тауар белгісін, коммерциялық ақпаратты және қызмет көрсету белгісін белгілі бір мерзімге (немесе мерзімсіз) ақыға пайдалануға беру туралы келісімі. Коммерциялық концессия аясында тараптар жеке кәсіпкер ретінде тіркелген жеке немесе заңды тұлғалар болуы мүмкін.
Кесте 3. 2008 ж. франчайзинг шартымен тізбекке кіретін отельдер үлесі
| Тізбек атауы | Отельдер саны (тізбекте) | Франчайзингпен кіретін отельдер | Үлесі (%) |
|---|---|---|---|
| Cendant Corp. | 6455 | 6455 | 100,0 |
| Choice Hotels International | 4392 | 4392 | 100,0 |
| Bass Hotels & Resorts | 3096 | 2644 | 85,4 |
| Hilton Hotels Corp. | 1895 | 1492 | 78,7 |
| Marriott International | 2099 | 1168 | 55,6 |
| Carlson Hospitality Worldwide | 716 | 682 | 95,3 |
| Accor | 3488 | 672 | 19,3 |
| U.S. Franchise Systems | 505 | 505 | 100,0 |
| Société du Louvre | 868 | 328 | 37,8 |
| Starwood Hotels & Resorts Worldwide | 738 | 313 | 42,4 |
Қазақстандағы франчайзинг
Қазақстанда франчайзингті құқықтық реттеуге қатысты «Кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) туралы» заң қабылданды. 2002 жылғы 24 маусымда Қазақстандық франчайзинг бірлестігі құрылды. 2002 жылдың наурызында халықаралық коммерциялық емес ұйымдар қазақстандық қоғамдық ұйымдармен бірлесіп франчайзингті дамыту мәселелері бойынша семинарлар өткізді.
Франчайзингтің негізгі категориялары
1) Өнімді таратуға бағытталған франчайзинг
Мысалы: салқын сусындар, дайын тағам өнімдері, автокөлік сату сияқты бағыттар.
2) Кәсіпкерлік (business format) франчайзинг
Қонақжайлылықта ең кең тараған түрі. Мысал ретінде Holiday Inn, Radisson Hotels және кей мейрамхана желілері аталады. Келісімдер, әдетте, белгі, ноу-хау және жүйелік құрылымды қолдану құқығын, сондай-ақ нарық стратегиясына қатысу шарттарын қамтиды.
Басқару келісім-шарттары: тізбектің ықпалын кеңейту құралы
Басқару келісім-шарты қонақ үй тізбектерінің ықпалын кеңейту және жаңа туристік нарықтарға ену үшін жиі қолданылады. Бұл форматта қонақ үй иесі кәсіби басқарушы компаниямен келісім жасайды, ал компания берілген сегментте қонақ үйді тиімді басқаруға жауап береді.
Маңызды қағида
Басқаруға кіріскен кәсіпорын (басқарушы компания) ұйымның мүлкіне меншік құқығын алмайды. Әдетте оның қаржылық жауапкершілігі шектеулі болады, ал кірісі қонақ үй пайдасының көлеміне байланысты қалыптасады.
Неге қолданылады?
- Кәсіби басқару тәжірибесін енгізу
- Операциялық тиімділікті арттыру
- Маркетинг пен коммуникацияны күшейту
- Бренд және стандарт арқылы нарыққа жылдам шығу
Кесте 4. 2008 ж. басқару келісім-шарты негізінде тізбекке бірігу
| Тізбек атауы | Отельдер саны (тізбекте) | Басқаруға берілген отельдер | Үлесі (%) |
|---|---|---|---|
| Marriott International | 2099 | 806 | 38,4 |
| Société du Louvre | 868 | 540 | 62,2 |
| Accor | 3488 | 531 | 15,2 |
| Extended Stay America | 392 | 392 | 100,0 |
| Bass Hotels & Resorts | 3096 | 344 | 11,1 |
| Tharaldson Enterprises | 330 | 330 | 100,0 |
| Westmond Hospitality Group | 294 | 294 | 100,0 |
| Starwood Hotels & Resorts Worldwide | 738 | 263 | 35,6 |
| Hilton Hotels Corp. | 223 | 223 | 100,0 |
| Prime Hospitality Corp. | 239 | 214 | 89,5 |
Қорытынды ой
Қонақ үй индустриясында халықаралық ұйымдар стандарттарды қалыптастырып, елдер арасындағы ынтымақтастықты күшейтсе, қонақ үй тізбектері франчайзинг пен басқару келісім-шарттары арқылы жаһандық нарықта жылдам ауқымдануға мүмкіндік береді. Бұл үрдістер қызмет сапасының бірізденуін және басқарудың кәсібиленуін жеделдетеді.