Суреттерді боя
Білім беру · Информатика · Бастауыш буын
Информатиканы қай сыныптан бастау керек?
Соңғы жылдары информатика пәнін қай сыныптан бастап оқыту қажет екені туралы түрлі пікірлер айтылуда. Практика төменгі сыныптардан бастау тиімді екенін көрсетеді: мектеп жасына дейінгі және бастауыш жастағы балалардың тануға, үйренуге деген қызығушылығы жоғары болады, ал психологтардың дерегі бойынша логикалық ойлау негіздері көбіне 5–11 жас аралығында қалыптасады.
Неліктен бастауыштан бастау маңызды?
Балаларды ақпараттық қоғам жағдайында өмір сүруге дайындау үшін бастауыш сыныптан-ақ оларды логикалық ойлауға, талдау жасауға, ақпараттық технологиялардың негізіне, ақпараттық сауаттылық пен мәдениетке тәрбиелеу қажет. 12 жылдық білім беруге көшу үдерісінде информатиканы бастауыштан енгізуді қарастыратын білім стандарты да бар.
Бастауыштағы информатиканы оқытудың мақсаттары
Стандарттағы тұжырымға сүйенсек, бастауыш мектепте информатика келесі нәтижелерге бағытталады.
- Ақпараттық мәдениет, сауаттылық және алгоритмдік ойлауды қалыптастыру.
- Интеллектуалдық, тұлғалық және эмоциялық-еріктік сапаларды, қабылдау түрлері мен есте сақтауды дамыту.
- Оқушыны азаматтыққа және дүниетанымдыққа тәрбиелеу.
Мазмұндық бағыттар
Негізгі білім бағдарламасының міндетті минимумы екі мазмұндық бағытпен беріледі: «Логика және алгоритм» және «Компьютер және ақпараттық технологиялар». Әдістер күн сайын жаңарып отырғанымен, бастауыштағы курс мақсатын төмендегідей жинақтауға болады.
1
Компьютерлік сауаттылықтың бастауы
Құрылғыларды дұрыс қолдану, қауіпсіздік ережелері, қарапайым дағдылар.
2
Логикалық ойлауды дамыту
Салыстыру, жіктеу, заңдылық табу, дәлелдеу дағдылары.
3
Алгоритмдік ойлау және жүйелілік
Мақсатқа жетудің қадамдық жоспарын құру, әрекеттер ретін түсіну.
4
Оқуды жеңілдететін тәсілдер
Компьютерді үйренудің қолайлы жолдарын іздеу, қызығушылықты сақтау.
Бастауыштағы интеграция: пән емес, тірек құрал
Жоғары сыныпта информатика жеке бағдарлама бойынша оқытылады. Ал бастауышта оны жеке пән ретінде ғана емес, негізгі пәндерді қолдайтын пән ретінде қолдану тиімді. Өйткені компьютермен жұмыс барысындағы практикалық тапсырмалар (мәтін теру, қате түзету, сурет салу, есептің немесе әрекеттің алгоритмін құру) қазақ тілі, орыс тілі, бейнелеу өнері және математика пәндерімен табиғи түрде сабақтасады.
Нәтиже қандай болуы керек?
Тәжірибеге жақын оқу
Қарапайым әрекеттер арқылы «үйрендім — қолдандым» байланысын құру.
Қызығушылықты сақтау
Ойын, сұхбат, сурет және тапсырма арқылы оқуға ынталандыру.
12 жылдық мектеп: құрылым және оқу жоспары
Теориялық зерттеулер мен практикалық эксперименттер мектептегі информатиканы бірнеше кезеңге бөліп оқытудың дұрыс екенін көрсетеді. 12 жылдық орта білім мазмұнының алғашқы іргетасы бастауыш буында қаланады: бұл кезеңде пәндік негіздермен бірге оқу әрекетіне ынта, танымдық белсенділік, жеке тұлғаның адами қасиеттері қалыптасады.
Қазақстан жағдайындағы қолайлы құрылым
Жалпы орта білім берудің оңтайлы құрылымы ретінде 4+6+2 үлгісі ұсынылады.
Балалық кезең
6–10 жас
Жасөспірімдік кезең
11–16 жас
Бозбалалық кезең
17–18 жас
Оқу жоспарларының түрлері
Білім мазмұны мен құрылымы тұжырымдамасы негізінде 12 жылдық мектепте базистік оқу жоспары, білім салаларының тұжырымдамалары, оқу бағдарламалары және оқулықтар әзірленеді. Жалпы орта білім беру жүйесінде оқу жоспарларының бірнеше түрі қолданылады.
Базистік оқу жоспары
Мемлекеттік стандарттың құрамдас бөлігі болып табылатын негізгі нормативтік құжат; типтік және жұмыстық жоспарларға негіз болады және мектепті қаржыландыруда басты құжат қызметін атқарады.
Типтік оқу жоспары
Ұсынымдық сипаттағы жоспар; мектептерге бағдар береді.
Мектептің оқу жоспары
Екі нұсқада болады: ұзақ мерзімді (мектеп ерекшелігін көрсетеді) және жыл сайын педагогикалық кеңесте бекітілетін жұмыстық жоспар.
