Қазақша рефераттар

Құс өсіруде тұқым асылдандыруға ерекше назар аударылғаны дұрыс

Дербес шаруашылықта құс өсірудің маңызы

Қолда өсірілетін үй құстарының түрі көп. Оларға тауық, үйрек, қаз, күркетауықтармен қатар бөдене, кекілік және басқа да құстар жатады. Дербес шаруашылық жағдайында құс өсіру өте ыңғайлы әрі тиімді, өйткені құс басқа мал сияқты жайылым мен ірі азықты көп қажет етпейді. Ол аула ішінде, арнайы қорадан шығармай-ақ өсіруге бейім.

Құстың өсуі, жетілуі және көбею қабілеті өзге малға қарағанда жоғары, ал өнім өндіруге жұмсалатын азық мөлшері төмен. Бұл үй құстарын қолда өсіруді экономикалық тұрғыдан тартымды етеді.

Азық тиімділігі

Салмақ қосуға жұмсалатын азық өлшемі құста айқын төмен: ірі қараға 10–12, қойға 8–10, шошқаға 6–8 азық өлшемі қажет болса, құсқа 3–5 жеткілікті. Ал тез жетілетін етті бағыттағы балапандарға (бройлерге) небәрі 1,5–2 азық өлшемі жұмсалады.

Азық-түлік қауіпсіздігі

Қазіргі уақытта елімізде өндірілетін құс еті мен жұмыртқасының едәуір бөлігі дербес шаруашылықтарда алынады. Бұл жалпы азық-түлік бағдарламасын орындауға нақты үлес қосады.

Құс өнімдерінің құндылығы

Медициналық нормалар бойынша, адамның жылдық ет және ет өнімдеріне қажеттілігін өтеуде жеңіл қорытылатын, диеталық және емдік қасиеті жоғары құс еті маңызды рөл атқарады. Ал құс жұмыртқасы — тіршілікке қажет аминқышқылдарының толық жиынтығы бар, аса құнарлы тағам.

Қосымша пайда

  • Ет пен жұмыртқадан бөлек, қауырсын — өте жеңіл әрі жылы шикізат.
  • Құс қалдықтары бақша мен егіс үшін құнды органикалық тыңайтқыш болады.
  • Ауладағы асхана, бақша қалдықтарын толық пайдалану арқылы шығынды азайтуға болады.

Ұйымдастырудың практикалық артықшылықтары

Үй құстарына арналған қораны күрделі құрылысқа айналдырмай, қолда бар материалдармен тез тұрғызуға болады. Күтімі салыстырмалы түрде жеңіл: бала-шаға да қарай алады. Ең маңыздысы — өнімді (ет пен жұмыртқаны) жыл мезгіліне қатты тәуелді болмай, жыл бойы біркелкі алуға мүмкіндік бар.

Дегенмен бұл — жауапты іс. Дұрыс ұйымдастыру үшін табын құру, шағылыстыру мерзімін белгілеу, құстарды пайдалану уақыты мен табынның құрылымы және айналымын жоспарлау, сондай-ақ тұқымды асылдандыру жұмыстарын жүйелі жүргізу қажет.

Табын құру және өндірістік цикл

Тауықтың ата-аналық табынын жұмыртқаны жыл бойы біркелкі өндіру үшін инкубациядан шыққан балапандардан өсірілген 140–150 күндік жас құстармен тұрақты түрде толықтырып отыру ұсынылады. Өндірістік циклдің барлық кезеңдері өз ішінде жүргізілетін құс фабрикалары тұқымға қалдырылатын балапандарды өздері өсіріп, тәуліктік балапан шығаруға арналған ата-аналық табынды қалыптастырады.

Ал тауарлы мақсаттағы шағын құс фермалары мен шаруашылықтарда мекиен өсіру көбіне инкубаторлық станциялардан немесе мамандандырылған шаруашылықтардан тәуліктік балапандарды, не 30, 60, 90 және 140 күндік құстарды сатып алу арқылы ұйымдастырылады. Асыл тұқымды балапандарды толықтай өз шаруашылығында өсіру көбіне қымбатқа түседі.

Тауарлы бағыт

Жұмыртқа өндіретін құс фабрикалары мен тауарлы фермалардың өнеркәсіптік цехтарындағы табындар, әдетте, тек мекиендерден құралады.

