Дайын өнім
Дайын өнімнің есебі: мәні және қаржылық есеп берудегі орны
Дайын өнім — өндірістік үдерістің соңғы нәтижесі. Ұйым сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен жасалған келісімшарттардағы сапа, көлем, түр және жеткізу талаптарына сәйкес өнімді дайындап, шығаруды ұйымдастырады.
Өнімнің стандарттарға және техникалық шарттарға сәйкестігі техникалық бақылау қызметінен өткенін растайтын құжаттармен (паспорт, сертификат және өзге де құжаттар) куәландырылады. Қоймаға қабылдау, сапаны растау және басқа да маңызды жағдайлар міндетті түрде актімен рәсімделеді.
Есеп шоты
1320 — «Дайын өнім»
Дайын өнімді есепке алу үшін активті, инвентарлық шот қолданылады.
Қаржылық есеп берудегі бағалау
Дайын өнім кәсіпорынның айналым қаражаттарының құрамына кіреді және қаржылық есеп беруде нақты өзіндік құны бойынша көрсетіледі.
Нақты өзіндік құн
Нақты өзіндік құн есептік кезең аяқталғаннан кейін анықталады. Ай соңында ауытқу сомасы мен пайызын есептеу арқылы есептік баға нақты өзіндік құн деңгейіне жеткізіледі.
Ауытқуды есептеу
Ауытқудың пайызы мен сомасы ай ішінде түскен өнім және ай басындағы өнім қалдығы негізінде есептеледі.
Формула (ұсынылатын жазылым):
Ауытқу пайызы = (Ауытқу сомасы / (Қалдық + ай ішінде түскен өнім)) × 100%
Дайын өнімді жөнелту мен сату: құжат айналымы
Дайын өнімді босату үшін бұйрық–жүкқұжаты жасалады. Бұл құжатта екі бөліктің мәліметтері біріктіріледі: қоймаға берілетін бұйрық және босату жүкқұжаты.
Қоймаға берілетін бұйрықты тиісті бөлімше сатып алушымен жасалған келісімшарт негізінде толтырады. Онда сатып алушының атауы, өнімнің көлемі мен түрлері, жіберілу мерзімі көрсетіледі.
Қоймадағы әрекеттер
- Материалдық жауапты тұлға әр бұйрық бойынша өнімді жинақтайды және оны босату үшін экспедиторға береді.
- «Жіберілді» бағанында өнімнің нақты саны көрсетіледі.
- Құжатқа бөлім басшысы, қоймашы және экспедитор қол қояды.
Құжаттың даналары және қозғалысы
- Бұйрық–жүкқұжат екі дана болып жасалады: бір данасы экспедиторға беріледі.
- Екінші данасы жүктің жөнелтілгенін растау үшін қоймада қалады және қойма карточкасында «Шығыс» бағанына жөнелтілген мөлшер енгізіледі.
- Келесі күні экспедитор бұйрық–жүкқұжатты және тасымалдау ұйымының түбіртегін бухгалтерияға тапсырады, сондай-ақ сатып алушы атына шот-фактура рәсімдеуге қажетті құжаттар беріледі.
Қосымша құжаттар
Бұйрық–жүкқұжаттан бөлек, жүктің жіберілгендігі туралы белгісі бар тасымалдау құжаты (теміржол және басқа тасымалдау ұйымдарының құжаттары), коносамент, қабылдау актісі және өзге де тиісті құжаттар қоса тіркелуі мүмкін.
Дайын өнімді шығару және қоймадағы есеп
Дайын өнім өндіру үдерісін ұйымның бухгалтериясы тұрақты бақылап отыруы тиіс. Дайын өнім шығару туралы құжаттар бухгалтерияға күнделікті келіп түседі, сол жерде өнім түрлері мен көлемі натуралды көрсеткіштер бойынша есепке алынады.
Ай аяқталғаннан кейін шығарылған өнімнің жалпы көлемі жоспарлау (сату) бағасымен және нақты өзіндік құнымен бағаланады (өндірістің аналитикалық есебі бойынша).
Журнал-ордерлік форма
Шығарылған өнімнің нақты өзіндік құны №10 журнал-ордерде 1320 шотының дебитінде және 8110 «Негізгі өндіріс» шотының кредиті бойынша көрсетіледі.
Оперативті-бухгалтерлік тәсіл
Қоймадағы дайын өнім есебі әр өнім номенклатурасы бойынша ТМҚ-5 карточкасын ашу арқылы жүргізіледі.
Ескерту (колледж мысалы)
Колледж білім беру қызметін көрсететіндіктен, «дайын өнім» ретінде оқушылардың оқу ақысы есебінен алынатын табыс қарастырылуы мүмкін.
Шаруашылық операциялар: шоттар корреспонденциясы
Төмендегі кестеде дайын өнімге қатысты кең таралған операциялар бойынша дебет пен кредит шоттары жинақталған.
| Операция мазмұны | Дебет | Кредит |
|---|---|---|
| Дайын өнімді кіріске алу | 1320 | 8110, 8210, 8310 |
| Дайын өнімді ақысыз беру | 7410 | 1320 |
| Материалдар мен шикізатты негізгі өндіріс цехына босату | 8111 | 1310 |
| Өндірістен шыққан дайын өнімді қоймаға кірістеу | 1320 | 8110 |
| Жабдықтаушылардан материалдар мен шикізат алу | 1310 | 3310 |
| ҚҚС (12%) көрсету | 1420 | 3310 |
| Сатылған (өткізілген) өнімнің өзіндік құнын есептен шығару | 7010 | 1320 |
| Қоймалардағы артық шыққан дайын өнімді кіріске алу | 1320 | 6280 |
| Зертханалық сараптау және әкімшілік шығындары үшін дайын өнімді есептен шығару | 7210 | 1320 |
| Сатып алушылардан берешек соманың түсуі | 1010, 1030 | 1210 |
| Қорларды есептен шығару үшін резерв құру | 7420 | 1360 |
| Дайын өнім бағасының төмендеуіне байланысты өзіндік құнын есептен шығару | 1360 | 1320 |
(№85, №89 қосымшалар бойынша)