Сабақ үлгілері: бастауыштағы мазмұнның логикасы
Төмендегі бөлімдерде 1–2-сыныпқа арналған сабақ тақырыптарының үлгі құрылымы берілген. Мақсат — ақпарат ұғымын сезім мүшелері арқылы қабылдау мысалдарымен түсіндіріп, біртіндеп практикалық дағдыларға көшу.
1-сынып · 1-сабақ
Тақырып: «Ақпараттық мәдениет негіздері» пәнімен танысу
Мақсаты
- Пәнмен таныстыру.
- «Ақпарат» және «ақпараттық мәдениет» ұғымдарын түсіндіру.
- Жұмыс дәптерімен жұмыс істеу талаптарын таныстыру.
Әдістемелік өзек
Сабақты әңгімелесу түрінде өткізіп, баланың компьютерді қайда көргенін, оның адам еңбегін қалай жеңілдететінін талқылау ұсынылады. Компьютердің «көмекші» екенін, бірақ дұрыс қолданбаса зиян келуі мүмкін екенін қысқа әрі түсінікті түрде ескерткен дұрыс.
Негізгі тапсырмалар
- Компьютердің қайда қолданылатынын әңгімелеу.
- Суреттерді бояу және талқылау.
- «Компьютермен не істеуге болады?» сұрағына мысал келтіру: сурет салу, ойнау, есептеу, ақпаратты сақтау және тарату.
Жаттығу ойындары
«Батырмалар» және «Сатылар» сияқты қысқа жаттығулар пернемен жұмыс істеу жылдамдығын және саусақ координациясын дамытуға көмектеседі: алдымен бір қолмен, кейін екінші қолмен, соңында екі қолмен орындау.
1-сынып · 2–5-сабақтар
Тақырып: Қоршаған әлемдегі және табиғаттағы ақпарат
Ақпарат түрлері
Көру және дыбыстық
Ақпаратты көру арқылы қабылдасақ — көру ақпараты, есту арқылы қабылдасақ — дыбыстық ақпарат.
Иіс, дәм, сипап сезу
Иіс арқылы — иіс сезу, тіл арқылы — дәмдік, дене арқылы — сипап сезу (тактильдік) ақпарат.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Күннің жарқырап атқанын көрдік — бұл қандай ақпарат?
- Су ағынының дыбысын естідік — бұл қандай ақпарат?
- Қайнап жатқан сүттің тасып кеткенін қалай байқаймыз?
- Отқа жақындағанда қандай ақпарат аламыз?
- Тағамның тәтті/қышқыл екенін қалай анықтаймыз?
Жұмыс түрлері
- Суреттерді бояу арқылы ақпарат түрлерін ажырату.
- Жануарлардың дыбысын сәйкестендіру, жасырын бейнелерді табу.
- Тізбекті жалғастыру, артық затты табу сияқты логикалық тапсырмалар.
Сергіту сәті
Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары (мысалы, ырғақты қозғалыстар, «тыныш/жоғары» командалары) назарды қалпына келтіруге көмектеседі.
2-сынып · 11–12-сабақтар
Тақырып: Графикалық редактормен танысу. «Бүріккіш» (құю/заливка) құралы
Мақсаты
- Графикалық редактормен таныстыру.
- Құю (заливка) құралын қолдануды үйрету.
- Тапсырмалар арқылы ойлау қабілеті мен танымдық қызығушылықты дамыту.
- Эстетикалық талғам мен шығармашылық икемділікті қалыптастыру.
Әдістемелік нұсқау
Жұмыс дәптері және компьютердегі құралдар панелін, түстер палитрасын қарастыру; дайын файлдағы боялмаған суретті ашып, құю құралын қолдану жолын көрсету ұсынылады.
Практикалық тапсырмалар
- Нысандарды және кемпірқосақты бояу.
- Топтағы заттарды берілген түстермен бояу: шырша — жасыл, күн — сары, қызанақ — қызыл.
- «Сиқырлы сарайды» бояу, қатарды жалғастыру, шарларды әр тәсілмен бояу.
Қысқа нұсқаулық (Paint)
- Бағдарламаны іске қосу жолын көрсету (Пуск → Стандартные → Paint).
- Құралдар мен палитраны таныстыру.
- Құю (заливка) құралын таңдап, екпінді түсті өзгерту.
- Файл ашу (Файл → Открыть) және суретті бояп көру.
Ескерту
Интерфейстегі атаулар құрылғыға қарай өзгеруі мүмкін. Негізгі мақсат — құрал қызметін түсіну және оны қауіпсіз, ұқыпты қолдану.
2-сынып · 13–14-сабақтар
Тақырып: Қарындаш, Қылқалам, Өшіргіш құралдары
Мақсаты
- Қарындаш, қылқалам, өшіргіш құралдарымен жұмыс істеуді үйрету.
- Графикалық редактормен жұмыс дағдыларын қалыптастыру.
- Тапсырмалар арқылы логикалық-құрылымдық ойлауды дамыту.
- Эстетикалық мәдениет пен шығармашылық икемділікті қалыптастыру.
Әдістемелік өзек
Құралдардың қызметін жұмыс дәптерімен және компьютерде қатар көрсетіп, әр құралды шағын жаттығумен бекіту ұсынылады: сызық салу, бояу, өшіру, дәлдікке жұмыс.