Асыл тұқымды бағыт

Асыл тұқымды құс өсіретін шаруашылықтарда мекиендер мен аталықтар бірге ұсталып, тұқым сапасын сақтауға және жақсартуға басымдық беріледі.

Құсты пайдалану мерзімі

Мекиендер

  • Тауық, үйрек, күркетауық мекиендері: 2–3 жыл.
  • Ана қаздар: 5–6 жыл.

Аталықтар

  • Тауық және күркетауық әтештері: 2–3 жыл.
  • Ата үйрек: 2 жыл.
  • Ата қаз: 4–5 жыл.

Шағылысқа қосу

  • Тауық пен күркетауық аталығы, ата үйрек: бір жасқа таяғанда.
  • Ата қаз: екі жасқа толғанда.

Құс фабрикалары мен асыл тұқымды құс фермаларының ата-аналық табынында мекиендер мен аталықтар бірге ұсталады. Қалыпты арақатынас ретінде табында мекиендер 90%, аталықтар 10% болғаны жөн.

Қолдан ұрықтандыру және аталықты тиімді пайдалану

Аса бағалы аталықтарды көбірек пайдалану үшін қолдан ұрықтандыру тәсілін енгізуге болады. Бұл тәсіл бір аталыққа шаққандағы аналық санын айтарлықтай арттырады: тауықта 7–10 есе, күркетауықта 3–5 есе. Ал қаз шаруашылығында бір ата қазға шаққандағы ана қаз саны 7–8 есеге дейін көбейеді.

Табын құрылымы: ұстау тәсілі мен жас ерекшелігі

Табын құрылымы шаруашылықтың мамандандырылуына, құстың жасы мен жыныстық жетілуіне, пайдаланылатын мерзіміне, сондай-ақ күту және ұстау тәсілдеріне байланысты. Мекиендерді торда ұстайтын шаруашылықтарда олар көбіне бір жыл ғана пайдаланылады; еденде еркін ұсталатын жүйеде — екі жыл; ал асыл тұқымды құс өсіретін шаруашылықтарда — үш жылға дейін.

Неге табын жаңартылады?

Мекиендердің жұмыртқалағыштығы екінші жылы 15–20%, үшінші жылы 20–30% төмендейді. Бұған қоса, түлеу кезеңінде мекиен жұмыртқаламайды. Сондықтан жыл бойғы өнімді бірқалыпты ұстау үшін табынды жас құстармен тұрақты толықтырып отыру қажет.

Түрлер бойынша ұсынылатын қатынастар

Үйрек

Әрбір 6–7 аналыққа 1 ата үйрек ұстаған дұрыс. Аналықтардың бір жасқа дейінгілері шамамен 70% болуы тиіс.

Күркетауық

Әрбір 10–11 мекиенге 1 әтеш. Жас құрамы: 1 жасқа дейін — 80%, 2 жаста — 15%, 3 жаста — 5%-дан аспауы керек.

Қаз

3–4 аналыққа 1 ата қаз. Қаздар кеш жетілетіндіктен аналықтардың жасы: 1 жаста — 20%, 2 жаста — 20%, 3 жастан жоғары — 60% болғаны дұрыс.

Табын айналымдық коэффициенті

Құс өсіруде табынның айналымдық коэффициентін есептеп отыру маңызды. Бұл коэффициент жыл бойы табынға қосылған жас мекиендер санын мекиендердің орташа санына бөлу арқылы анықталады. Мекиендерді 10–11 ай пайдаланғанда айналымдық коэффициент әдетте 1,1–1,2 болады.

Кейбір шаруашылықтар жұмыртқалағыштықты арттыру мақсатымен бұл көрсеткішті 1,7–1,8-ге дейін көтереді. Алайда мекиендерді тым жиі алмастыру шығынды ұлғайтады, сондықтан экономикалық есеп пен өндірістік жоспар өзара теңгерілуі керек.

Тұқым асылдандыру және кросстарды пайдалану

Құс өсіруде тұқым асылдандыруға ерекше назар аударған жөн. Осы мақсатта құс фабрикалары мен фермалар табынды жұмыртқа мен етті көп беретін гибридті құстардың кросстарымен құруға ұмтылады. Гибрид құстардың өнімділігі жоғары, өнім сапасы жақсы, ал алынған балапандардың тіршілікке бейімділігі де басым болады.