Қазақша рефераттар

ЖАСТАРДЫҢ ҮЙЛЕСІМДІ ОТБАСЫН ҚҰРУЫНА ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ДАЯРЛЫҚ МӘСЕЛЕСІ туралы қазақша реферат

Қазіргі таңда отбасын құруға ұлттық немесе басқа да, мысалы әлеуметтік тосқауылдар айқын байқалмайды. Сондықтан жастар өмірлік серігін таңдағанда, оның бойынан өзіне жақын мінез-құлық қырларын, құндылықтар мен көзқарастар үндестігін іздейді. Дегенмен болашақ отбасының тұрақтылығы тек жас ерекшелік дайындығымен шектелмейді: ерлі-зайыптылардың психологиялық даярлығы шешуші рөл атқарады.

Отбасының беріктігі үшін болашақ жұптардың бір-бірін толық танып, өзара түсіністікті қарым-қатынас орната алуы, сондай-ақ отбасылық өмірде кездесетін қиындықтарды алдын ала болжап, саналы түрде жауапкершілік алуға дайын болуы маңызды.

Психологиялық даярлық не үшін маңызды?

Кез келген отбасында экономикалық, әлеуметтік және тұлғалық айырмашылықтарға байланысты мәселелер туындауы мүмкін. Осындай жағдайлар дер кезінде конструктивті шешілмесе, ұрыс-керіс, қақтығыс, дау-жанжал жиілеп, ақырында отбасының ыдырауына дейін алып келуі ықтимал.

Психологияда отбасылық қиындықтар, жағымсыз жағдайлар мен дағдарыстар өзекті тақырыптардың бірі болып саналады. Психологиялық білім мен мәдениет деңгейі төмен болғанда, көптеген отбасылар өмірлік цикл барысында кездесетін дағдарыстардан өте алмай, кері шегініп, ажырасуға немесе отбасылық қатынасты сақтауға күш салуға жауапкершілік алмауға бейім келеді.

Материалдық жағдай және отбасы тұрақтылығы

Жастар отбасын құрғанда, көбіне материалдық ахуал мен тұрғын үй мәселесін бірінші орынға қояды. Алайда көптеген психологиялық зерттеулер материалдық ауқаттылық пен тұрғын үймен қамтылу отбасы тұрақтылығына шешуші әсер етпейтінін көрсетеді. Тұрақтылық көбіне қарым-қатынас мәдениетіне, жауапкершілікті бөлісе алуына және эмоционалдық жақындықты сақтауға байланысты.

Маңызды түйін

Отбасылық өмірге мотивациялық дайындықта махаббат негізгі түрткі ретінде қарастырылады. Ол дербестікке дайындықты, құрылатын отбасына жауапкершілікті, бала сүю мен тәрбиелеуге әзірлікті қамтиды.

Неке мен отбасы туралы түсінік

Отбасының қалыптасуы үшін некенің қалыптасуы қажет. Отбасы негізін қоғам мойындаған әйел мен ер адам арасындағы некелік одақ құрайды. Көп жағдайда отбасын құру екі адамның арасындағы махаббат сезімінен басталады. Махаббат — басқа адамға бағытталған сезімдер мен әрекеттердің күрделі үйлесімі; оны әркім әртүрлі түсінеді. Бір жағынан адам махаббатқа ұмтылады, екінші жағынан одан қорқуы да мүмкін.

Отбасы беріктігінің негіздері

  • Махаббат пен эмоционалдық жақындық
  • Қызығушылықтар мен құндылықтардың ортақтығы
  • Қиын сәтте көмекке келуге дайын болу
  • Құрмет пен қамқорлық

Өнегелі сананың рөлі

Отбасын құрудың маңызды факторларының бірі — жастардың өнегелі санасының деңгейі. Дамыған өнегелі сана отбасын әлеуметтік құндылық ретінде түсінуде, некеге байыппен қарауда, өмірлік серікті ойланып таңдауда, әрбір отбасы мүшесін және өзара қатынасты құрметтеуде көрінеді.

Отбасын жүйелік тұрғыдан түсіну

Отбасын жүйелік ықпал тұрғысынан қарастыру оның ішіндегі құбылыстарды бір мезетте шағын топ әрі әлеуметтік институт ретінде талдауға мүмкіндік береді. Әлеуметтік өзгерістер отбасылық өмірдің барлық саласына әсер етеді, сондықтан отбасы қатынастары әрдайым қоғамдағы құндылықтар мен нормалардың ықпалында болады.

Отбасылық терапиядағы көзқарастар

Психологияда отбасы мәселесін зерттейтін бірнеше мектеп пен бағыт бар. К. Витакер отбасы бірлестігі тұлғаның даралығын жетілдіруге ықпал етеді деп есептесе, В. Сатир отбасындағы қалыпты қарым-қатынас тұлғалық дамуды жеделдетеді деген пікір айтады. Жүйелі отбасы терапиясында отбасы тұтас бірлік — биологиялық және психологиялық ағза ретінде қарастырылады.

«Қосарлы байланыс» ұғымы

Қосарлы байланыс — коммуникацияның бұрмаланған түрі: адам бір мезетте екі түрлі, өзара қарама-қайшы хабарлама алған кезде оның мағынасын үйлестіре алмай қиналады. Сондықтан отбасы мүшелерінің байланысы психологиялық сәйкестік пен түсінікті коммуникацияға сүйенуі тиіс.

Психологиялық дайындықтың мазмұны

Болашақ ерлі-зайыптылардың өздері өскен отбасындағы атмосфера жаңа отбасының дамуына елеулі әсер етеді: ол не үйлесімді бейімделуге көмектеседі, не қиындықтарды күшейтіп, дағдарысқа әкелуі мүмкін. Отбасын құруға психологиялық дайындық — бұл:

  • басқа адамдармен қарым-қатынасты тез орната білу;
  • отбасылық өмірге және қоршаған ортаға ұқсас көзқарастың болуы;
  • отбасында сау рухани-психологиялық ахуал орната алу;
  • мінез-құлық пен сезімдердің тұрақтылығы;
  • еріктік қасиеттердің дамуы және жауапкершілік ала білу.

Жастарды отбасылық өмірге дайындаудың қағидалары

Өсіп келе жатқан ұрпақты отбасылық өмірге дайындау әр жас кезеңінде жүйелі түрде жүргізілуі тиіс және жалпы тәрбиеден бөлек қарастырылмауы қажет. Қазіргі некелік-отбасылық қатынастар ерлі-зайыптылардан адамгершілік-этикалық, психологиялық-педагогикалық дайындықтың және тұрмыс мәдениетінің жоғары деңгейін талап етеді.

Негізгі тұжырымдар

  • Жастардың неке мен отбасындағы рөлін дұрыс түсінуі — тұрақты қатынастың алғышарты.
  • Неке қиюға бейімділік пен құндылықтық нұсқаулардың қалыптасуы бірнеше аспектіден тұрады.
  • Тұлғаның қалыптасуы бала кезден басталады: өз қасиетін және өзгенің ерекшелігін түсіне білу маңызды.

Отбасының қоғамдық маңызы

Отбасы — ортақ тұрмыс, өзара моральдық жауапкершілік және өзара көмек арқылы байланысқан адамдар бірлігі. Ол ұрпақ жалғастығын, алғашқы әлеуметтенуді және бала тәрбиесін қамтамасыз етеді.

Болашақ некеге дайындықты күшейтетін ұстанымдар

  • Өзін-өзі бақылау және өзін-өзі бағалау дағдыларын дамыту
  • Отбасы табиғатын жүйе ретінде түсіну
  • Серіктеспен қарым-қатынас жүйесін жақсарту, келіссөз мәдениетін қалыптастыру
  • Отбасындағы өзара қатынастың бұрын байқалмаған ерекшеліктерін түсіну
  • Өзінде және отбасында болып жатқан өзгерістерді дер кезінде аңғару
  • Әрбір отбасы мүшесіне ерекше көңіл бөлу
  • Ерлі-зайыптылардың бір-бірінің пікірін ескеріп, түсінуге ұмтылуы

Қорытындылай келе, жастардың үйлесімді неке құруына психологиялық даярлықты диагностикалау және дамыту — болашақ отбасының табысты, тұрақты болуының маңызды кепілі.

Қолданылған әдебиеттер

  1. Андреева Т.В. Семейная психология. — СПб, 2004.
  2. Ахтаева Н.С., Әбдіғаппарова А.І. Әлеуметтік психология. — Алматы: Қазақ университеті, 2007.
  3. Әбеуова И.Ә. Әлеуметтік психология. — Алматы, 2001.
  4. Зверева О.Л. Семейная педагогика и домашнее воспитание. — М., 1999.
  5. Куликова Т.А. Семейная педагогика и домашнее воспитание. — Москва, 1999.
  6. Ковалев С.В. Психология современной семьи. — М., 1988.
  7. Малкина-Пых И.Г. Семейная терапия. — М., 2005.

Тұрдалиева Ш.Т., Шоғалбаева Д. — М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті, Қазақстан.